Issues
Select Version
Vimānavatthu-aṭṭhakathā
Vimānavatthu-aṭṭhakathā

6. Gopālavimānavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Gopālavimānavaṇṇanā

DisvānaM0.289 devaṃ paṭipucchi bhikkhūti gopālavimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane .
Tena samayena rājagahavāsī aññataro gopālako pātarāsatthāya pilotikāya puṭabaddhaṃ kummāsaṃ gahetvā nagarato nikkhamitvā gāvīnaṃ caraṇaṭṭhānabhūtaṃ gocarabhūmiṃ sampāpuṇi .
Taṃ āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ ayaṃ idāneva kālaṃ karissati , mayhañca kummāsaṃ datvā tāvatiṃsesu uppajjissatī ’’ ti ca ñatvā tassa samīpaṃ agamāsi .
SoV0.262 velaṃ oloketvā therassa kummāsaṃ dātukāmo ahosi .
Tena ca samayena gāviyo māsakkhettaṃ pavisanti .
Atha so gopālo cintesi ‘‘ kiṃ nu kho therassa kummāsaṃ dadeyyaṃ , udāhu gāviyo māsakkhettato nīhareyyan ’’ ti .
Athassa etadahosi ‘‘ māsasāmikā maṃ yaṃ icchanti , taṃ karontu , there pana gate kummāsadānantarāyo me siyā , handāhaṃ paṭhamaṃ ayyassa kummāsaṃ dassāmī ’’ ti taṃ therassa upanesi .
Paṭiggahesi thero anukampaṃ upādāya .
Atha naṃ gāviyo nivattetuṃ parissayaṃ anoloketvā vegena upadhāvantaṃ pādena phuṭṭho āsīviso ḍaṃsi .
Theropi taṃ anukampamāno taṃ kummāsaṃ paribhuñjituṃ ārabhi .
Gopālakopi gāviyo nivattetvā āgato theraṃ kummāsaṃ paribhuñjantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nisīdi .
Tāvadevassa sakalasarīraṃ visaṃ ajjhotthari .
Muhuttameva vege muddhapatte kālamakāsi , kālakato ca tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti .
Taṃ āyasmā mahāmoggallāno disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
1159.
‘‘ Disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhu , ucce vimānamhi ciraṭṭhitike ;
ĀmuttahatthābharaṇaṃP0.309 yasassiṃ , dibbe vimānamhi yathāpi candimā .
1160.
‘‘ AlaṅkatoM0.290 malyadharo suvattho , sukuṇḍalī kappitakesamassu ;
Āmuttahatthābharaṇo yasassī , dibbe vimānamhi yathāpi candimā .
1161.
‘‘ Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ ;
Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā ;
Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā , naccanti gāyanti pamodayanti .
1162.
‘‘ Deviddhipattosi mahānubhāvo … pe …
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
Sopi tassa byākāsi –
1163.‘‘ So devaputto attamano … pe … yassa kammassidaṃ phalaṃ ’’.
1164.
‘‘ AhaṃV0.263 manussesu manussabhūto , saṅgamma rakkhissaṃ paresaṃ dhenuyo ;
Tato ca āgā samaṇo mamantike , gāvo ca māse agamaṃsu khādituṃ .
1165.
‘‘ Dvayajja kiccaṃ ubhayañca kāriyaṃ , iccevahaṃ bhante tadā vicintayiṃ ;
Tato ca saññaṃ paṭiladdha yoniso ,‘ dadāmi bhante ’ ti khipiṃ anantakaṃ .
1166.
‘‘ So māsakhettaṃ turito avāsariṃ , purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanaṃ ;
Tato ca kaṇho urago mahāviso , aḍaṃsi pāde turitassa me sato .
1167.
‘‘ Svāhaṃ aṭṭomhi dukkhena pīḷito , bhikkhu ca taṃ sāmaṃ muñcitvānantakaṃ ;
Ahāsi kummāsaṃ mamānukampayā , tato cuto kālakatomhi devatā .
1168.
‘‘ TadevaM0.291P0.310 kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā , sukhañca kammaṃ anubhomi attanā ;
Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ , kataññutāya abhivādayāmi taṃ .
1169.
‘‘ Sadevake loke samārake ca , añño muni natthi tayānukampako ;
Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ , kataññutāya abhivādayāmi taṃ .
1170.
‘‘ Imasmiṃ loke parasmiṃ vā pana , añño munī natthi tayānukampako ;
Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ , kataññutāya abhivādayāmi tan ’’ ti .
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca kathitaniyāmeneva taṃ bhagavato ārocesi .
Satthā tamatthaṃ paccanubhāsitvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetuṃ ‘‘ disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhū ’’ tiādimāha .
1159. Tattha devan ti gopāladevaputtaṃ .
Bhikkhūti āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ sandhāya satthā vadati .
So hi sabbaso bhinnakilesatāya bhikkhu .
Vimānassa bahukālāvaṭṭhāyitāya kappaṭṭhitikatāya eva vā ‘‘ ciraṭṭhitike ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ ciraṭṭhitikan ’’ tipi keci paṭhanti .
Tañhi ‘‘ devan ’’ ti iminā sambandhitabbaṃ .
Sopi hi saṭṭhisatasahassādhikā tisso vassakoṭiyo tattha avaṭṭhānato ‘‘ ciraṭṭhitike ’’ ti vattabbataṃ labhati .
Yathāpi candimāti yathā candimā devaputto kantasītalamanoharakiraṇajālasamujjaleV0.264 attano dibbe vimānamhi virocati , evaṃ virocamānanti vacanasesā .
1160. Alaṅkatotiādi tassa devaputtassa therena pucchitākāradassanaṃ , taṃ heṭṭhā vuttatthameva .
1164. SaṅgammātiM0.292 saṅgametvā , saṅgammāti vā saṅgahetvā .
Hetvatthopi hi idha antonīto , bahū ekato hutvāti attho .
Āgāti āgañchi .
Māseti māsasassāni .
1165. DvayajjātiP0.311 dvayaṃ ajja etarahi kiccaṃ kātabbaṃ .
Ubhayañca kāriyan ti vuttassevatthassa pariyāyavacanaṃ .
Saññan ti dhammasaññaṃ .
Tenāha ‘‘ yoniso ’’ ti paṭiladdhāti paṭilabhitvā .
Khipin ti paniggāhāpanavasena hatthe khipiṃ .
Anantakan ti nantakaṃ kummāsaṃ pakkhipitvā bandhitvā ṭhapitaṃ pilotikaṃ .
A-kāro cettha nipātamattaṃ .
1166. Soti so ahaṃ .
Turitoti turito sambhamanto .
Avāsarin ti upagacchi , pāvisiṃ vā .
Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanan ti yassa khettasāmikassa idaṃ māsasassaṃ dhanaṃ , taṃ ayaṃ gogaṇo bhañjati purā tassa bhañjanato , āmaddanato puretaramevāti attho .
Tatoti tattha .
Turitassa me satoti sambhamantassa me samānassa , sahasā gamanena magge kaṇhasappaṃ anoloketvā gatassāti adhippāyo .
1167. Aṭṭomhi dukkhena pīḷitoti tena āsīvisaḍaṃsanena aṭṭo aṭṭito upadduto maraṇadukkhena bādhito bhavāmi .
Ahāsīti ajjhohari , paribhuñjīti attho .
Tato cuto kālakatomhi devatāti tato manussattabhāvato cuto maraṇakālappattiyā , tattha vā āyusaṅkhārassa khepanasaṅkhātassa kālassa katattā kālakato , tadanantarameva ca amhi devatā devattabhāvappattiyā devatā homīti attho .
1169. Tayāti tayā sadiso añño muni moneyyaguṇayutto isi natthi .
Tayāti vā nissakke idaṃ karaṇavacanaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Gopālavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .