2. Revatīvimānavaṇṇanā

UṭṭhehiM0.204P0.220 revate supāpadhammeti revatīvimānaṃ .

Tassa kā uppatti ?

Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye .

Tena samayena bārāṇasiyaṃ saddhāsampannassa kulassa putto nandiyo nāma upāsako ahosi saddhāsampanno dāyako dānapati saṅghupaṭṭhāko .

Athassa mātāpitaroV0.186 sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma kaññaṃ ānetukāmā ahesuṃ .

Sā pana assaddhā adānasīlā , nandiyo taṃ na icchi .

Tassa mātā revatiṃ āha ‘‘ amma , tvaṃ imaṃ gehaṃ āgantvā bhikkhusaṅghassa nisīdanaṭṭhānaṃ haritena gomayena upalimpitvā āsanāni paññāpehi , ādhārake ṭhapehi , bhikkhūnaṃ āgatakāle vanditvā pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhamakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle pattāni dhovāhi , evaṃ me puttassa ārādhikā bhavissasī ’’ ti .

Sā tathā akāsi .

Atha naṃ ‘‘ ovādakkhamā jātā ’’ ti puttassa ārocetvā tena ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu .

Atha naṃ nandiyo āha ‘‘ sace bhikkhusaṅghaṃ mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi , evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi , appamattā hohī ’’ ti .

Sā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā kiñci kālaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ anavattentī dve putte vijāyi .

Nandiyassa mātāpitaro kālamakaṃsu .

Gehe sabbissariyaṃ tassā eva ahosi .

Nandiyopi mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi , kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi .

Isipatanamahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvāP0.221 buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tathāgatassa hatthe dakkhiṇodakaṃ pātetvā niyyādesi , saha dakkhiṇodakadānena tāvatiṃsabhavane āyāmato ca vitthārato ca samantā dvādasayojaniko yojanasatubbedho sattaratanamayo accharāgaṇasahassasaṅghuṭṭho dibbapāsādo uggañchi .

Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ pāsādaṃ disvā attānaṃ vandituṃ āgate devaputte pucchi ‘‘ kassāyaṃ pāsādo ’’ ti ?

‘‘ ImassaM0.205 , bhante , pāsādassa sāmiko manussaloke bārāṇasiyaṃ nandiyo nāma kuṭumbiyaputto saṅghassa isipatanamahāvihāre catusālaṃ kāresi , tassāyaṃ nibbatto pāsādo ’’ ti āhaṃsu .

Pāsāde nibbattadevaccharāyopi theraṃ vanditvā ‘‘ bhante , mayaṃ bārāṇasiyaṃ nandiyassa nāma upāsakassa paricārikā bhavituṃ idha nibbattā , tassa evaṃ vadetha ‘‘ tuyhaṃ paricārikā bhavituṃ nibbattā , devatāyo tayi cirāyante ukkaṇṭhitā , devalokasampatti nāma mattikābhājanaṃ bhinditvā suvaṇṇabhājanassa gahaṇaṃ viya atimanāpan ’ ti vatvā idhāgamanatthāya tassa vadethā ’’ ti āhaṃsu .

Thero ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā sahasā devalokato āgantvā catuparisamajjhe bhagavantaṃ pucchi ‘‘ nibbattati nu kho , bhante , katapuññānaṃ manussaloke ṭhitānaṃyeva dibbasampattī ’’ ti ?

‘‘ Nanu te , moggallāna , nandiyassa devaloke nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā , kasmā maṃ pucchasī ’’ ti ?

‘‘ Evaṃ , bhante , nibbattatī ’’ tiV0.187 .

Athassa satthā ‘‘ yathā ciraṃ vippavasitvā āgataṃ purisaṃ mittabandhavā abhinandanti sampaṭicchanti , evaṃ katapuññaṃ puggalaṃ ito paralokaṃ gataṃ sakāni puññāni sampattihatthehi sampaṭicchanti paṭiggaṇhantī ’’ ti dassento –

861.

‘‘ Cirappavāsiṃ purisaṃ , dūrato sotthimāgataṃ ;

Ñātimittā suhajjā ca , abhinandanti āgataṃ .

862.

‘‘ Tatheva katapuññampi , asmā lokā paraṃ gataṃ ;

Puññāni paṭiggaṇhanti , piyaṃ ñātīva āgatan ’’ ti .

– gāthā abhāsi ;

NandiyoP0.222 taṃ sutvā bhiyyosomattāya dānāni deti , puññāni karoti , so vaṇijjāya gacchanto revatiṃ āha ‘‘ bhadde , mayā paṭṭhapitaṃ saṅghassa dānaṃ anāthānaṃ pākavattañca tvaṃ appamattā pavatteyyāsī ’’ ti .

Sā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇi .

So pavāsagatopi yattha yattha vāsaṃ kappeti , tattha tattha bhikkhūnaṃ anāthānañca yathāvibhavaṃ dānaṃ detiyeva .

Tassa anukampāya khīṇāsavā dūratopi āgantvā dānaṃ sampaṭicchanti .

Revatī pana tasmiṃ gate katipāhameva dānaṃ pavattetvā anāthānaṃ bhattaṃ upacchindi , bhikkhūnampi bhattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ adāsiM0.206 .

Bhikkhūnaṃ bhuttaṭṭhāne attanā bhuttāvasesāni sitthāni macchamaṃsakhaṇḍamissakāni calakaṭṭhikāni ca pakiritvā manussānaṃ dasseti ‘‘ passatha samaṇānaṃ kammaṃ , saddhādeyyaṃ nāma evaṃ chaḍḍentī ’’ ti .

Atha nandiyo vohārakasiddhi yathālābho āgantvā taṃ pavattiṃ sutvā revatiṃ gehato nīharitvā gehaṃ pāvisi .

Dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattetvā niccabhattaṃ anāthabhattañca sammadeva pavattesi , attano sahāyehi upanītaṃ revatiṃ ghāsacchādanaparamatāya ṭhapesi .

So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane attano vimāneyeva nibbatti .

Revatī pana sabbaṃ dānaṃ pacchinditvā ‘‘ imesaṃ vasena mayhaṃ lābhasakkāro parihāyī ’’ ti bhikkhusaṅghaṃ akkosantī paribhāsantī vicarati .

Atha vessavaṇo dve yakkhe āṇāpesi ‘‘ gacchatha , bhaṇe , bārāṇasinagare ugghosatha ‘‘ ito sattame divase revatī jīvantīyeva niraye pakkhipīyatī ’ ti ’’.

Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto bhītatasito ahosi .

AthaV0.188 revatī pana pāsādaṃ abhiruhitvā dvāraṃ thaketvā nisīdi .

Sattame divase tassā pāpakammasañcoditena vessavaṇena raññā āṇattā jalitakapilakesamassukā cipiṭavirūpanāsikā pariṇatadāṭhā lohitakkhā sajaladharasamānavaṇṇāP0.223 ativiya bhayānakarūpā dve yakkhā upagantvā ‘‘ uṭṭhehi , revate , supāpadhamme ’’ tiādīni vadantā nānābāhāsu gahetvā ‘‘ mahājano passatū ’’ ti sakalanagare vīthito vīthiṃ paribbhamāpetvā ākāsaṃ abbhuggantvā tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyassa vimānaṃ sampattiñcassā dassetvā taṃ vilapantiṃyeva ussadanirayasamīpaṃ pāpesuṃ .

Taṃ yamapurisā ussadaniraye khipiṃsu .

Tenāha –

863.

‘‘ Uṭṭhehi revate supāpadhamme , apārutadvāre adānasīle ;

Nessāma taṃ yattha thunanti duggatā , samappitā nerayikā dukhenā ’’ ti .

TatthaM0.207 uṭṭhehīti uṭṭhaha , na dānesa pāsādo taṃ nirayabhayato rakkhituṃ sakkoti , tasmā sīghaṃ uṭṭhahitvā āgacchāhīti attho .

Revateti taṃ nāmena ālapati .

Supāpadhammetiādinā uṭṭhānassa kāraṇaṃ vadati .

Yasmā tvaṃ ariyānaṃ akkosanaparibhāsanādinā suṭṭu lāmakapāpadhammā , yasmā ca apārutaṃ dvāraṃ nirayassa tava pavesanatthaṃ , tasmā uṭṭhehīti .

Adānasīleti kassaci kiñci na dānasīle kadariye maccharinī , idampi uṭṭhānasseva kāraṇavacanaṃ .

Yasmā dānasīlānaṃ amaccharīnaṃ tava sāmikasadisānaṃ sugatiyaṃ nivāso , tādisānaṃ pana adānasīlānaṃ maccharīnaṃ niraye nivāso , tasmā uṭṭhehi , muhuttamattampi tava idha ṭhātuṃ na dassāmīti adhippāyo .

Yattha thunanti duggatāti dukkhagatattā duggatā .

Nerayikāti nirayadukkhena samappitā samaṅgībhūtā yasmiṃ niraye thunanti , yāva pāpakammaṃ na byanti hoti , tāva nikkhamituṃ alabhantāP0.224 nitthunanti , tattha taṃ nessāma nayissāma khipissāmāti yojanā .

864.

‘‘ Icceva vatvāna yamassa dūtā , te dve yakkhā lohitakkhā brahantā ;

Paccekabāhāsu gahetvā revataṃ , pakkāmayuṃ devagaṇassa santike ’’ ti .

–

Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ .

Tattha icceva vatvānāti iti eva ‘‘ uṭṭhehī ’’ tiādinā vatvā , vacanasamanantaramevāti attho .

Yamassa dūtāti appaṭisedhaniyatassa yamassa rañño dūtasadisā .

Vessavaṇena hi te pesitāV0.189 .

Tathā hi te tāvatiṃsabhavanaṃ nayiṃsu .

Keci ‘‘ na yamassa dūtā ’’ ti na-kāraṃ ‘‘ yamassā ’’ ti padena sambandhitvā ‘‘ vessavaṇassa dūtā ’’ ti atthaṃ vadanti , taṃ na yujjati .

Na hi na yamadūtatāya vessavaṇassa dūtāti sijjhati .

Yajanti tattha baliṃ upaharantīti yakkhā .

Lohitakkhāti rattanayanā .

Yakkhānañhi nettāni atilohitāni honti .

Brahantāti mahantā .

Paccekabāhāsūti eko ekabāhāyaṃ , itaro itarabāhāyanti paccekaṃ bāhāsu .

Revatan ti revatiṃ .

Revatātipi tassā nāmameva .

Tathā hi ‘‘ revate ’’ tiM0.208 vuttaṃ .

Pakkāmayun ti pakkāmesuṃ , upanesunti attho .

Devagaṇassāti tāvatiṃsabhavane devasaṅghassa .

Evaṃ tehi yakkhehi tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyavimānassa avidūre ṭhapitā revatī taṃ sūriyamaṇḍalasadisaṃ ativiya pabhassaraṃ disvā –

865.

‘‘ Ādiccavaṇṇaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ , byamhaṃ subhaṃ kañcanajālachannaṃ ;

KassetamākiṇṇajanaṃP0.225 vimānaṃ , suriyassa raṃsīriva jotamānaṃ .

866.

‘‘ Nārīgaṇā candanasāralittā , ubhato vimānaṃ upasobhayanti ;

Taṃ dissati suriyasamānavaṇṇaṃ , ko modati saggapatto vimāne ’’ ti .

–

Te yakkhe pucchi .

Tepi tassā –

867.

‘‘ Bārāṇasiyaṃ nandiyo nāmāsi , upāsako amaccharī dānapati vadaññū ;

Tassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ , sūriyassa raṃsīriva jotamānaṃ .

868.

‘‘ Nārīgaṇā candanasāralittā , ubhato vimānaṃ upasobhayanti ;

Taṃ dissati sūriyasamānavaṇṇaṃ , so modati saggapatto vimāne ’’ ti .

–

Ācikkhiṃsu .

868. Tattha candanasāralittāti sārabhūtena candanagandhena anulittasarīrā .

Ubhato vimānan ti vimānaṃ ubhato anto ceva bahi ca saṅgītādīhi upecca sobhayanti .

AthaM0.209V0.190 revatī –

869.

‘‘ Nandiyassāhaṃ bhariyā , agārinī sabbakulassa issarā ;

Bhattu vimāne ramissāmi dānahaṃ , na patthaye nirayaṃ dassanāyā ’’ ti .

–

Āha .

Tattha agārinīti gehasāminī .

‘‘ Bhariyā sagāminī ’’ tipi paṭhanti , bhariyā sahagāminīti attho .

Sabbakulassa issarā bhattūti mama bhattu nandiyassa sabbakuṭumbikassa issarā sāminī ahosiṃ , tasmā idānipi vimāne issarā bhavissāmīti āha .

Vimāne ramissāmiP0.226 dānahan ti evaṃ palobhetumeva hi taṃ te tattha nesuṃ .

Na patthaye nirayaṃ dassanāyāti yaṃ pana nirayaṃ maṃ tumhe netukāmā , taṃ nirayaṃ dassanāyapi na patthaye , kuto pavisitunti vadati .

Evaṃ vadantimeva ‘‘ tvaṃ taṃ patthehi vā mā vā , kiṃ tava patthanāyā ’’ ti nirayasamīpaṃ netvā –

870.

‘‘ Eso te nirayo supāpadhamme , puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke ;

Na hi maccharī rosako pāpadhammo , saggūpagānaṃ labhati sahabyatan ’’ ti .

–

Gāthamāhaṃsu .

Tassattho – eso tava nirayo , tayā dīgharattaṃ mahādukkhaṃ anubhavitabbaṭṭhānabhūto .

Kasmā ?

Puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke , yasmā manussaloke appamattakampi tayā puññaṃ nāma na kataṃ , evaṃ akatapuñño pana tādiso satto maccharī attano sampattinigūhanalakkhaṇena maccharena samannāgato , paresaṃ rosuppādanena rosako , lobhādīhi pāpadhammehi samaṅgībhāvato pāpadhammo saggūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ sahabhāvaṃ na labhatīti yojanā .

Evaṃ pana vatvā te dve yakkhā tatthevantaradhāyiṃsu .

Taṃsadise pana dve nirayapāle saṃsavake nāma gūthaniraye pakkhipituṃ ākaḍḍhante passitvā –

871.

‘‘ KiṃM0.210 nu gūthañca muttañca , asuci paṭidissati ;

Duggandhaṃ kimidaṃ mīḷhaṃ , kimetaṃ upavāyatī ’’ ti .

–

TaṃV0.191 nirayaṃ pucchi .

872.

‘‘ Esa saṃsavako nāma , gambhīro sataporiso ;

Yattha vassasahassāni , tuvaṃ paccasi revate ’’ ti .

–

TasmiṃP0.227 kathite tattha attano nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ pucchantī –

873.

‘‘ Kiṃ nu kāyena vācāya , manasā dukkaṭaṃ kataṃ ;

Kena saṃsavako laddho , gambhīro sataporiso ’’ ti .

– āha ;

874.

‘‘ Samaṇe brāhmaṇe cāpi , aññe vāpi vanibbake ;

Musāvādena vañcesi , taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā ’’ ti .

–

Tassā taṃ kammaṃ kathetvā puna te –

875.

‘‘ Tena saṃsavako laddho , gambhīro sataporiso ;

Tatthe vassasahassāni , tuvaṃ paccasi revate ’’ ti .

–

Āhaṃsu .

Tattha saṃsavako nāmāti niccakālaṃ gūthamuttādiasucissa saṃsavanato paggharaṇato saṃsavako nāma .

Na kevalaṃ tuyhaṃ idha saṃsavakalābho eva , atha kho ettha anekāni vassasahassāni paccitvā uttiṇṇāya hatthacchedādilābhopīti dassetuṃ –

876.

‘‘ Hatthepi chindanti athopi pāde , kaṇṇepi chindanti athopi nāsaṃ ;

Athopi kākoḷagaṇā samecca , saṅgamma khādanti viphandamānan ’’ ti .

–

Tattha laddhabbakāraṇaṃ āhaṃsu .

Tattha kākoḷagaṇāti kākasaṅghā .

Te kirassā tigāvutappamāṇe sarīre anekasatāni anekasahassāni patitvā tālakkhandhaparimāṇehi sunisitaggehi ayomayehiV0.192 mukhatuṇḍehi vijjhitvā vijjhitvā khādanti , maṃsaṃ gahitagahitaṭṭhāne kammabalenaM0.211 pūrateva .

Tenāha ‘‘ kākoḷagaṇā samecca , saṅgamma khādanti viphandamānan ’’ ti .

Puna sā manussalokaṃ paccānayanāya yācanādivasena taṃ taṃ vippalapi .

Tena vuttaṃ –

877.

‘‘ SādhuP0.228 kho maṃ paṭinetha , kāhāmi kusalaṃ bahuṃ ;

Dānena samacariyāya , saṃyamena damena ca ;

Yaṃ katvā sukhitā honti , na ca pacchānutappare ’’ ti .

Puna nirayapālā –

878.

‘‘ Pure tuvaṃ pamajjitvā , idāni paridevasi ;

Sayaṃ katānaṃ kammānaṃ , vipākaṃ anubhossasī ’’ ti .

–

Āhaṃsu .

Puna sā āha –

879.

‘‘ Ko devalokato manussalokaṃ , gantvāna puṭṭho me evaṃ vadeyya ;

Nikkhittadaṇḍesu dadātha dānaṃ , acchādanaṃ seyyamathannapānaṃ ;

Na hi maccharī rosako pāpadhammo , saggūpagānaṃ labhati sahabyataṃ .

880.

‘‘ Sāhaṃ nūna ito gantvā , yoniṃ laddhāna mānusiṃ ;

Vadaññū sīlasampannā , kāhāmi kusalaṃ bahuṃ ;

Dānena samacariyāya , saṃyamena damena ca .

881.

‘‘ Ārāmāni ca ropissaṃ , dugge saṅkamāni ca ;

Papañca udapānañca , vippasannena cetasā .

882.

‘‘ Cātuddasiṃ pañcadasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ;

Pāṭihāriyapakkhañca , aṭṭhaṅgasusamāgataṃ .

883.

‘‘ UposathaṃV0.193 upavasissaṃ , sadā sīlesu saṃvutā ;

Na ca dāne pamajjissaṃ , sāmaṃ diṭṭhamidaṃ mayā ’’ ti .

884.

‘‘ IccevaṃM0.212 vippalapantiṃ , phandamānaṃ tato tato ;

Khipiṃsu niraye ghore , uddhaṃpādaṃ avaṃsiran ’’ ti .

–

Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ .

Puna sā –

885.

‘‘ Ahaṃ pure maccharinī ahosiṃ , paribhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṃ ;

Vitathena ca sāmikaṃ vañcayitvā , paccāmahaṃ niraye ghorarūpe ’’ ti .

–

Osānagāthamāha .

TatthaP0.229 ‘‘ ahaṃ pure maccharinī ’’ ti gāthā niraye nibbattāya vuttā , itarā anibbattāya evāti veditabbā .

Sesaṃ suviññeyyamevāti .

Bhikkhū revatiyā yakkhehi gahetvā nītabhāvaṃ bhagavato ārocesuṃ .

Taṃ sutvā bhagavā ādito paṭṭhāya imaṃ vatthuṃ kathetvā upari vitthārena dhammaṃ desesi , desanāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu .

Kāmañcetaṃ revatīpaṭibaddhāya kathāya yebhuyyabhāvato ‘‘ revatīvimānan ’’ ti voharīyati , yasmā pana revatī vimānadevatā na hoti , nandiyassa pana devaputtassa vimānādisampattipaṭisaṃyuttañcetaṃ , tasmā purisavimānesveva saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ .

Revatīvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

ဗားရှင်းရွေးချယ်ပါ

Vimānavatthu-aṭṭhakathā

Vimānavatthu-aṭṭhakathā