2. Uddesavāravaṇṇanā

1. EvaṃV0.147 saṅgahavārena saṅkhepato dassite hārādayo idāni vibhāgena dassetuṃ ‘‘ tattha katame soḷasa hārā ’’ tiādidesanā āraddhā .

Tattha tatthāti yaṃ vuttaṃ –

‘‘ soḷasahārā nettī ’’ ti , tasmiṃ vacane , tissaṃ vā gāthāyaṃ , yāni hāranayamūlapadāni uddhaṭāni , tesūti attho .

Katameti pucchāvacanaṃ .

Pucchā ca nāmesā pañcavidhā adiṭṭhajotanāpucchā diṭṭhasaṃsandanāpucchā vimaticchedanāpucchā anumatipucchā kathetukamyatāpucchāti .

Tāsu ayaṃ kathetukamyatāpucchā .

Soḷasāti gaṇanavasena paricchedo .

Tena nesaṃ na tato uddhaṃ adho cāti etaparamataṃM0.15 dasseti .

Sā cetaparamatā parato āvi bhavissati .

Hārāti gaṇanavasena paricchinnānaṃ sāmaññato dassanaṃ .

Desanā vicayotiādi sarūpadassanaṃ .

Tattha kenaṭṭhena hārā ?

Harīyanti etehi , ettha vā suttageyyādivisayā aññāṇasaṃsayavipallāsāti hārā , haranti vā sayaṃ tāni , haraṇamattameva vāti hārā phalūpacārena .

Atha vā harīyanti voharīyanti dhammasaṃvaṇṇakadhammapaṭiggāhakehi dhammassa dānaggahaṇavasenāti hārā .

Atha vā hārā viyāti hārā .

Yathā hi anekaratanāvalisamūho hārasaṅkhāto attano avayavabhūtaratanasamphassehi samuppajjanīyamānahilādasukho hutvā tadupabhogījanasarīrasantāpaṃ nidāghapariḷāhupajanitaṃ vūpasameti , evametepi nānāvidhaparamattharatanappabandhā saṃvaṇṇanāvisesā attano avayavabhūtaparamattharatanādhigamena samuppādiyamānanibbutisukhā dhammapaṭiggāhakajanahadayaparitāpaṃ kāmarāgādikilesahetukaṃ vūpasamentīti .

Atha vā hārayanti aññāṇādīnaṃ hāraṃ apagamaṃ karonti ācikkhantīti vā hārā .

Atha vā sotujanacittassa haraṇato ramaṇato ca hārā niruttinayena , yathā –

‘‘ bhavesu vantagamano bhagavā ’’ ti ( visuddhi .1.144; pārā . aṭṭha .1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā ).

Ayaṃ tāva hārānaṃ sādhāraṇato attho .

Asādhāraṇato pana desīyati saṃvaṇṇīyati etāya suttatthoti desanā , desanāsahacaraṇato vāV0.148 desanā .

Nanu ca aññepi hārā desanāsaṅkhātassa suttassa atthasaṃvaṇṇanato desanāsahacārinovāti ?

Saccametaṃ , ayaṃ pana hāro yebhuyyena yathārutavaseneva viññāyamāno desanāya saha caratīti vattabbataṃ arahati , na tathā pare .

Na hi assādādīnavanissaraṇādisandassanarahitā suttadesanā atthi .

Assādādisandassanavibhāvanalakkhaṇo cāyaṃ hāroti .

Viciyanti etena , ettha vā padapañhādayo , viciti eva vā tesanti vicayo .

Pāḷiyaṃ pana vicinatīti vicayoti ayamattho dassito .

Yuttīti upapattisādhanayutti , idha pana yuttivicāraṇā yutti uttarapadalopena ‘‘ rūpabhavo rūpan ’’ ti yathā , yuttisahacaraṇato vā .

Idhāpi desanāhāre vuttanayena attho vitthāretabbo .

Padaṭṭhānan tiM0.16 āsannakāraṇaṃ , idhāpi padaṭṭhānavicāraṇātiādi vuttanayeneva veditabbaṃ .

Lakkhīyanti etena , ettha vā ekalakkhaṇā dhammā avuttāpi ekavacanenāti lakkhaṇaṃ .

Viyūhīyanti vibhāgena piṇḍīyanti etena , ettha vāti byūho .

Nibbacanādīnaṃ sutte dassiyamānānaṃ catunnaṃ byūhoti catubyūho , catunnaṃ vā byūho etthāti catubyūho .

Āvaṭṭīyanti etena , ettha vā sabhāgā visabhāgā ca dhammā , tesaṃ vā āvaṭṭananti āvaṭṭo .

Vibhajīyanti etena , ettha vā sādhāraṇāsādhāraṇānaṃ saṃkilesavodānadhammānaṃ bhūmiyoti vibhatti , vibhajanaṃ vā etesaṃ bhūmiyāti vibhatti .

Paṭipakkhavasena parivattīyanti iminā , ettha vā sutte vuttadhammā , parivattanaṃ vā tesanti parivattano .

VividhaṃV0.149 vacanaṃ ekassevatthassa vācakametthāti vivacanaṃ , vivacanameva vevacanaṃ , vividhaṃ vuccati etena atthoti vā vivacanaṃ .

Sesaṃ vuttanayameva .

Pakārehi pabhedato vā ñāpīyanti iminā , ettha vā atthāti paññatti .

Otārīyanti anuppavesīyanti etena , ettha vā suttāgatā dhammā paṭiccasamuppādādīsūti otaraṇo .

Sodhīyanti samādhīyanti etena , ettha vā sutte padapadatthapañhārambhāti sodhano .

Adhiṭṭhīyanti anupavattīyanti etena , ettha vā sāmaññavisesabhūtā dhammā vinā vikappenāti adhiṭṭhāno .

Parikaroti abhisaṅkharoti phalanti parikkhāro , hetu paccayo ca , parikkhāraṃ ācikkhatīti parikkhāro , hāro , parikkhāravisayattā parikkhārasahacaraṇato vā parikkhāro .

Samāropīyanti etena , ettha vā padaṭṭhānādimukhena dhammāti samāropano .

Sabbattha ca bhāvasādhanavasenāpi attho sambhavatīti tassāpi vasena yojetabbaṃ .

TassātiM0.17 yathāvuttassa hāruddesassa .

Anugītīti vuttassevatthassa sukhaggahaṇatthaṃ anupacchā gāyanagāthā , tāsu osānagāthāya atthato asaṃkiṇṇāti padatthena saṅkararahitā , tena yadipi keci hārā aññamaññaṃ avisiṭṭhā viya dissanti , tathāpi tesaṃ atthato saṅkaro natthīti dasseti .

So ca nesaṃ asaṅkaro lakkhaṇaniddese supākaṭo hoti .

Etesañcevāti etesaṃ soḷasannaṃ hārānaṃ .

Yathā asaṅkaro , tathā ceva bhavati .

Kiṃ bhavati ?

Vitthāratayā vitthārena .

Nayavibhatti nayena upāyena ñāyena vibhāgo .

Etena taṃ eva asaṅkiṇṇataṃ vibhāveti .

Keci ‘‘ vitthāranayā ’’ ti paṭhanti , taṃ na sundaraṃ , ayañca gāthā kesuci potthakesu natthi .

2. Evaṃ hāre uddisitvā idāni naye uddisituṃ ‘‘ tattha katame ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha nayanti saṃkilese vodānāni ca vibhāgato ñāpentīti nayā , nīyanti vā tāni etehiV0.150 , ettha vāti nayā , nayanamattameva vāti nayā , nīyanti vā sayaṃ dhammakathikehi upanīyanti suttassa atthapavicayatthanti nayā .

Atha vā nayā viyāti nayā .

Yathā hi ekattādayo nayā sammā paṭivijjhiyamānā paccayapaccayuppannadhammānaṃ yathākkamaṃ sambandhavibhāgabyāpāravirahānurūpaphalabhāvadassanena asaṅkarato sammutisaccaparamatthasaccānaṃ sabhāvaṃ pavedayantā paramatthasaccappaṭivedhāya saṃvattanti , evametepi kaṇhasukkasappaṭibhāgadhammavibhāgadassanena aviparītasuttatthāvabodhāya abhisambhuṇantā veneyyānaṃ catusaccappaṭivedhāya saṃvattanti .

Atha vā pariyattiatthassa nayanato saṃkilesato yamanato ca nayā niruttinayena .

Nandiyāvaṭṭotiādīsu nandiyāvaṭṭassa viya āvaṭṭo etassāti nandiyāvaṭṭo , yathā hi nandiyāvaṭṭo antoṭhitena padhānāvayavena bahiddhā āvaṭṭati , evamayampi nayoti attho .

Atha vā nandiyā taṇhāya pamodassa vā āvaṭṭo etthāti nandiyāvaṭṭo .

Tīhi avayavehi lobhādīhi saṃkilesapakkhe alobhādīhi ca vodānapakkhe pukkhalo sobhanoti tipukkhalo .

Asantāsanajavaparakkamādivisesayogena sīho bhagavā , tassa vikkīḷitaṃ desanāvacīkammabhūto vihāroti katvā vipallāsatappaṭipakkhaparidīpanato sīhassa vikkīḷitaṃ etthāti sīhavikkīḷito ,M0.18 nayo .

Balavisesayogadīpanato vā sīhavikkīḷitasadisattā nayo sīhavikkīḷito .

Balaviseso cettha saddhādibalaṃ , dasabalāni eva vā .

Atthanayattayadisābhāvena kusalādidhammānaṃ ālocanaṃ disālocanaṃ .

Tathā ālocitānaṃ tesaṃ dhammānaṃ atthanayattayayojane samānayanato aṅkuso viya aṅkuso .

Gāthāsu lañjeti pakāseti suttatthanti lañjako , nayo ca so lañjako cāti nayalañjako .

Gatāti ñātā , matāti attho .

So eva vā pāṭho .

Sesaṃ vuttanayena veditabbaṃ .

3. Evaṃ nayepi uddisitvā idāni mūlapadāni uddisituṃ ‘‘ tattha katamānī ’’ tiādi āraddhaṃ .

Tattha mūlāni ca tāni nayānaṃ paṭṭhānabhāgānañca patiṭṭhābhāvato padāni ca adhigamūpāyabhāvato koṭṭhāsabhāvato cāti mūlapadāni .

Kosallasambhūtaṭṭhena , kucchitānaṃ vā pāpadhammānaṃ salanato viddhaṃsanato , kusānaṃ vā rāgādīnaṃ lavanato , kusā viya vā lavanato , kusena vā ñāṇena lātabbato pavattetabbato kusalāni , tappaṭipakkhato akusalānīti padattho veditabbo .

Evaṃ gaṇanaparicchedato jātibhedato ca mūlapadāni dassetvā idāni sarūpato dassento saṃkilesapakkhaṃyevaV0.151 paṭhamaṃ uddisati ‘‘ taṇhā ’’ tiādinā .

Tattha tasati paritasatīti taṇhā .

Avindiyaṃ vindati , vindiyaṃ na vindatīti avijjā , vijjāpaṭipakkhāti vā avijjā .

Lubbhanti tena , sayaṃ vā lubbhati , lubbhanamattameva vā soti lobho .

Dosamohesu pi eseva nayo .

Asubhe ‘‘ subhan ’’ ti pavattā saññā subhasaññā .

Sukhasaññā dīsupi imināva nayena attho veditabbo .

Saṅgahan ti gaṇanaṃ .

Samosaraṇan ti samoropanaṃ .

Paccanīkadhamme sametīti samatho .

Aniccādīhi vividhehi ākārehi passatīti vipassanā .

Alobhā dayo lobhādipaṭipakkhato veditabbā .

Asubhe ‘‘ asubhan ’’ ti pavattā saññā asubhasaññā , kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ .

Saññāsīsena hi desanā .

Dukkhasaññā dīsupi eseva nayo .

Idaṃ uddānan ti idaṃ vuttasseva atthassa vippakiṇṇabhāvena nassituṃ adatvā uddhaṃ dānaṃ rakkhaṇaṃ uddānaṃ , saṅgahavacananti attho .

‘‘ Cattāro vipallāsā ’’ tipiM0.19 pāṭho .

Kilesabhūmīti saṃkilesabhūmi sabbesaṃ akusaladhammānaṃ samosaraṇaṭṭhānattā .

Kusalānaṃ yāni tīṇi mūlāni .

‘‘ Kusalānī ’’ tipi paṭhanti .

Satipaṭṭhānāti asubhasaññādayo sandhāyāha .

Indriyabhūmīti saddhādīnaṃ vimuttiparipācanindriyānaṃ samosaraṇaṭṭhānattā vuttaṃ .

Yujjantīti yojīyanti .

Khoti padapūraṇe , avadhāraṇatthe vā nipāto .

Tena ete evāti dasseti .

Aṭṭhārasevāti vā .

Mūlapadāti mūlapadāni , liṅgavipallāso vā .

Uddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā

Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā