Ganthārambhakathā
Mahākāruṇikaṃ
M0.1P0.1V0.1 nāthaṃ , ñeyyasāgarapāraguṃ ;Vande nipuṇagambhīra-vicitranayadesanaṃ .
Vijjācaraṇasampannā , yena niyyanti lokato ;
Vande tamuttamaṃ dhammaṃ , sammāsambuddhapūjitaṃ .
Sīlādiguṇasampanno , ṭhito maggaphalesu yo ;
Vande ariyasaṅghaṃ taṃ , puññakkhettaṃ anuttaraṃ .
Vandanājanitaṃ
V0.2 puññaṃ , iti yaṃ ratanattaye ;Hatantarāyo sabbattha , hutvāhaṃ tassa tejasā .
Devatāhi kataṃ puññaṃ , yaṃ yaṃ purimajātisu ;
Tassa tassa vimānādi-phalasampattibhedato .
Pucchāvasena yā tāsaṃ , vissajjanavasena ca ;
Pavattā desanā kamma-phalapaccakkhakārinī .
Vimānavatthu icceva , nāmena vasino pure ;
Yaṃ khuddakanikāyasmiṃ , saṅgāyiṃsu mahesayo .
Tassāhamavalambitvā , porāṇaṭṭhakathānayaṃ ;
Tattha tattha nidānāni , vibhāvento visesato .
Suvisuddhaṃ
M0.2 asaṃkiṇṇaṃ , nipuṇatthavinicchayaṃ ;Mahāvihāravāsīnaṃ , samayaṃ avilomayaṃ .
Yathābalaṃ karissāmi , atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ ;
Sakkaccaṃ bhāsato taṃ me , nisāmayatha sādhavoti .
Tattha vimānānīti visiṭṭhamānāni devatānaṃ kīḷānivāsaṭṭhānāni .
Tāni hi tāsaṃ sucaritakammānubhāvanibbattāni yojanikadviyojanikādipamāṇavisesayuttatāya
P0.2 , nānāratanasamujjalāni vicittavaṇṇasaṇṭhānāni sobhātisayayogena visesato mānanīyatāya ca ‘‘ vimānānī ’’ ti vuccanti .Vimānānaṃ vatthu kāraṇaṃ etissāti vimānavatthu ,‘‘ pīṭhaṃ te sovaṇṇamayan ’’ tiādinayappavattā desanā .
Nidassanamattañcetaṃ tāsaṃ devatānaṃ rūpabhogaparivārādisampattiyo taṃnibbattakakammañca nissāya imissā desanāya pavattattā .
Vipākamukhena vā kammantaramānassa kāraṇabhāvato vimānavatthūti veditabbaṃ .
Tayidaṃ kena bhāsitaṃ , kattha bhāsitaṃ , kadā bhāsitaṃ , kasmā ca bhāsitanti ?
Vuccate
V0.3 – idañhi vimānavatthu duvidhena pavattaṃ – pucchāvasena vissajjanavasena ca .Tattha vissajjanagāthā tāhi tāhi devatāhi bhāsitā , pucchāgāthā pana kāci bhagavatā bhāsitā , kāci sakkādīhi , kāci sāvakehi therehi .
Tatthāpi yebhuyyena yo so kappānaṃ satasahassādhikaṃ ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ buddhassa bhagavato aggasāvakabhāvāya puññañāṇasambhāre sambharanto anukkamena sāvakapāramiyo pūretvā , chaḷabhiññācatupaṭisambhidādiguṇavisesaparivārassa , sakalassa sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patto dutiye aggasāvakaṭṭhāne ṭhito iddhimantesu ca bhagavatā etadagge ṭhapito āyasmā mahāmoggallāno , tena bhāsitā .
Bhāsantena ca paṭhamaṃ tāva lokahitāya devacārikaṃ carantena devaloke devatānaṃ pucchāvasena puna tato manussalokaṃ āgantvā manussānaṃ puññaphalassa paccakkhakaraṇatthaṃ pucchaṃ vissajjanañca ekajjhaṃ
M0.3 katvāP0.3 bhagavato pavedetvā bhikkhūnaṃ bhāsitā , sakkena pucchāvasena , devatāhi tassa vissajjanavasena bhāsitāpi mahāmoggallānattherassa bhāsitā eva .Evaṃ bhagavatā therehi ca devatāhi ca pucchāvasena , devatāhi tassā vissajjanavasena ca tattha tattha bhāsitā pacchā dhammavinayaṃ saṅgāyantehi dhammasaṅgāhakehi ekato katvā ‘‘ vimānavatthu ’’ icceva saṅgahaṃ āropitā .
Ayaṃ tāvettha ‘‘ kena bhāsitan ’’ tiādīnaṃ padānaṃ saṅkhepato sādhāraṇato ca vissajjanā .
Vitthārato pana ‘‘ kena bhāsitan ’’ ti padassa anomadassissa bhagavato pādamūle katapaṇidhānato paṭṭhāya mahātherassa āgamanīyapaṭipadā kathetabbā , sā pana āgamaṭṭhakathāsu tattha tattha vitthāritāti tattha āgatanayeneva veditabbā .
Asādhāraṇato ‘‘ kattha bhāsitan ’’ tiādīnaṃ padānaṃ vissajjanā tassa tassa vimānassa atthavaṇṇanānayeneva āgamissati .
Apare pana bhaṇanti – ekadivasaṃ āyasmato mahāmoggallānassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘ etarahi kho manussā asatipi vatthusampattiyā khettasampattiyā attano ca cittapasādasampattiyā tāni tāni puññāni katvā devaloke nibbattā uḷārasampattiṃ paccanubhonti , yaṃnūnāhaṃ devacārikaṃ caranto tā devatā kāyasakkhiṃ katvā tāhi yathūpacitaṃ puññaṃ yathādhigatañca puññaphalaṃ kathāpetvā tamatthaṃ bhagavato āroceyyaṃ .
Evaṃ me satthā gaganatale puṇṇacandaṃ uṭṭhāpento viya manussānaṃ kammaphalaṃ paccakkhato dassento appakānampi kārānaṃ āyatanagatāya saddhāya vasena uḷāraphalataṃ vibhāvento taṃ taṃ vimānavatthuṃ aṭṭhuppattiṃ katvā mahatiṃ dhammadesanaṃ pavattessati , sā hoti bahujanassa
V0.4 atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’ tiP0.4 .So āsanā vuṭṭhahitvā rattadupaṭṭaṃ nivāsetvā aparaṃ rattadupaṭṭaṃ ekaṃsaṃ katvā samantato jātihiṅgulikadhārā vijjulatā viya sañjhāpabhānurañjito viya ca jaṅgamo añjanagirisikharo , bhagavantaṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ nisinno attano adhippāyaṃ ārocetvā bhagavatā anuññāto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ
M0.4 samāpajjitvā , tato vuṭṭhāya iddhibalena taṅkhaṇaññeva tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā tattha tattha tāhi tāhi devatāhi yathūpacitaṃ puññakammaṃ pucchi , tassa tā kathesuṃ .Tato manussalokaṃ āgantvā taṃ sabbaṃ tattha pavattitaniyāmeneva bhagavato ārocesi , taṃ samanuñño satthā ahosi .
Iccetaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesīti .
Taṃ panetaṃ vimānavatthu vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpannaṃ , dīghanikāyo majjhimanikāyo saṃyuttanikāyo aṅguttaranikāyo khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ , suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallanti navasu sāsanaṅgesu gāthāsaṅgahaṃ .
‘‘ Dvāsīti buddhato gaṇhiṃ , dve sahassāni bhikkhuto ;
Caturāsīti sahassāni , ye me dhammā pavattino ’’ ti .( theragā .1027)–
Evaṃ dhammabhaṇḍāgārikena paṭiññātesu caturāsītiyā dhammakkhandhasahassesu katipayadhammakkhandhasaṅgahaṃ .
Vaggato pīṭhavaggo cittalatāvaggo pāricchattakavaggo mañjiṭṭhakavaggo mahārathavaggo pāyāsivaggo sunikkhittavaggoti satta vaggā .
Vatthuto paṭhame vagge sattarasa vatthūni , dutiye ekādasa , tatiye dasa , catutthe dvādasa
P0.5 , pañcame catuddasa , chaṭṭhe dasa , sattame ekādasāti antaravimānānaṃ aggahaṇe pañcāsīti , gahaṇe pana tevīsasataṃ vatthūni , gāthāto pana diyaḍḍhasahassagāthā .Tassa vaggesu pīṭhavaggo ādi , vatthūsu sovaṇṇapīṭhavatthu ādi , tassāpi ‘‘ pīṭhaṃ te sovaṇṇamayan ’’ ti gāthā ādi .