9. Dīpavimānavaṇṇanā
Abhikkantena
V0.39 vaṇṇenāti dīpavimānaṃ .Tassa kā uppatti ?
Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante uposathadivase sambahulā
P0.51 upāsakā uposathikā hutvā purebhattaṃ yathāvibhavaṃ dānaṃ datvā kālasseva bhuñjitvā suddhavatthanivatthā suddhuttarāsaṅgā gandhamālādihatthā pacchābhattaṃ vihāraṃ gantvā manobhāvanīye bhikkhū payirupāsitvā sāyanhe dhammaṃ suṇanti .Vihāreyeva vasitukāmānaṃ tesaṃ dhammaṃ suṇantānaṃyeva sūriyo atthaṅgato , andhakāro jāto .
Tatthekā aññatarā itthī ‘‘ idāni dīpālokaṃ kātuṃ yuttan ’’ ti cintetvā attano gehato padīpeyyaṃ āharāpetvā padīpaṃ ujjāletvā dhammāsanassa purato ṭhapetvā dhammaṃ suṇi .
Sā tena padīpadānena attamanā pītisomanassajātā hutvā vanditvā attano gehaṃ gatā .
Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane
M0.45 jotirasavimāne nibbatti .Sarīrasobhā panassā ativiya pabhassarā aññe deve abhibhavitvā dasa disā obhāsayamānā tiṭṭhati .
Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ carantoti sabbaṃ heṭṭhā āgatanayeneva veditabbaṃ .
Idha pana –
75.
‘‘ Abhikkantena vaṇṇena , yā tvaṃ tiṭṭhasi devate ;
Obhāsentī disā sabbā , osadhī viya tārakā .
76.
‘‘ Kena tetādiso vaṇṇo , kena te idha mijjhati ;
Uppajjanti ca te bhogā , ye keci manaso piyā .
77.
‘‘ Kena tvaṃ vimalobhāsā , atirocasi devatā ;
Kena te sabbagattehi , sabbā obhāsate disā .
78.
‘‘ Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve , manussabhūtā kimakāsi puññaṃ ;
Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā , vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
–
Catūhi gāthāhi pucchi .
79.
‘‘ Sā
P0.52V0.40 devatā attamanā , moggallānena pucchitā ;Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi , yassa kammassidaṃ phalaṃ ’’.
80.
‘‘ Ahaṃ manussesu manussabhūtā , purimāya jātiyā manussaloke ;
Tamandhakāramhi timīsikāyaṃ , padīpakālamhi adāsi dīpaṃ .
81.
‘‘ Yo andhakāramhi timīsikāyaṃ , padīpakālamhi dadāti dīpaṃ ;
Uppajjati jotirasaṃ vimānaṃ , pahūtamalyaṃ bahupuṇḍarīkaṃ .
82.
‘‘ Tena metādiso vaṇṇo , tena me idha mijjhati ;
Uppajjanti ca me bhogā , ye keci manaso piyā .
83.
‘‘ Tenāhaṃ
M0.46 vimalobhāsā , atirocāmi devatā ;Tena me sabbagattehi , sabbā obhāsate disā .
84.
‘‘ Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva , manussabhūtā yamakāsi puññaṃ ;
Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā , vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .
–
Vissajjesi .
75. Tattha abhikkantena vaṇṇenāti ettha abhikkanta-saddo ‘‘ abhikkantā , bhante , ratti , nikkhanto paṭhamo yāmo ’’ tiādīsu ( a . ni .8.20; udā .45; cūḷava .383) khaye āgato .
‘‘ Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’ tiādīsu ( a . ni .4.100) sundare .
‘‘ Abhikkantaṃ , bhante , abhikkantaṃ , bhante ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.250; pārā .15) abbhanumodane .
‘‘ Abhikkantena
P0.53 vaṇṇena , sabbā obhāsayaṃ disā ’’ tiādīsu ( vi . va .857) abhirūpe .Idhāpi abhirūpe eva daṭṭhabbo .
Tasmā abhikkantenāti atikantena atimanāpena , abhirūpenāti attho .
Vaṇṇenāti chavivaṇṇena .
Obhāsentī disā sabbāti sabbāpi dasa disā jotentī ekālokaṃ karontī .
Kiṃ viyāti āha ‘‘ osadhī viya tārakā ’’ ti .
Ussannā pabhā etāya dhīyati , osadhīnaṃ
V0.41 vā anubalappadāyikāti katvā ‘‘ osadhī ’’ ti laddhanāmā tārakā yathā samantato ālokaṃ kurumānā tiṭṭhati , evameva tvaṃ sabbā disā obhāsayantī tiṭṭhasīti . 77. Sabbagattehīti sabbehi sarīrāvayavehi , sakalehi aṅgapaccaṅgehi obhāsatīti adhippāyo , hetumhi cetaṃ karaṇavacanaṃ .
Sabbā obhāsate disāti sabbāpi dasadisā vijjotati .
‘‘ Obhāsare ’’ tipi paṭhanti , tesaṃ sabbā disāti bahuvacanameva daṭṭhabbaṃ .
81. Padīpakālamhīti padīpakaraṇakāle , padīpujjalanayogge andhakāreti attho .
Tenāha ‘‘ yo andhakāramhi timīsikāyan ’’ ti , bahale
M0.47 mahandhakāreti attho .Dadāti dīpan ti padīpaṃ ujjālento vā anujjālento vā padīpadānaṃ dadāti , padīpopakaraṇāni dakkhiṇeyye uddissa pariccajati .
Upapajjati jotirasaṃ vimānan ti paṭisandhiggahaṇavasena jotirasaṃ vimānaṃ upagacchatīti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Atha yathāpucchite atthe devatāya kathite thero tameva kathaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dānādikathāya tassā kallacittādibhāvaṃ ñatvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne saparivārā sā devatā sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Thero tato āgantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi , bhagavā tasmiṃ vatthusmiṃ sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi
P0.54 .Sā desanā mahājanassa sātthikā jātā , mahājano visesato dīpadāne sakkaccakārī ahosīti .
Dīpavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .