Missakahārasampātavaṇṇanā
Api cettha hārasampātaniddeso imināpi nayena veditabbo –
‘‘ Manopubbaṅgamā dhammā , manoseṭṭhā manomayā ;
Manasā ce pasannena , bhāsati vā karoti vā ;
Tato naṃ sukhamanveti , chāyāva anapāyinī ’’ ti .( dha . pa .2);
Tattha katamo desanāhārasampāto ?
Manopubbaṅgamā dhammāti manoti khandhavavatthānena viññāṇakkhandhaṃ deseti .
Āyatanavavatthānena manāyatanaṃ
M0.181 , dhātuvavatthānena viññāṇadhātuṃ , indriyavavatthānena manindriyaṃ .Katame dhammā pubbaṅgamā ?
Cha dhammā pubbaṅgamā , kusalānaṃ kusalamūlāni , akusalānaṃ akusalamūlāni , sādhipatikānaṃ adhipati , sabbacittuppādānaṃ indriyāni .
Api ca imasmiṃ sutte mano adhippeto .
Yathā balaggassa rājā pubbaṅgamo , evamevaṃ dhammānaṃ mano pubbaṅgamo .
Tattha tividhena mano pubbaṅgamo nekkhammachandena abyāpādachandena avihiṃsāchandena .
Tattha alobhassa nekkhammachandena manopubbaṅgamaṃ , adosassa abyāpādachandena manopubbaṅgamaṃ , amohassa avihiṃsāchandena manopubbaṅgamaṃ .
Manoseṭṭhāti mano tesaṃ dhammānaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ uttamaṃ pavaraṃ mūlaṃ pamukhaṃ pāmokkhaṃ , tena vuccati ‘‘ manoseṭṭhā ’’ ti .
Manomayāti manena katā , manena nimmitā , manena nibbattā , mano tesaṃ paccayo , tena vuccati ‘‘ manomayā ’’ ti .
Te pana dhammā chandasamudānitā anāvilasaṅkappasamuṭṭhānā phassasamodhānā vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho .
Manasā ce pasannenāti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo .
Iti iminā pasādena upeto samupeto upagato samupagato sampanno samannāgato , tena vuccati ‘‘ pasannenā ’’ ti idaṃ manokammaṃ
V0.303 .Bhāsati vāti vacīkammaṃ .
Karoti vāti kāyakammaṃ .
Iti dasakusalakammapathā dassitā .
Tatoti dasavidhassa kusalakammassa katattā upacitattā .
Nan ti yo so katapuñño katakusalo katabhīruttāṇo , taṃ puggalaṃ .
Sukhan ti duvidhaṃ sukhaṃ kāyikaṃ cetasikañca .
Anvetīti anugacchati .
Idhassu puriso appahīnānusayo saṃyojaniyesu dhammesu assādaṃ anupassati , so saṃyojaniyesu dhammesu assādaṃ anupassanto yathādiṭṭhaṃ yathāsutaṃ sampattibhavaṃ pattheti .
Iccassa avijjā ca bhavataṇhā ca anubaddhā honti , so yathādiṭṭhaṃ yathāsutaṃ sampattibhavaṃ patthento pasādanīyavatthusmiṃ cittaṃ pasādeti saddahati okappeti .
So pasannacitto tividhaṃ puññakiriyavatthuṃ anutiṭṭhati dānamayaṃ sīlamayaṃ bhāvanāmayaṃ kāyena vācāya manasā .
So tassa vipākaṃ paccanubhoti diṭṭheva dhamme upapajje vā aparāpare vā pariyāye .
Iti kho panassa avijjāpaccayā saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ , saḷāyatanapaccayā sukhavedanīyo phasso , phassapaccayā
M0.182 vedanāti evaṃ santaṃ taṃ sukhamanveti .Tassevaṃ vedanāya aparāparaṃ parivattamānāya uppajjati taṇhā .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … samudayo hotīti .
Tattha yaṃ mano , ye ca manopubbaṅgamā dhammā , yañca sukhaṃ , ime vuccanti pañcakkhandhā , te dukkhasaccaṃ .
Tesaṃ purimakāraṇabhūtā avijjā bhavataṇhā ca samudayasaccaṃ .
Tesaṃ pariññāya pahānāya bhagavā dhammaṃ deseti , dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya .
Yena parijānāti , yena pajahati , ayaṃ maggo .
Yattha ca maggo pavattati , ayaṃ nirodho .
Imāni cattāri saccāni evaṃ āyatanadhātuindriyamukhenāpi niddhāretabbāni .
Tattha samudayena assādo , dukkhena ādīnavo , magganirodhehi nissaraṇaṃ , sukhassa anvayo phalaṃ , manasā pasannena kāyavacīsamīhā upāyo , manopubbaṅgamattā dhammānaṃ attano sukhakāmena pasannena manasā vacīkammaṃ kāyakammañca pavattetabbanti ayaṃ bhagavato āṇatti .
Ayaṃ desanāhārasampāto .
Tattha katamo vicayahārasampāto ?
Mananato ārammaṇavijānanato mano .
Mananalakkhaṇe sampayuttesu ādhipaccakaraṇato pubbaṅgamo īhābhāvato nissattanijjīvaṭṭhena dhammā .
Gāmesu gāmaṇi
V0.304 viya padhānaṭṭhena mano seṭṭho etesanti manoseṭṭhā .Sahajātādipaccayabhūtena manasā nibbattāti manomayā .
Akālussiyato , ārammaṇassa okappanato ca pasannena vacīviññattivipphārato tathā sādiyanato ca bhāsati .
Copanakāyavipphārato tathā sādiyanato ca karoti .
Tathā pasutattā anaññattā ca ‘‘ tato ’’ ti vuttaṃ .
Sukhanato sātabhāvato iṭṭhabhāvato ca ‘‘ sukhan ’’ ti vuttaṃ .
Katūpacitattā avipakkavipākattā ca ‘‘ anvetī ’’ ti vuttaṃ .
Kāraṇāyattavuttito asaṅkantito ca ‘‘ chāyāva anapāyinī ’’ ti vuttaṃ .
Ayaṃ anupadavicayato vicayahārasampāto .
Tattha katamo yuttihārasampāto ?
Manassa dhammānaṃ ādhipaccayogato pubbaṅgamatā yujjati .
Tato eva tesaṃ manassa anuvattanato dhammānaṃ manoseṭṭhatā yujjati .
Sahajātādipaccayavasena manasā nibbattattā dhammānaṃ manomayatā yujjati .
Manasā pasannena samuṭṭhānānaṃ kāyavacīkammānaṃ kusalabhāvo yujjati .
Yena kusalakammaṃ upacitaṃ , taṃ chāyā viya sukhaṃ anvetīti yujjati .
Ayaṃ yuttihārasampāto .
Tattha
M0.183 katamo padaṭṭhāno hārasampāto ?Mano manopavicārānaṃ padaṭṭhānaṃ .
Manopubbaṅgamā dhammā sabbassa kusalapakkhassa padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Bhāsatī ’’ ti sammāvācā ,‘‘ karotī ’’ ti sammākammanto , te sammāājīvassa padaṭṭhānaṃ .
Sammāājīvo sammāvāyāmassa padaṭṭhānaṃ .
Sammāvāyāmo sammāsatiyā padaṭṭhānaṃ .
Sammāsati sammāsamādhissa padaṭṭhānaṃ .
‘‘ Manasā pasannenā ’’ ti ettha pasādo saddhindriyaṃ , taṃ sīlassa padaṭṭhānaṃ .
Sīlaṃ samādhissa padaṭṭhānaṃ .
Samādhi paññāyāti yāva vimuttiñāṇadassanā yojetabbaṃ .
Ayaṃ padaṭṭhānahārasampāto .
Tattha katamo lakkhaṇo hārasampāto ?
‘‘ Manopubbaṅgamā dhammā ’’ ti manopubbaṅgamatāvacanena dhammānaṃ chandapubbaṅgamatāpi vīriyapubbaṅgamatāpi vīmaṃsāpubbaṅgamatāpi vuttā hoti ādhipateyyalakkhaṇena chandādīnaṃ manasā ekalakkhaṇattā .
Tathā nesaṃ saddhādipubbaṅgamatāpi vuttā hoti indriyalakkhaṇena saddhādīnaṃ manasā ekalakkhaṇattā .
‘‘ Manasā ce pasannenā ’’ ti yathā manassa pasādasamannāgamo taṃsamuṭṭhānānaṃ kāyavacīkammānaṃ anavajjabhāvalakkhaṇaṃ .
Evaṃ cittassa satiādisamannāgamopi nesaṃ anavajjabhāvalakkhaṇaṃ yonisomanasikārasamuṭṭhānabhāvena ekalakkhaṇattā .
‘‘ Sukhamanvetī ’’ ti sukhānugamanavacanena sukhassa paccayabhūtānaṃ manāpiyarūpādīnaṃ
V0.305 anugamo vutto hoti tesampi kammapaccayatāya ekalakkhaṇattāti .Ayaṃ lakkhaṇahārasampāto .
Tattha katamo catubyūho hārasampāto ?
‘‘ Manopubbaṅgamā ’’ tiādīsu ‘‘ mano ’’ tiādīnaṃ padānaṃ nibbacanaṃ niruttaṃ , taṃ padatthaniddesavasena veditabbaṃ .
Padattho ca vuttanayena suviññeyyova .
Ye sukhena atthikā , tehi pasannena manasā kāyavacīmanokammāni pavattetabbānīti ayamettha bhagavato adhippāyo .
Puññakiriyāya aññesampi pubbaṅgamā hutvā tattha tesaṃ sammā upanetāro imissā desanāya nidānaṃ .
‘‘ Chadvārādhipatī rājā ( dha . pa . aṭṭha .2.181 erakapattanāgarājavatthu ), cittānuparivattino dhammā ( dha . sa . dukamātikā 62;1205-1206), cittassa ekadhammassa , sabbeva vasamanvagū ’’ ti ( saṃ . ni .1.62) evamādisamānayanena imissā desanāya saṃsandanā desanānusandhi .
Padānusandhiyo pana suviññeyyāvāti .
Ayaṃ catubyūho hārasampāto .
Tattha
M0.184 katamo āvaṭṭo hārasampāto ?‘‘ Manopubbaṅgamā dhammā ’’ ti tattha yāni tīṇi kusalamūlāni , tāni aṭṭhannaṃ sammattānaṃ hetu .
Ye sammattā , ayaṃ aṭṭhaṅgiko maggo .
Yaṃ manosahajanāmarūpaṃ , idaṃ dukkhaṃ .
Asamucchinnā purimanipphannā avijjā bhavataṇhā , ayaṃ samudayo .
Yattha tesaṃ pahānaṃ , ayaṃ nirodhoti imāni cattāri saccāni .
Ayaṃ āvaṭṭo hārasampāto .
Tattha katamo vibhattihārasampāto ?
‘‘ Manopubbaṅgamā dhammā , manasā ce pasannena , tato naṃ sukhamanvetī ’’ ti nayidaṃ yathārutavasena gahetabbaṃ .
Yo hi samaṇo vā brāhmaṇo vā pāṇātipātimhi micchādiṭṭhike micchāpaṭipanne sakaṃ cittaṃ pasādeti , pasannena ca cittena abhūtaguṇābhitthavanavasena bhāsati vā nipaccakāraṃ vāssa yaṃ karoti , na tato naṃ sukhamanveti .
Dukkhameva pana taṃ tato cakkaṃva vahato padamanveti .
Iti hi idaṃ vibhajjabyākaraṇīyaṃ .
Yaṃ manasā ce pasannena bhāsati vā karoti vā , tañce vacīkammaṃ kāyakammañca sukhavedanīyanti .
Taṃ kissa hetu ?
Sammattagatehi sukhavedanīyaṃ micchāgatehi dukkhavedanīyanti .
Kathaṃ panāyaṃ pasādo daṭṭhabbo ?
Nāyaṃ pasādo , pasādapatirūpako pana micchādhimokkhoti vadāmi .
Ayaṃ vibhattihārasampāto .
Tattha
V0.306 katamo parivattano hārasampāto ?Manopubbaṅgamātiādi .
Yaṃ manasā paduṭṭhena bhāsati vā karoti vā dukkhassānugāmī .
Idañhi suttaṃ etassa ujupaṭipakkho .
Ayaṃ parivattano hārasampāto .
Tattha katamo vevacano hārasampāto ?
‘‘ Manopubbaṅgamā ’’ ti mano cittaṃ manāyatanaṃ manindriyaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇadhātūti pariyāyavacanaṃ .
Pubbaṅgamā purecārino puregāminoti pariyāyavacanaṃ .
Dhammā attā sabhāvāti pariyāyavacanaṃ .
Seṭṭhaṃ padhānaṃ pavaranti pariyāyavacanaṃ .
Manomayā manonibbattā manosambhūtāti pariyāyavacanaṃ .
Pasannena saddahantena okappentenāti pariyāyavacanaṃ .
Sukhaṃ sātaṃ vedayitanti pariyāyavacanaṃ .
Anveti anugacchati anubandhatīti pariyāyavacanaṃ .
Ayaṃ vevacano hārasampāto .
Tattha
M0.185 katamo paññattihārasampāto ?Manopubbaṅgamāti ayaṃ manaso kiccapaññatti .
Dhammāti sabhāvapaññatti , kusalakammapathapaññatti .
Manoseṭṭhāti padhānapaññatti .
Manomayāti sahajātapaññatti .
Pasannenāti saddhindriyena samannāgatapaññatti , assaddhiyassa paṭikkhepapaññatti .
Bhāsati vā karoti vāti sammāvācāsammākammantānaṃ nikkhepapaññatti .
Tato naṃ sukhamanvetīti kammassa phalānubandhapaññatti , kammassa avināsapaññattīti .
Ayaṃ paññattihārasampāto .
Tattha katamo otaraṇo hārasampāto ?
Manoti viññāṇakkhandho .
Dhammāti vedanāsaññāsaṅkhārakkhandhā .
Bhāsati vā karoti vāti kāyavacīviññattiyo .
Tāsaṃ nissayā cattāro mahābhūtāti rūpakkhandhoti ayaṃ khandhehi otaraṇo .
Manoti abhisaṅkhāraviññāṇanti manoggahaṇena avijjāpaccayā saṅkhārā gahitāti .
Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ … pe … samudayo hotīti ayaṃ paṭiccasamuppādena otaraṇoti .
Ayaṃ otaraṇo hārasampāto .
Tattha katamo sodhano hārasampāto ?
Manoti ārambho neva padasuddhi , na ārambhasuddhi .
Manopubbaṅgamāti padasuddhi , na ārambhasuddhi .
Tathā dhammāti yāva sukhanti padasuddhi , na ārambhasuddhi .
Sukhamanvetīti pana padasuddhi ceva ārambhasuddhi cāti .
Ayaṃ sodhano hārasampāto .
Tattha
V0.307 katamo adhiṭṭhāno hārasampāto ?Manopubbaṅgamā dhammā , manoseṭṭhā manomayāti ekattatā .
Manasā ce pasannenāti vemattatā , tathā manasā ce pasannenāti ekattatā .
Bhāsati vā karoti vāti vemattatā , tathā manasā ce pasannenāti ekattatā .
So pasādo duvidho ajjhattañca byāpādavikkhambhanato , bahiddhā ca okappanato .
Tathā sampattibhavahetubhūtopi vaḍḍhihetubhūtovāti ayaṃ vemattatā .
Tayidaṃ suttaṃ dvīhi ākārehi adhiṭṭhātabbaṃ hetunā ca yo pasannamānaso , vipākena ca yo sukhavedanīyoti .
Ayaṃ adhiṭṭhāno hārasampāto .
Tattha katamo parikkhāro hārasampāto ?
Manopubbaṅgamāti ettha manoti kusalaviññāṇaṃ .
Tassa ca ñāṇasampayuttassa alobho adoso amohoti tayo sampayuttā hetū , ñāṇavippayuttassa alobho
M0.186 adosoti dve sampayuttā hetū .Sabbesaṃ avisesena yonisomanasikāro hetu , cattāri sampatticakkāni paccayo .
Tathā saddhammassavanaṃ , tassa ca dānādivasena pavattamānassa deyyadhammādayo paccayo .
Dhammāti cettha vedanādīnaṃ iṭṭhārammaṇādayo .
Tathā tayo viññāṇassa , vedanādayo pasādassa , saddheyyavatthukusalābhisaṅkhāro vipākasukhassa paccayoti .
Ayaṃ parikkhāro hārasampāto .
Tattha katamo samāropano hārasampāto ?
Manopubbaṅgamā dhammāti manoti puññacittaṃ , taṃ tividhaṃ – dānamayaṃ , sīlamayaṃ , bhāvanāmayanti .
Tattha dānamayassa alobho padaṭṭhānaṃ , sīlamayassa adoso padaṭṭhānaṃ , bhāvanāmayassa amoho padaṭṭhānaṃ .
Sabbesaṃ abhippasādo padaṭṭhānaṃ ,‘‘ saddhājāto upasaṅkamati , upasaṅkamanto payirupāsatī ’’ ti ( ma . ni .2.183) suttaṃ vitthāretabbaṃ .
Kusalacittaṃ sukhassa iṭṭhavipākassa padaṭṭhānaṃ .
Yonisomanasikāro kusalacittassa padaṭṭhānaṃ .
Yoniso hi manasi karonto kusalacittaṃ adhiṭṭhāti kusalacittaṃ bhāveti , so anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti , uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ … pe … padahati .
Tassevaṃ catūsu sammappadhānesu bhāviyamānesu cattāro satipaṭṭhānā yāva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatīti ayaṃ bhāvanāya samāropanā .
Sati ca bhāvanāya pahānañca siddhamevāti .
Ayaṃ samāropano hārasampāto .
Tathā –
‘‘ Dadato
V0.308 puññaṃ pavaḍḍhati , saṃyamato veraṃ na cīyati ;Kusalo ca jahāti pāpakaṃ , rāgadosamohakkhayā sa nibbuto ’’ ti .( dī . ni .2.197; udā .75; peṭako .16);
Tattha dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti dānamayaṃ puññakiriyavatthu vuttaṃ .
Saṃyamato veraṃ na cīyatīti sīlamayaṃ puññakiriyavatthu vuttaṃ .
Kusalo ca jahāti pāpakan ti lobhassa ca dosassa ca mohassa ca pahānamāha .
Tena bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu vuttaṃ .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti anupādāparinibbānamāha .
Dadato
M0.187 puññaṃ pavaḍḍhatīti alobho kusalamūlaṃ .Saṃyamato veraṃ na cīyatīti adoso kusalamūlaṃ .
Kusalo ca jahāti pāpakanti amoho kusalamūlaṃ .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti tesaṃ nissaraṇaṃ vuttaṃ .
Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti sīlakkhandhassa padaṭṭhānaṃ .
Saṃyamato veraṃ na cīyatīti samādhikkhandhassa padaṭṭhānaṃ .
Kusalo ca jahāti pāpakanti paññākkhandhassa vimuttikkhandhassa padaṭṭhānaṃ .
Dānena oḷārikānaṃ kilesānaṃ pahānaṃ , sīlena majjhimānaṃ , paññāya sukhumānaṃ .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti katāvībhūmiṃ dasseti .
Dadato puññaṃ … pe … jahāti pāpakanti sekkhabhūmi dassitā .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti aggaphalaṃ vuttaṃ .
Tathā dadato puññaṃ … pe … na cīyatīti lokiyakusalamūlaṃ vuttaṃ .
Kusalo ca jahāti pāpakanti lokuttarakusalamūlaṃ vuttaṃ .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lokuttarassa kusalamūlassa phalaṃ vuttaṃ .
Dadato … pe … na cīyatīti puthujjanabhūmi dassitā .
Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhabhūmi dassitā .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhabhūmi dassitā .
Dadato
V0.309 … pe … na cīyatīti saggagāminī paṭipadā vuttā .Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhavimutti .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhavimutti vuttā .
Dadato … pe … na cīyatīti dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ lokiyānaṃ dhammānaṃ desanamāha .
Kusalo ca jahāti pāpakanti loke ādīnavānupassanāya saddhiṃ sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanamāha .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti tassā desanāya phalamāha .
Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti dhammadānaṃ āmisadānañca vadati .
Saṃyamato veraṃ na cīyatīti pāṇātipātā veramaṇiyā sattānaṃ abhayadānaṃ vadati .
Evaṃ sabbānipi sikkhāpadāni vitthāretabbāni .
Tena ca sīlasaṃyamena sīle patiṭṭhito cittaṃ saṃyameti , tassa samatho pāripūriṃ gacchati .
Evaṃ so samathe ṭhito vipassanākosallayogato kusalo ca jahāti
M0.188 pāpakaṃ rāgaṃ jahāti , dosaṃ jahāti , mohaṃ jahāti , ariyamaggena sabbepi pāpake akusale dhamme jahāti .Evaṃ paṭipanno ca rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rāgādīnaṃ parikkhayā dvepi vimuttiyo adhigacchatīti ayaṃ suttaniddeso .
Tattha katamo desanāhārasampāto ?
Imasmiṃ sutte kiṃ desitaṃ ?
Dve sugatiyo devā ca manussā ca , dibbā ca pañca kāmaguṇā , mānusakā ca pañca kāmaguṇā , dibbā ca pañcupādānakkhandhā , mānusakā ca pañcupādānakkhandhā .
Idaṃ vuccati dukkhaṃ ariyasaccaṃ .
Tassa kāraṇabhāvena purimapurimanipphannā taṇhā samudayo ariyasaccaṃ .
Tayidaṃ vuccati assādo ca ādīnavo ca .
Sabbassa purimehi dvīhi padehi niddeso ‘‘ dadato … pe … na cīyatī ’’ ti .
Kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve nibbānadhātuyo saupādisesā ca anupādisesā ca .
Idaṃ nissaraṇaṃ .
Phalādīni pana yathārahaṃ veditabbānīti .
Ayaṃ desanāhārasampāto .
Vicayoti ‘‘ dadato puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti iminā paṭhamena padena tividhampi dānamayaṃ sīlamayaṃ bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu vuttaṃ .
Dasavidhassapi deyyadhammassa pariccāgo vutto .
Tathā chabbidhassapi rūpādiārammaṇassa .
‘‘ Saṃyamato veraṃ na cīyatī ’’ ti dutiyena padena averā asapattā abyāpādā ca paṭipadā vuttā .
‘‘ Kusalo ca jahāti pāpakan ’’ ti tatiyena padena ñāṇuppādo aññāṇanirodho sabbopi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo sabbepi bodhipakkhiyā dhammā vuttā
V0.310 .‘‘ Rāgadosamohakkhayā sa nibbuto ’’ ti rāgakkhayena rāgavirāgā cetovimutti , mohakkhayena avijjāvirāgā paññāvimutti vuttāti .
Ayaṃ vicayo hārasampāto .
Yuttīti dāne ṭhito ubhayaṃ paripūreti macchariyappahānañca puññābhisandañcāti atthesā yutti .
Sīlasaṃyame ṭhito ubhayaṃ paripūreti upacārasamādhiṃ appanāsamādhiñcāti atthesā yutti .
Pāpake dhamme pajahanto dukkhaṃ parijānāti , nirodhaṃ sacchikaroti , maggaṃ bhāvetīti atthesā yutti .
Rāgadosamohesu sabbaso parikkhīṇesu anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyatīti atthesā yuttīti .
Ayaṃ yuttihārasampāto .
Padaṭṭhānan ti
M0.189 dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti cāgādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ .Saṃyamato veraṃ na cīyatīti saccādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ .
Kusalo ca jahāti pāpakanti paññādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti upasamādhiṭṭhānassa padaṭṭhānanti .
Ayaṃ padaṭṭhāno hārasampāto .
Lakkhaṇoti ‘‘ dadato ’’ ti etena peyyavajjaṃ atthacariyaṃ samānattatā ca dassitāti veditabbā saṅgahavatthubhāvena ekalakkhaṇattā .
‘‘ Saṃyamato ’’ ti etena khantimettāavihiṃsāanuddayādayo dassitāti veditabbā verānuppādanalakkhaṇena ekalakkhaṇattā .
‘‘ Veraṃ na cīyatī ’’ ti etena hirīottappaappicchatāsantuṭṭhitādayo dassitā verāvaḍḍhanena ekalakkhaṇattā .
Tathā ahirīkānottappādayo acetabbabhāvena ekalakkhaṇattā .
‘‘ Kusalo ’’ ti etena kosalladīpanena sammāsaṅkappādayo dassitā maggaṅgādibhāvena ekalakkhaṇattā .
‘‘ Jahāti pāpakan ’’ ti etena pariññābhisamayādayopi dassitā abhisamayalakkhaṇena ekalakkhaṇattā .
‘‘ Rāgadosamohakkhayā ’’ ti etena avasiṭṭhakilesādīnampi khayā dassitā khepetabbabhāvena ekalakkhaṇattāti ayaṃ lakkhaṇo .
Catubyūhoti dadatoti gāthāyaṃ bhagavato ko adhippāyo ?
Ye mahābhogataṃ patthayissanti , te dānaṃ dassanti dāliddiyappahānāya .
Ye averataṃ icchanti , te pañca verāni pajahissanti .
Ye kusaladhammehi chandakāmā , te aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessanti .
Ye nibbāyitukāmā , te rāgadosamohaṃ pajahissantīti ayamettha bhagavato adhippāyo .
Evaṃ nibbacananidānasandhayo vattabbāti .
Ayaṃ catubyūho .
Āvaṭṭoti
V0.311 yañca adadato macchariyaṃ , yañca asaṃyamato veraṃ , yañca akusalassa pāpassa appahānaṃ , ayaṃ paṭipakkhaniddesena samudayo .Tassa alobhena ca adosena ca amohena ca dānādīhi pahānaṃ , imāni tīṇi kusalamūlāni .
Tesaṃ paccayo aṭṭha sammattāni , ayaṃ maggo .
Yo rāgadosamohānaṃ khayo , ayaṃ nirodhoti .
Ayaṃ āvaṭṭo .
Vibhattīti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti ekaṃsena yo bhayahetu deti , rāgahetu deti , āmisakiñcikkhahetu deti , na tassa puññaṃ vaḍḍhati .
Yañca daṇḍadānaṃ satthadānaṃ paraviheṭhanatthaṃ apuññaṃ assa pavaḍḍhati .
Yaṃ pana kusalena cittena anukampanto vā apacāyamāno vā annaṃ deti , pānaṃ vatthaṃ yānaṃ
M0.190 mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathaṃ padīpeyyaṃ deti , sabbasattānaṃ vā abhayadānaṃ deti , mettacitto hitajjhāsayo nissaraṇasaññī dhammaṃ deseti .Saṃyamato veraṃ na cīyatīti ekaṃsena abhayūparatassa cīyati , kiṃkāraṇaṃ ?
Yaṃ asamattho , bhayūparato diṭṭhadhammikassa bhāyati ‘‘ mā maṃ rājāno gahetvā hatthaṃ vā chindeyyuṃ … pe … jīvantampi sūle uttāseyyun ’’ ti , tena saṃyamena averaṃ cīyati .
Yo pana evaṃ samāno veraṃ na cīyati .
Yo pana evaṃ samādiyati , pāṇātipātassa pāpako vipāko diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāye ca , evaṃ sabbassa akusalassa , so tato āramati , iminā saṃyamena veraṃ na cīyati .
Saṃyamo nāma sīlaṃ .
Taṃ catubbidhaṃ cetanā sīlaṃ , cetasikaṃ sīlaṃ , saṃvaro sīlaṃ , avītikkamo sīlanti .
Kusalo ca jahāti pāpakanti pāpapahāyakā sattattiṃsa bodhipakkhiyā dhammā vattabbāti .
Ayaṃ vibhatti .
Parivattanoti dadato puññaṃ pavaḍḍhati , adadatopi puññaṃ pavaḍḍhati , na dānamayikaṃ .
Saṃyamato veraṃ na cīyati asaṃyamatopi veraṃ na cīyati , yaṃ dānena paṭisaṅkhānabalena bhāvanābalena .
Kusalo ca jahāti pāpakaṃ , akusalo pana na jahāti .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbuto , tesaṃ aparikkhayā natthi nibbutīti .
Ayaṃ parivattano .
Vevacanoti dadato puññaṃ pavaḍḍhati .
Pariccāgato kusalaṃ upacīyati .
Anumodatopi puññaṃ pavaḍḍhati cittappasādatopi veyyāvaccakiriyāyapi .
Saṃyamatoti sīlasaṃvarato soraccato .
Veraṃ na cīyatīti pāpaṃ na vaḍḍhati , akusalaṃ na vaḍḍhati .
Kusaloti paṇḍito nipuṇo medhāvī parikkhako .
Jahātīti samucchindati samugghāṭeti .
Ayaṃ vevacano .
Paññattīti
V0.312 dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti lobhassa paṭinissaggapaññatti , alobhassa nikkhepapaññatti .Saṃyamato veraṃ na cīyatīti dosassa vikkhambhanapaññatti , adosassa nikkhepapaññatti .
Kusalo ca jahāti pāpakanti mohassa samugghātapaññatti , amohassa bhāvanāpaññatti .
Rāgadosamohassa pahānapaññatti , alobhādosāmohassa bhāvanāpaññatti .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti kilesānaṃ paṭippassaddhipaññatti , nibbānassa sacchikiriyapaññattīti .
Ayaṃ paññatti .
Otaraṇoti
M0.191 dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti dānaṃ nāma saddhādīhi indriyehi hotīti ayaṃ indriyehi otaraṇo .Saṃyamato veraṃ na cīyatīti saṃyamo nāma sīlakkhandhoti ayaṃ khandhehi otaraṇo .
Kusalo ca jahāti pāpakanti pāpappahānaṃ nāma tīhi vimokkhehi hoti .
Tesaṃ upāyabhūtāni tīṇi vimokkhamukhānīti ayaṃ vimokkhamukhehi otaraṇo .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti vimuttikkhandho .
So ca dhammadhātu dhammāyatanañcāti ayaṃ dhātūhi ca āyatanehi ca otaraṇoti .
Ayaṃ otaraṇo .
Sodhanoti dadatotiādikā padasuddhi , no ārambhasuddhi .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti ayaṃ padasuddhi ca ārambhasuddhi cāti .
Ayaṃ sodhano .
Adhiṭṭhānoti dadatoti ayaṃ ekattatā , cāgo pariccāgo dhammadānaṃ āmisadānaṃ abhayadānaṃ , aṭṭha dānāni vitthāretabbāni .
Ayaṃ vemattatā .
Saṃyamoti ayaṃ ekattatā .
Pātimokkhasaṃvaro satisaṃvaroti ayaṃ vemattatā .
Kusalo ca jahāti pāpakanti ayaṃ ekattatā .
Sakkāyadiṭṭhiṃ pajahati vicikicchaṃ pajahatītiādikā ayaṃ vemattatā .
Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti ayaṃ ekattatā .
Saupādisesā nibbānadhātu anupādisesā nibbānadhātūti ayaṃ vemattatāti .
Ayaṃ adhiṭṭhāno .
Parikkhāroti dānassa pāmojjaṃ paccayo .
Alobho hetu , saṃyamassa hirottappādayo paccayo .
Yonisomanasikāro adoso ca hetu , pāpappahānassa samādhi yathābhūtañāṇadassanañca paccayo .
Tisso anupassanā hetu , nibbutiyā maggasammādiṭṭhi hetu , sammāsaṅkappādayo paccayoti .
Ayaṃ parikkhāro .
Samāropano
V0.313 hārasampātoti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti dānamayaṃ puññakiriyavatthu , taṃ sīlassa padaṭṭhānaṃ .Saṃyamato veraṃ na cīyatīti sīlamayaṃ puññakiriyavatthu , taṃ samādhissa padaṭṭhānaṃ .
Sīlena hi jhānenapi rāgādikilesā na cīyanti .
Yepissa tappaccayā uppajjeyyuṃ āsavā vighātapariḷāhā , tepissa na honti .
Kusalo ca jahāti pāpakanti pahānapariññā , taṃ bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu .
Rāgadosamohakkhayā sa
M0.192 nibbutoti rāgassapi khayā dosassapi khayā mohassapi khayā .Tattha rāgoti yo rāgo sārāgo cetaso sārajjanā lobho lubbhanā lubbhitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ .
Dosoti yo doso dussanā dussitattaṃ byāpādo cetaso byāpajjanā doso akusalamūlaṃ .
Mohoti yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo asambodho appaṭivedho dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho akusalamūlaṃ .
Iti imesaṃ rāgādīnaṃ khayo nirodho paṭinissaggo nibbuti nibbāyanā parinibbānaṃ saupādisesā nibbānadhātu anupādisesā nibbānadhātūti .
Ayaṃ samāropano hārasampāto .
Missakahārasampātavaṇṇanā niṭṭhitā .