7. Uposathāvimānavaṇṇanā
Abhikkantena
M0.104V0.93 vaṇṇenāti uposathāvimānaṃ .Idha aṭṭhuppattiyaṃ sākete uposathā nāma ekā upāsikāti ayameva viseso , sesaṃ anantaravimānasadisaṃ .
Tena vuttaṃ –
229-231.
‘‘ Abhikkantena vaṇṇena … pe …
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
232.
‘‘ Sā devatā attamanā … pe … yassa kammassidaṃ phalaṃ ’’.
233-238.
‘‘ Uposathāti maṃ aññaṃsu , sāketāyaṃ upāsikā … pe …
Upāsikā cakkhumato , gotamassa yasassino .
239.
‘‘ Tena metādiso vaṇṇo … pe …
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
–
Devatā byākāsi .
Puna attano ekaṃ dosaṃ dassentī –
241.
‘‘ Abhikkhaṇaṃ nandanaṃ sutvā , chando me udapajjatha ;
Tattha cittaṃ paṇidhāya , upapannāmhi nandanaṃ .
242.
‘‘ Nākāsiṃ satthu vacanaṃ , buddhassādiccabandhuno ;
Hīne cittaṃ paṇidhāya , sāmhi pacchānutāpinī ’’ ti .
– dve gāthā abhāsi ;
233. Tattha uposathāti maṃ aññaṃsūti ‘‘ uposathā ’’ ti iminā nāmena maṃ manussā jāniṃsu .
Sāketāyan ti sāketanagare .
241. Abhikkhaṇan ti
P0.116 abhiṇhaṃ .Nandanaṃ sutvāti ‘‘ tāvatiṃsabhavane nandanavanaṃ nāma edisañca edisañcā ’’ ti tattha nānāvidhaṃ dibbasampattiṃ sutvā .
Chandoti tannibbattakapuññakammassa
V0.94 kāraṇabhūto kusalacchando , tatrūpapattiyā patthanābhūto taṇhāchando vā .Udapajjathāti uppajjittha .
Tatthāti tāvatiṃsabhavane , nandanāpadesenapi hi taṃ devalokaṃ vadati .
Upapannāmhīti uppannā nibbattā amhi .
242. Nākāsiṃ
M0.105 satthu vacanan ti ‘‘ nāhaṃ , bhikkhave , appamattakampi bhavaṃ vaṇṇemī ’’ tiādinā ( a . ni .1.320-321) satthārā vuttavacanaṃ na kariṃ , bhavesu chandarāgaṃ na pajahinti attho .Ādicco gotamagotto , bhagavāpi gotamagottoti sagottatāya vuttaṃ ‘‘ buddhassādiccabandhuno ’’ ti .
Atha vā ādiccassa bandhu ādiccabandhu , bhagavā .
Taṃ paṭicca tassa ariyāya jātiyā jātattā ādicco vā bandhu etassa orasaputtabhāvatoti ādiccabandhu , bhagavā .
Tathā hi vuttaṃ –
‘‘ Yo andhakāre tamasī pabhaṅkaro , verocano maṇḍalī uggatejo ;
Mā rāhu gilī caramantalikkhe , pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriyan ’’ ti .( saṃ . ni .1.91);
Hīneti lāmake .
Attano bhavābhiratiṃ sandhāya vadati .
Sāmhīti sā amhi .
Evaṃ tāya devatāya bhavābhiratinimitte uppannavippaṭisāre pavedite thero bhavassa paricchinnāyubhāvavibhāvanamukhena āyatiṃ manussattabhāve ṭhatvā vaṭṭadukkhassa samatikkamo kātuṃ sukaro , sabbaso khīṇāsavabhāvo nāma mahānisaṃsoti ca samassāsetuṃ –
243.
‘‘ Kīva ciraṃ vimānamhi , idha vacchasuposathe ;
Devate pucchitācikkha , yadi jānāsi āyuno ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Puna sā –
244.
‘‘ Saṭṭhi vassasahassāni
P0.117 , tisso ca vassakoṭiyo ;Idha ṭhatvā mahāmuni , ito cutā gamissāmi ;
Manussānaṃ sahabyatan ’’ ti .
– āha ;
Puna
V0.95 thero – 245.
‘‘ Mā tvaṃ uposathe bhāyi , sambuddhenāsi byākatā ;
Sotāpannā visesayi , pahīnā tava duggatī ’’ ti .
–
Imāya gāthāya samuttejesi .
243-4.
Tattha
M0.106 kīva ciran ti kittakaṃ addhānaṃ .Idhāti imasmiṃ devaloke , idha vā vimānasmiṃ .
Āyu noti āyu , noti nipātamattaṃ .
Āyuno vā cirācirabhāvaṃ , atha vā yadi jānāsi āyunoti attho .
Mahāmunīti theraṃ ālapati .
245. Mā tvaṃ uposathe bhāyīti bhadde uposathe tvaṃ mā bhāyi .
Kasmā ?
Yasmā sambuddhenāsi byākatā .
Kinti ?
Sotāpannā visesayīti .
Maggaphalasaññitaṃ visesaṃ yātā adhigatā , tasmā pahīnā tava sabbāpi duggatīti imampi visesaṃ yātāti visesayi .
Sesaṃ vuttanayameva .
Uposathāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .