10. Pāricchattakavimānavaṇṇanā
Pāricchattake koviḷāreti pāricchattakavimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavā
P0.173 sāvatthiyaṃ viharati jetavane .Tena samayena sāvatthivāsī aññataro upāsako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā , svātanāya nimantetvā , attano gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ sajjetvā sāṇipākāraṃ parikkhipitvā upari vitānaṃ bandhitvā dhajapaṭākādayo ussāpetvā nānāvirāgavaṇṇāni vatthāni gandhadāmamālādāmāni ca olambetvā sittasammaṭṭhe padese āsanāni paññāpetvā bhagavato kālaṃ ārocesi .
Atha bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya devavimānaṃ viya alaṅkatapaṭiyattaṃ maṇḍapaṃ pavisitvā sahassaraṃsī viya aṇṇavakucchiṃ obhāsayamāno paññatte āsane nisīdi .
Upāsako gandhapupphadhūmadīpehi bhagavantaṃ pūjesi .
Tena
V0.143 ca samayena aññatarā kaṭṭhahārikā itthī andhavane supupphitaṃ asokarukkhaṃ disvā sapallavaṅkurāni piṇḍīkatāni bahūni asokapupphāni gahetvā āgacchantī , bhagavantaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannacittā āsanassa samantato tehi pupphehi pupphasantharaṃ santharantī , bhagavato pūjaṃ katvā vanditvāM0.158 tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā namassamānā agamāsi .Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti , accharāsahassaparivārā yebhuyyena nandanavane naccantī gāyantī pāricchattakamālā ganthentī pamodamānā kīḷantī sukhaṃ anubhavati .
Athāyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā taṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
680.
‘‘ Pāricchattake koviḷāre , ramaṇīye manorame ;
Dibbamālaṃ ganthamānā , gāyantī sampamodasi .
681.
‘‘ Tassā
P0.174 te naccamānāya , aṅgamaṅgehi sabbaso ;Dibbā saddā niccharanti , savanīyā manoramā .
682.
‘‘ Tassā te naccamānāya , aṅgamaṅgehi sabbaso ;
Dibbā gandhā pavāyanti , sucigandhā manoramā .
683.
‘‘ Vivattamānā kāyena , yā veṇīsu piḷandhanā ;
Tesaṃ suyyati nigghoso , tūriye pañcaṅgike yathā .
684.
‘‘ Vaṭaṃsakā vātadhutā , vātena sampakampitā ;
Tesaṃ suyyati nigghoso , tūriye pañcaṅgike yathā .
685.
‘‘ Yāpi te sirasmiṃ mālā , sucigandhā manoramā ;
Vāti gandho disā sabbā , rukkho mañjūsako yathā .
686.
‘‘ Ghāyase taṃ sucigandhaṃ , rūpaṃ passasi amānusaṃ ;
Devate pucchitācikkha , kissa kammassidaṃ phalan ’’ ti .
680. Tattha
V0.144 pāricchattake koviḷāreti pāricchattakanāmake koviḷārapupphe ādāya dibbamālaṃ ganthamānāti yojanā .Yañhi lokiyā ‘‘ pārijātan ’’ ti vadanti , taṃ māgadhabhāsāya ‘‘ pāricchattakan ’’ ti vuccati .
Koviḷāroti ca koviḷārajātiko , so ca manussalokepi devalokepi koviḷāro , tassāpi jātīti vadanti .
681. Tassā
M0.159 pana devatāya naccanakāle aṅgabhāravasena sarīrato ca piḷandhanato ca ativiya madhuro saddo niccharati , gandho sadā sabbā disāpi pharitvā tiṭṭhati .Tenāha ‘‘ tassā te naccamānāyā ’’ tiādi .
Tattha savanīyāti sotuṃ yuttā , savanassa vā hitā , kaṇṇasukhāti attho .
683. Vivattamānā kāyenāti tava kāyena sarīrena parivattamānena , itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ .
Yā veṇīsu piḷandhanāti yāni te kesaveṇīsu piḷandhanāni , vibhattilopo cettha daṭṭhabbo , liṅgavipallāso vā .
684. Vaṭaṃsakāti ratanamayā kaṇṇikā vaṭaṃsakāti attho .
Vātadhutāti mandena mālutena dhūpayamānā .
Vātena
P0.175 sampakampitāti vātena samantato visesato kampitā calitā .Atha vā vaṭaṃsakā vātadhutā , vātena sampakampitāti avāteritāpi vāteritāpi ye te vaṭaṃsakā kampitā , tesaṃ suyyati nigghosoti atthayojanā .
685. Vāti gandho disā sabbāti tassā te sirasmiṃ dibbamālāya gandho vāyati sabbā disā .
Yathā kiṃ ?
Rukkho mañjūsako yathāti , yathā nāma mañjūsako rukkho supupphito attano gandhena bahūni yojanāni pharamāno sabbā disā vāyati , evaṃ tava sirasmiṃ piḷandhanamālāya gandhoti attho .
So kira rukkho gandhamādane paccekabuddhānaṃ uposathakaraṇamaṇḍalamāḷakamajjhe tiṭṭhati .
Yattakāni devaloke ca manussaloke ca surabhikusumāni , tāni tassa sākhaggesu nibbattanti .
Tena so ativiya sugandho hoti .
Evaṃ tāya devatāya piḷandhanamālāya gandhoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ rukkho mañjūsako yathā ’’ ti .
686. Yadipi tassa saggassa chaphassāyatanikabhāvato sabbānipi tattha ārammaṇāni piyarūpāniyeva , gandharūpānaṃ pana savisesānaṃ tassā devatāya lābhibhāvato ‘‘ ghāyase taṃ sucigandhaṃ , rūpaṃ passasi amānusan ’’ ti vuttaṃ .
Atha
M0.160V0.145 devatā dvīhi gāthāhi byākāsi – 687.
‘‘ Pabhassaraṃ accimantaṃ , vaṇṇagandhena saṃyutaṃ ;
Asokapupphamālāhaṃ , buddhassa upanāmayiṃ .
688.
‘‘ Tāhaṃ kammaṃ karitvāna , kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ ;
Apetasokā sukhitā , sampamodāmanāmayā ’’ ti .
687. Tattha sudhotapavāḷasaṅghātasannibhassa kiñjakkhakesarasamudāyena bhāṇuraṃsijālassa viya asokapupphuttamassa
P0.176 tadā upaṭṭhitataṃ sandhāyāha ‘‘ pabhassaraṃ accimantan ’’ ti .Sesaṃ vuttanayameva .
Athāyasmā mahāmoggallāno tāya devatāya attano sucaritakamme kathite saparivārāya tassā dhammaṃ desetvā tato manussalokaṃ āgantvā bhagavato taṃ pavattiṃ kathesi .
Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi , sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Pāricchattakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa tatiyassa pāricchattakavaggassa
Atthavaṇṇanā niṭṭhitā .