15. Uttarāvimānavaṇṇanā

Abhikkantena vaṇṇenāti uttarāvimānaṃ .

Tassa kā uppatti ?

Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .

TenaP0.63 ca samayena puṇṇo nāma duggatapuriso rājagahaseṭṭhiṃ upanissāyaV0.50 jīvati , tassa bhariyā uttarā , uttarā ca nāma dhītāti dve eva gehamānusakā .

Athekadivasaṃ rājagahe ‘‘ mahājanena sattāhaṃ nakkhattaṃ kīḷitabban ’’ ti ghosanaṃ kariṃsu .

Taṃ sutvā seṭṭhi pātova āgataṃ puṇṇaṃ ‘‘ tāta , amhākaṃ parijano nakkhattaṃ kīḷitukāmo , tvaṃ kiṃ nakkhattaṃ kīḷissasi , udāhu bhatiṃ karissasī ’’ ti āha .

‘‘ Sāmi , nakkhattaṃ nāma sadhanānaṃ hoti , mama pana gehe svātanāya yāgutaṇḍulānipi natthi , kiṃ me nakkhattena ?

Goṇe labhanto kasituṃ gamissāmī ’ ti .

‘‘ Tena hi goṇe gaṇhassū ’’ ti .

So balavagoṇe ca bhaddanaṅgalañca gahetvā ‘‘ bhadde , nāgarā nakkhattaṃ kīḷanti , ahaṃ daliddatāya bhatiṃ kātuṃ gamissāmi , mayhampi tāva ajja diguṇaṃ nivāpaṃ pacitvā bhattaṃ āhareyyāsī ’’ ti bhariyaṃ vatvā khettaṃ agamāsi .

Sāriputtattheropi sattāhaṃ nirodhasamāpanno tato vuṭṭhāya ‘‘ kassa nu kho ajja mayā saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti olokento puṇṇaṃ attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā ‘‘ saddho nu kho esa , sakkhissatiM0.57 vā me saṅgahaṃ kātun ’’ ti olokento tassa saddhabhāvañca saṅgahaṃ kātuṃ samatthabhāvañca tappaccayā ca tassa mahāsampattipaṭilābhaṃ ñatvā pattacīvaraṃ ādāya tassa kasanaṭṭhānaṃ gantvā āvāṭatīre ekaṃ gumbaṃ olokento aṭṭhāsi .

Puṇṇo theraṃ disvāva kasiṃ ṭhapetvā pañcapatiṭṭhitena theraṃ vanditvā ‘‘ dantakaṭṭhena attho bhavissatī ’’ ti dantakaṭṭhaṃ kappiyaṃ katvā adāsi .

Athassa thero pattañca parissāvanañca nīharitvā adāsi .

So ‘‘ pānīyena attho bhavissatī ’’ ti taṃ ādāya pānīyaṃ parissāvetvā adāsi .

Thero cintesi ‘‘ ayaṃ paresaṃ pacchimagehe vasati , sacassa gehadvāraṃ gamissāmi , imassa bhariyā maṃ daṭṭhuṃ na sakkhissati , yāvassa bhariyā bhattaṃ ādāya maggaṃ paṭipajjati , tāva idheva bhavissāmī ’’ ti .

So tattheva thokaṃP0.64 vītināmetvā tassā maggāruḷhabhāvaṃ ñatvā antonagarābhimukho pāyāsi .

Sā antarāmagge theraṃ disvā cintesi ‘‘ appekadāhaṃ deyyadhamme sati ayyaṃ na passāmi , appekadā me ayyaṃ passantiyā deyyadhammo na hoti , ajja pana me ayyo ca diṭṭho , deyyadhammo cāyaṃ atthi , karissati nu kho me saṅgahan ’’ ti .

Sā bhattabhājanaṃ otāretvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā ‘‘ bhante , idaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vāti acintetvā dāsassa vo saṅgahaṃ karothā ’’ ti āha .

Atha thero pattaṃ upanāmetvā tāya ekena hatthena bhājanaṃ dhāretvā ekena hatthena tato bhattaṃ dadamānāya upaḍḍhabhatte dinne ‘‘ alan ’’ ti hatthena pattaṃ pidahi .

Sā ‘‘ bhante , ekova paṭivīso , na sakkā dvidhā kātuṃ , tumhākaṃ dāsassa idhalokasaṅgahaṃ akatvā paralokasaṅgahaṃ karotha , niravasesameva dātukāmāmhī ’’ ti vatvā sabbamevassaV0.51 patte patiṭṭhāpetvā ‘‘ tumhehi diṭṭhadhammassa bhāginī assan ’’ ti patthanaṃ akāsi .

Thero ‘‘ evaṃ hotū ’’ ti vatvā ṭhitakova anumodanaṃ katvā ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne nisīditvā bhattakiccaṃ akāsi .

Sāpi paṭinivattitvā taṇḍule pariyesitvā bhattaṃ paci .

Puṇṇopi aḍḍhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ kasitvā jighacchaṃ sahituṃ asakkonto goṇe vissajjetvā ekaṃ rukkhachāyaṃ pavisitvā maggaṃ olokento nisīdi .

Athassa bhariyā bhattamādāya gacchamānā taṃ disvāva ‘‘ esa jighacchāpīḷitoM0.58 maṃ olokento nisinno , sace maṃ ‘ ativiya cirāyī ’ ti tajjetvā patodalaṭṭhiyā paharissati , mayā katakammaṃ niratthakaṃ bhavissati , paṭikaccevassa ārocessāmī ’’ ti cintetvā evamāha ‘‘ sāmi , ajjekadivasaṃ cittaṃ pasādehi , mā mayā katakammaṃ niratthakaṃ kari , ahaṃ pātova te bhattaṃ āharantī antarāmagge dhammasenāpatiṃ disvā tava bhattaṃ tassa datvā puna gehaṃ gantvā bhattaṃ pacitvā āgatā , pasādehi , sāmi , cittan ’’ ti .

So ‘‘ kiṃ vadesi , bhadde ’’ ti pucchitvā puna tamatthaṃ sutvā ‘‘ bhaddeP0.65 , sādhu vata te kataṃ mama bhattaṃ ayyassa dadamānāya , mayāpissa ajja pātova dantakaṭṭhañca mukhodakañca dinnan ’’ ti pasannamānaso taṃ vacanaṃ abhinanditvā ussūre laddhabhattatāya kilantakāyo tassā aṅke sīsaṃ katvā niddaṃ okkami .

Athassa pātova kasitaṭṭhānaṃ paṃsucuṇṇaṃ upādāya sabbaṃ rattasuvaṇṇaṃ hutvā kaṇikārapuppharāsi viya sobhamānaṃ aṭṭhāsi .

So pabuddho oloketvā bhariyaṃ āha ‘‘ bhadde , etaṃ mayā kasitaṭṭhānaṃ sabbaṃ mama suvaṇṇaṃ hutvā paññāyati , kiṃ nu kho me atiussūre laddhabhattatāya akkhīni bhamantī ’’ ti .

‘‘ Sāmi , mayhampi evameva paññāyatī ’’ ti .

So uṭṭhāya tattha gantvā ekaṃ piṇḍaṃ gahetvā naṅgalasīse paharitvā suvaṇṇabhāvaṃ ñatvā ‘‘ aho ayyassa dhammasenāpatissa dinnadāne ajjeva vipāko dassito , na kho pana sakkā ettakaṃ dhanaṃ paṭicchādetvā paribhuñjitun ’’ ti bhariyāya ābhataṃ bhattapātiṃ suvaṇṇassa pūretvā rājakulaṃ gantvā raññā katokāso pavisitvā rājānaṃ abhivādetvā ‘‘ kiṃ tātā ’’ ti vutte ‘‘ deva , ajja mayā kasitaṭṭhānaṃ sabbaṃ suvaṇṇarāsimeva hutvā ṭhitaṃ , suvaṇṇaṃ āharāpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti āha .

‘‘ Kosi tvan ’’ ti ?

‘‘ Puṇṇo nāmāhan ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana te ajja katan ’’ ti ?

‘‘ Dhammasenāpatissa me pātova dantakaṭṭhañca mukhodakañca dinnaṃ , bhariyāyapi me mayhaṃ āhaṭabhattaṃ tasseva dinnan ’’ ti .

Taṃ sutvā rājā ‘‘ ajjeva kira bho dhammasenāpatissa dinnadāne vipāko dassito ’’ ti vatvāV0.52 ‘‘ tāta , kiṃ karomī ’’ ti pucchi .

‘‘ Bahūni sakaṭasahassāni pahiṇitvā suvaṇṇaṃ āharāpethā ’’ ti .

Rājā sakaṭāni pahiṇi .

Rājapurisesu ‘‘ rañño santakan ’’ ti gaṇhantesu gahitaṃ gahitaṃ mattikāva hoti .

TehiM0.59 gantvā rañño ārocite ‘‘ tātā , tumhehi kinti vatvā gahitan ’’ ti puā ‘‘ tumhākaṃ santakan ’’ ti āhaṃsu .

Tena hi , tātā , puna gacchatha ,‘‘ puṇṇassa santakan ’’ ti vatvā gaṇhathāti .

Te tathā kariṃsuP0.66 gahitaṃ gahitaṃ suvaṇṇameva ahosi .

Taṃ sabbaṃ āharitvā rājaṅgaṇe rāsiṃ akaṃsu , asītihatthubbedho rāsi ahosi .

Rājā nāgare sannipātāpetvā āha ‘‘ imasmiṃ nagare atthi kassaci ettakaṃ suvaṇṇan ’’ ti ?

‘‘ Natthi , devā ’’ ti .

‘‘ Kiṃ panassa dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti ?

‘‘ Seṭṭhicchattaṃ , devā ’’ ti .

Rājā ‘‘ bahudhanaseṭṭhi nāma hotū ’’ ti mahantena bhogena saddhiṃ tassa seṭṭhicchattaṃ adāsi .

Atha naṃ so āha ‘‘ mayaṃ , deva , ettakaṃ kālaṃ parakule vasimhā , vasanaṭṭhānaṃ no dethā ’’ ti .

Tena hi passa , esa gumbo paññāyati , etaṃ harāpetvā gehaṃ kārehīti purāṇaseṭṭhissa gehaṭṭhānaṃ ācikkhi .

So tasmiṃ ṭhāne katipāheneva gehaṃ kārāpetvā gehapavesanamaṅgalañca chattamaṅgalañca ekatova karonto sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ adāsi .

Athassa satthā dānānumodanaṃ karonto anupubbiṃ kathaṃ kathesi .

Dhammakathāvasāne puṇṇaseṭṭhi ca bhariyā cassa dhītā ca uttarāti tayopi janā sotāpannā ahesuṃ .

Aparabhāge rājagahaseṭṭhi puṇṇaseṭṭhino dhītaraṃ attano puttassa vāresi .

So ‘‘ nāhaṃ dassāmī ’’ ti vutto ‘‘ mā evaṃ karotu , ettakaṃ kālaṃ amhe nissāya vasanteneva te sampatti laddhā , detu me puttassa te dhītaran ’’ ti āha .

So ‘‘ micchādiṭṭhikā tumhe , mama dhītā tīhi ratanehi vinā vasituṃ na sakkoti , nevassa dhītaraṃ dassāmī ’’ ti āha .

Atha naṃ bahū seṭṭhigahapatikādayo kulaputtā ‘‘ mā tena saddhiṃ vissāsaṃ bhindi , dehissa dhītaran ’’ ti yāciṃsu .

So tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchitvā āsāḷhipuṇṇamāya dhītaraṃ adāsi .

Sā patikulaṃ gatakālato paṭṭhāya bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā upasaṅkamituṃ dānaṃ vā dātuṃ dhammaṃ vā sotuṃ nālattha , evaṃ aḍḍhatiyesu māsesu vītivattesu attano santike ṭhite paricārike pucchi ‘‘ idāni kittakaṃ antovassaṃ avasiṭṭhan ’’ ti ?

‘‘ Aḍḍhamāso , ayye ’’ ti .

Sā mātāpitūnaṃ sāsanaṃ pahiṇi ‘‘ kasmā maṃ evarūpe bandhanāgāre pakkhipiṃsu , varaṃ tumhehi maṃ lakkhaṇāhataṃ katvā paresaṃ dāsiṃ sāvetuṃ , na evarūpassa micchādiṭṭhikassa kulassaP0.67 dātuṃ , āgatakālato paṭṭhāya bhikkhudassanādīsuM0.60 ekampi puññaṃ kātuṃ na labhāmī ’’ ti .

Athassā pitā ‘‘ dukkhitā vata me dhītā ’’ ti anattamanataṃ pavedetvā pañcadasa kahāpaṇasahassāni pesesi ,‘‘ imasmiṃ nagare sirimāV0.53 nāma gaṇikā atthi , devasikaṃ sahassaṃ gaṇhāti , imehi kahāpaṇehi taṃ ānetvā sāmikassa niyyādetvā sayaṃ yathāruci puññāni karotū ’’ ti sāsanañca pahiṇi .

Uttarā tathā katvā sāmikena sirimaṃ disvā ‘‘ kimidan ’’ ti vutte ‘‘ sāmi , imaṃ aḍḍhamāsaṃ mama sahāyikā tumhe paricaratu , ahaṃ pana imaṃ aḍḍhamāsaṃ dānañceva dātukāmā dhammañca sotukāmā ’’ ti āha .

So taṃ abhirūpaṃ itthiṃ disvā uppannasineho ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchi .

Uttarāpi kho buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ‘‘ bhante , imaṃ aḍḍhamāsaṃ aññattha agantvā idheva bhikkhā gahetabbā ’’ ti satthu paṭiññaṃ gahetvā ‘‘ ito dāni paṭṭhāya yāva mahāpavāraṇā , tāva satthāraṃ upaṭṭhātuṃ dhammañca sotuṃ labhissāmī ’’ ti tuṭṭhamānasā ‘‘ evaṃ yāguṃ pacatha , evaṃ bhattaṃ pacatha , evaṃ pūvaṃ pacathā ’’ ti mahānase sabbakiccāni saṃvidahantī vicarati .

Athassā sāmiko ‘‘ sve mahāpavāraṇā bhavissatī ’’ ti mahānasābhimukho vātapāne ṭhatvā ‘‘ kiṃ nu kho karontī sā andhabālā vicaratī ’’ ti oloketvā taṃ sedakilinnaṃ chārikāya okiṇṇaṃ aṅgāramasimakkhitaṃ tathā saṃvidahitvā vicaramānaṃ disvā ‘‘ aho andhabālā evarūpe ṭhāne imaṃ sirisampattiṃ nānubhavati ,‘‘ muṇḍakasamaṇe upaṭṭhahissāmī ’ ti tuṭṭhacittā vicaratī ’’ ti hasitvā apagañchi .

Tasmiṃ apagate tassa santike ṭhitā sirimā ‘‘ kiṃ nu kho oloketvā esa hasatī ’’ ti teneva vātapānena olokentī uttaraṃ disvā ‘‘ imaṃ oloketvā iminā hasitaṃ , addhā imassa etāya saddhiṃ santhavo atthī ’’ ti cintesi .

Sā kira aḍḍhamāsaṃ tasmiṃ gehe bāhirakaitthī hutvā vasamānāpi taṃ sampattiṃ anubhavamānā attano bāhirakaitthibhāvaṃ ajānitvā ‘‘ ahaṃ gharasāminī ’’ ti saññamakāsi .

Sā uttarāya āghātaṃ bandhitvā ‘‘ dukkhamassā uppādessāmī ’’ ti pāsādā oruyha mahānasaṃ pavisitvā pūvapacanaṭṭhāne pakkuthitaṃP0.68 sappiṃ kaṭacchunā ādāya uttarābhimukhaṃM0.61 pāyāsi .

Uttarā taṃ āgacchantiṃ disvā ‘‘ mama sahāyikāya mayhaṃ upakāro kato , cakkavāḷaṃ atisambādhaṃ , brahmaloko atinīcako , mama pana sahāyikāya guṇova mahanto , ahampi etaṃ nissāya dānañca dātuṃ dhammañca sotuṃ labhiṃ , sace mama etissāya upari kodho atthi , idaṃ sappi maṃ dahatu , sace natthi , mā maṃ dahatū ’’ ti taṃ mettāya phari .

Tāya tassā matthake āsiñcitampi pakkuthitasappi sītodakaṃ viya ahosi .

Atha naṃ ‘‘ idaṃ sītalaṃ bhavissatī ’’ ti puna kaṭacchukaṃ pūretvā ādāya āgacchantiṃ uttarāya dāsiyo disvā ‘‘ are dubbinīte na tvaṃ amhākaṃ ayyāya upari pakkasappiṃ āsiñcituṃ anucchavikā ’’ ti santajjentiyo ito cito ca uṭṭhāya hatthehi ca pādehiV0.54 ca pothetvā bhūmiyaṃ pātesuṃ , uttarā vārentīpi vāretuṃ nāsakkhi .

Atha sā upari ṭhatvā sabbā dāsiyo paṭibāhitvā ‘‘ kissa te evarūpaṃ bhāriyaṃ kammaṃ katan ’’ ti sirimaṃ ovaditvā uṇhodakena nhāpetvā satapākatelena abbhañji .

Tasmiṃ khaṇe sā attano bāhirakitthibhāvaṃ ñatvā cintesi ‘‘ mayā bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ sāmikassa hasitamattakāraṇā imissā upari pakkasappiṃ āsiñcantiyā , ayaṃ ‘ gaṇhatha nan ’ ti dāsiyo na āṇāpetvā maṃ viheṭhanakālepi sabbā dāsiyo paṭibāhitvā mayhaṃ kattabbameva akāsi .

Sacāhaṃ imaṃ na khamāpessāmi , muddhā me sattadhā phaleyyā ’’ ti tassā pādamūle nipajjitvā ‘‘ ayye , khamāhi me dosan ’’ ti āha .

‘‘ Ahaṃ sappitikā dhītā , pitari me khamāpite khamissāmī ’’ ti .

‘‘ Hotu , ayye , pitarampi te puṇṇaseṭṭhiṃ khamāpessāmī ’’ ti .

‘‘ Puṇṇo mama vaṭṭe janakapitā , vivaṭṭe janakapitari khamāpite pana ahaṃ khamissāmī ’’ ti .

‘‘ Ko pana te vivaṭṭe janakapitā ’’ ti ?

‘‘ Sammāsambuddho ’’ ti .

‘‘ Mayhaṃ tena saddhiṃ vissāso natthi , ahaṃ kiṃ karissāmī ’’ ti ?

‘‘ Satthā sve bhikkhusaṅghaṃ ādāya idhāgamissati , tvaṃ yathāladdhaṃ sakkāraṃ gahetvā idheva āgantvā taṃP0.69 khamāpehī ’’ ti .

Sā ‘‘ sādhu , ayye ’’ ti uṭṭhāya attano gehaṃ gantvā pañcasataparicārikitthiyo āṇāpetvā nānāvidhāni khādanīyabhojanīyāni ceva sūpeyyāni ca sampādetvā punadivase taṃ sakkāraṃ ādāya uttarāya gehaṃ āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa patte patiṭṭhāpetuṃ avisahantī aṭṭhāsi , taṃ sabbaṃ gahetvā uttarāva saṃvidahi .

SirimāpiM0.62 satthu bhattakiccāvasāne saddhiṃ parivārena satthu pādamūle nipajji .

Atha naṃ satthā pucchi ‘‘ ko te aparādho ’’ ti .

‘‘ Bhante mayā hiyyo idaṃ nāma kataṃ , atha me sahāyikā maṃ viheṭhayamānā dāsiyo nivāretvā mayhaṃ upakārameva akāsi .

Sāhaṃ imissā guṇaṃ jānitvā imaṃ khamāpesiṃ , atha maṃ esā ‘ tumhesu khamāpitesu khamissāmī ’ ti āhā ’’ ti .

‘‘ Evaṃ kira uttare ’’ ti .

‘‘ Āma , bhante , sīse me sahāyikāya pakkasappi āsittan ’’ ti .

‘‘ Atha tayā kiṃ cintitan ’’ ti ?

‘‘ Cakkavāḷaṃ atisambādhaṃ , brahmaloko atinīcako , mama sahāyikāya guṇova mahanto , ahañhi etaṃ nissāya dānañca dātuṃ dhammañca sotuṃ alatthaṃ , sace me imissā upari kodho atthi , idaṃ maṃ dahatu , no ce , mā dahatū ’’ ti evaṃ cintetvā imaṃ mettāya phariṃ , bhanteti .

Satthā ‘‘ sādhu sādhu , uttare , evaṃ kodhaṃ jinituṃ vaṭṭati .

Kodhano hi nāma akkodhena , akkosako anakkosantena , paribhāsako aparibhāsantenaV0.55 , thaddhamaccharī attano santakassa dānena , musāvādī saccavacanena jinitabbo ’’ ti imamatthaṃ dassento –

‘‘ Akkodhena jine kodhaṃ , asādhuṃ sādhunā jine ;

Jine kadariyaṃ dānena , saccenālikavādinan ’’ ti .( dha . pa .223)–

Imaṃ gāthaṃ vatvā gāthāpariyosāne catusaccakathaṃ abhāsi .

Saccapariyosāne uttarā sakadāgāmiphale patiṭṭhahi , sāmiko ca sasuro ca sassu ca sotāpattiphalaṃ sacchikariṃsu , sirimāpi pañcasataparivārā sotāpannā ahosi .

Aparabhāge uttarā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane uppajji .

Athāyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃP0.70 caranto uttaraṃ devadhītaraṃ disvā –

124.

‘‘ Abhikkantena vaṇṇena , yā tvaṃ tiṭṭhasi devate ;

Obhāsentī disā sabbā , osadhī viya tārakā .

125.

‘‘ Kena tetādiso vaṇṇo , kena te idha mijjhati ;

Uppajjanti ca te bhogā , ye keci manaso piyā .

126.

‘‘ PucchāmiM0.63 taṃ devi mahānubhāve ,

Manussabhūtā kimakāsi puññaṃ ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā ,

Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .

– paṭipucchi ;

127.

‘‘ Sā devatā attamanā , moggallānena pucchitā ;

Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi , yassa kammassidaṃ phalaṃ ’’.

128.

‘‘ Issā ca maccheramatho paḷāso , nāhosi mayhaṃ gharamāvasantiyā ;

Akkodhanā bhattu vasānuvattinī , uposathe niccahamappamattā .

129.

‘‘ CātuddasiṃV0.56 pañcadasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ;

Pāṭihāriyapakkhañca , aṭṭhaṅgasusamāgataṃ .

130.

‘‘ Uposathaṃ upavasissaṃ , sadā sīlesu saṃvutā ;

Saññamā saṃvibhāgā ca , vimānaṃ āvasāmahaṃ .

131.

‘‘ Pāṇātipātā viratā , musāvādā ca saññatā ;

Theyyā ca aticārā ca , majjapānā ca ārakā .

132.

‘‘ Pañcasikkhāpade ratā , ariyasaccāna kovidā ;

Upāsikā cakkhumato , gotamassa yasassino .

133.

‘‘ Sāhaṃ sakena sīlena , yasasā ca yasassinī ;

Anubhomi sakaṃ puññaṃ , sukhitā camhināmayā .

134.

‘‘ Tena metādiso vaṇṇo , tena me idha mijjhati ;

Uppajjanti ca me bhogā , ye keci manaso piyā .

135.

‘‘ AkkhāmiM0.64 te bhikkhu mahānubhāva , manussabhūtā yamahaṃ akāsiṃ ;

Tenamhi evaṃ jalitānubhāvā , vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī ’’ ti .

–

DevatāpissaP0.71 vissajjesi .

126. Mama ca , bhante , vacanena bhagavato pāde sirasā vandeyyāsi ‘‘ uttarā nāma bhante , upāsikā bhagavato pāde sirasā vandatī ’’ ti .

Anacchariyaṃ kho panetaṃ , bhante , yaṃ maṃ bhagavā aññatarasmiṃ sāmaññaphale byākareyya , taṃ bhagavā sakadāgāmiphale byākāsīti .

128. Tattha issā ca maccheramatho paḷāso , nāhosi mayhaṃ gharamāvasantiyāti yā ca agāramajjhe vasantīnaṃ aññāsaṃ itthīnaṃ sampattiādivisayā parasampattiusūyanalakkhaṇā issā , yañca tāvakālikādivasenāpi kiñci yācantānaṃ adātukāmatāya attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃV0.57 , yo ca kulapadesādinā parehi yugaggāhalakkhaṇo paḷāso uppajjati , so tividhopi pāpadhammo gehe ṭhitāya mayhaṃ satipi paccayasamavāye nāhosi na uppajji .

Akkodhanāti khantimettānuddayasampannatāya akujjhanasabhāvā .

Bhattu vasānuvattinīti pubbuṭṭhānapacchānipātanādinā sāmikassa anukūlabhāvena vase vattanasīlā , manāpacārinīti attho .

Uposathe niccahamappamattāti ahaṃ uposathasīlarakkhaṇe niccaṃ appamattā appamādavihārinī .

129. Tameva uposathe appamādaṃ dassentī yesu divasesu taṃ rakkhitabbaṃ , yādisaṃ yathā ca rakkhitabbaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ cātuddasin ’’ tiādimāha .

Tattha cātuddasiṃ pañcadasin ti pakkhassāti sambandho , accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ .

Yā ca pakkhassa aṭṭhamīti ettha cāti vacanaseso .

Pāṭihāriyapakkhañcāti paṭiharaṇakapakkhañca , cātuddasīpañcadasīaṭṭhamīnaṃ yathākkamaṃ ādito antato cāti pavesananikkhamanavasena uposathasīlassa paṭiharitabbaṃ pakkhañcaP0.72 , terasī pāṭipadā sattamī navamīM0.65 cāti attho .

Aṭṭhaṅgasusamāgatan ti pāṇātipātāveramaṇīādīhi aṭṭhahaṅgehi eva suṭṭhu samāgataṃ samannāgataṃ .

130. Upavasissan ti upavasiṃ .

Atītatthe hi idaṃ anāgatavacanaṃ .

Keci pana ‘‘ upavasiṃ ’’ icceva paṭhanti .

Sadāti sappaṭihārikesu sabbesu uposathadivasesu .

Sīlesūti uposathasīlesu sādhetabbesu .

Nipphādetabbe hi idaṃ bhummaṃ .

Saṃvutāti kāyavācācittehi saṃvutā .

Sadāti vā sabbakālaṃ .

Sīlesūti niccasīlesu .

Saṃvutāti kāyavācāhi saṃvutā .

131. Idāni taṃ niccasīlaṃ dassetuṃ ‘‘ pāṇātipātā viratā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha pāṇoti vohārato satto , paramatthato jīvitindriyaṃ .

Pāṇassa atipāto pāṇavadho pāṇaghāto pāṇātipāto , atthato pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārapavattā vadhakacetanā .

Tato pāṇātipātā .

Viratāti oratā , nivattāti attho .

Musāvādāti musā nāma visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjanako vacīpayogo vā kāyapayogo vā , visaṃvādanādhippāyena parassa visaṃvādakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo .

Atha vā musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu , vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpetukāmassaV0.58 tathā viññattisamuṭṭhāpikā cetanā .

Tato musāvādā saññatā oratā , viratāti attho .

Ca-saddo sampiṇḍanattho .

Theyyāti theyyaṃ vuccati thenabhāvo , corikāya parassaharaṇanti attho .

Atthato parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā theyyaṃ .

Tato theyyā saññatā , ārakāti vā sambandho .

Aticārāti aticca cāro aticāro , lokamariyādaṃ atikkamitvā agamanīyaṭṭhāne kāmavasena cāro micchācāroti attho .

Agamanīyaṭṭhānaṃ nāma – purisānaṃ māturakkhitā piturakkhitā mātāpiturakkhitā bhāturakkhitā bhaginirakkhitā ñātirakkhitā gottarakkhitāP0.73 dhammarakkhitāM0.66 sārakkhā saparidaṇḍāti dasa , dhanakkītā chandavāsinī bhogavāsinī paṭavāsinī odapattakinī obhaṭacumbaṭā dāsī ca bhariyā kammakārī ca bhariyā dhajāhaṭā muhuttikāti dasāti vīsati itthiyo .

Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhasaparidaṇḍānaṃ dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ aññapurisā agamanīyaṭṭhānaṃ , idameva idha adhippetaṃ .

Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārapavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā aticāro .

Tasmā aticārā .

Majjapānāti majjaṃ vuccatimadanīyaṭṭhena surā ca merayañca , pivanti tenāti pānaṃ , majjassa pānaṃ majjapānaṃ .

Yāya dussīlyacetanāya majjasaṅkhātaṃ piṭṭhasurā , pūvasurā , odaniyasurā , kiṇṇapakkhittā , sambhārasaṃyuttāti pañcabhedaṃ suraṃ vā , pupphāsavo , phalāsavo , madhvāsavo , guḷāsavo , sambhārasaṃyuttoti pañcabhedaṃ merayaṃ vā bījato paṭṭhāya kusaggenāpi pivati , sā cetanā majjapānaṃ .

Tasmā majjapānā ārakā viratā .

132. Evaṃ ‘‘ pāṇātipātā viratā ’’ tiādinā pahātabbadhammavasena vibhajitvā dassitaṃ niccasīlaṃ puna samādātabbatāvasena ekato katvā dassentī ‘‘ pañcasikkhāpade ratā ’’ ti āha .

Tattha sikkhāpadan ti sikkhitabbapadaṃ , sikkhākoṭṭhāseti attho .

Atha vā jhānādayo sabbepi kusalā dhammā sikkhitabbato sikkhā , pañcasu pana sīlaṅgesu yaṃkiñci aṅgaṃ tāsaṃ sikkhānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena padanti sikkhānaṃ padattā sikkhāpadaṃ , pañca sīlaṅgāni .

Tasmiṃ pañcavidhe sikkhāpade ratā abhiratāti pañcasikkhāpade ratā .

Ariyasaccāna kovidāti pariññāpahānasacchikiriyābhāvanābhisamayavasena dukkhasamudayanirodhamaggasaṅkhātesu catūsu ariyasaccesuV0.59 kusalā nipuṇā , paṭividdhacatusaccāti attho .

Gotamassāti bhagavantaṃ gottena kitteti .

Yasassinoti kittimato , parivāravato vā .

133. Sāhan tiP0.74 sā yathāvuttaguṇā ahaṃ .

Sakena sīlenāti anussukitādinā attano sabhāvasīlena ca uposathasīlādisamādānasīlena ca kāraṇabhūtena .

Tañhi sattānaṃ kammassakatāya hitasukhāvahatāya ca visesato ‘‘ sakan ’’ ti vuccati .

Tenevāha –

‘‘ TañhiM0.67 tassa sakaṃ hoti , tañca ādāya gacchati ;

Tañcassa anugaṃ hoti , chāyāva anapāyinī ’’ ti .( saṃ . ni .1.115);

Yasasā ca yasassinīti ‘‘ uttarā upāsikā sīlācārasampannā anussukī amaccharī akkodhanā ’’ tiādinā ‘‘ āgataphalā viññātasāsanā ’’ tiādinā ca yathābhūtaguṇādhigatena jalatale telena viya samantato patthaṭena kittisaddena yasassinī kittimatī , tena vā sīlaguṇena idha adhigatena yasaparivārena yasassinī sampannaparivārā .

Anubhomi sakaṃ puññan ti yathūpacitaṃ attano puññaṃ paccanubhomi .

Yassa hi puññaphalaṃ anubhūyati , phalūpacārena taṃ puññampi anubhūyatīti vuccati .

Atha vā puthujjanabhāvato sucaritaphalampi ‘‘ puññan ’’ ti vuccati .

Yathāha ‘‘ kusalānaṃ , bhikkhave , dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti .

Sukhitā camhināmayāti dibbasukhena ca phalasukhena ca sukhitā camhi bhavāmi , kāyikacetasikadukkhābhāvato anāmayā arogā .

136. Mama cāti ca-saddo samuccayattho .

Tena ‘‘ mama vacanena ca vandeyyāsi , na tava sabhāvenevā ’’ ti vandanaṃ samuccinoti .

Anacchariyan tiādinā attano ariyasāvikābhāvassa pākaṭabhāvaṃ dasseti .

Taṃ bhagavātiādi saṅgītikāravacanaṃ .

Sesaṃ vuttanayamevāti .

Uttarāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Vimānavatthu-aṭṭhakathā

Vimānavatthu-aṭṭhakathā