10. Serīsakavimānavaṇṇanā

SuṇothaM0.311P0.331V0.282 yakkhassa ca vāṇijāna cāti serīsakavimānaṃ .

Tassa kā uppatti ?

Bhagavati parinibbute āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ sampatto .

Tattha pāyāsirājaññaṃ attano santikaṃ upagataṃ viparītaggāhato vivecetvā sammādassane patiṭṭhāpesi .

So tato paṭṭhāya puññapasuto hutvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dento tattha akataparicayatāya asakkaccaṃ dānaṃ datvā aparabhāge kālaṃ katvā cātumahārājikabhavane suññe serīsake vimāne nibbatti .

Atīte kira kassapassa bhagavato kāle eko khīṇāsavatthero aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā bahigāme devasikaṃ ekasmiṃ padese bhattakiccaṃ akāsi .

Taṃ disvā eko gopālako ‘‘ ayyo sūriyātapena kilamatī ’’ ti pasannacitto catūhi sirīsathambhehi sākhāmaṇḍapaṃ katvā adāsi , maṇḍapassa samīpe sirīsarukkhaṃ ropesīti ca vadanti .

So kālaṃ katvā teneva puññakammena cātumahārājikesu nibbatti , tassa purimakammassa sūcakaṃ vimānadvāre sirīsavanaṃ nibbatti vaṇṇagandhasampannehi pupphehi sabbakālaṃ upasobhamānaṃ , tena taṃ vimānaṃ ‘‘ serīsakan ’’ ti paññāyittha .

So ca devaputto ekaṃ buddhantaraṃ devesu ceva manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde yasattherassa catūsu vimalādīsu gihisahāyesu gavampati nāma hutvā bhagavato dhammadesanāya arahatte patiṭṭhito pubbāciṇṇavasena taṃ suññavimānaṃ disvā abhiṇhaṃP0.332 divāvihāraṃ gacchati .

So aparabhāge pāyāsidevaputtaṃ tattha disvā ‘‘ kosi tvaṃ , āvuso ’’ ti pucchitvā tena ‘‘ ahaṃ , bhante , pāyāsirājañño idhūpapanno ’’ ti vutte ‘‘ nanu tvaṃ micchādiṭṭhiko viparītadassano kathamidhūpapanno ’’ ti āha .

Atha naṃ pāyāsidevaputto ‘‘ ayyenamhi kumārakassapattherena micchādassanato vivecito , puññakiriyānaṃ asakkaccakāritāya pana suññe vimāne nibbatto .

Sādhu , bhante , manussalokaṃ gatakāle mama parijanassa ārocethaM0.312 ‘ pāyāsirājañño asakkaccaṃ dānaṃ datvā suññaṃ serīsakavimānaṃ upapanno , tumhe pana sakkaccaṃ puññāni katvā tatrūpapattiyā cittaṃ paṇidahathā ’’ ti .

Thero tassānukampāya tathā akāsi .

Tepi therassa vacanaṃ sutvā tathā cittaṃ paṇidhāya puññāni katvā serīsake vimāne nibbattiṃsu .

Serīsakadevaputtaṃ panaV0.283 vessavaṇamahārājā marubhūmiyaṃ chāyūdakarahite magge maggapaṭipannānaṃ manussānaṃ amanussaparipantha mocanatthaṃ maggarakkhakaṃ ṭhapesi .

Atha aparena samayena aṅgamagadhavāsino vāṇijā sakaṭasahassaṃ bhaṇḍassa pūretvā sindhusovīradesaṃ gacchantā marukantāre divā uṇhabhayena maggaṃ appaṭipajjitvā rattiṃ nakkhattasaññāya maggaṃ paṭipajjiṃsu .

Te maggamūḷhā hutvā aññaṃ disaṃ agamaṃsu .

Tesaṃ antare eko upāsako ahosi saddho pasanno sīlasampanno arahattappattiyā upanissayasampanno mātāpitūnaṃ upaṭṭhānatthaṃ vaṇijjāya gato .

Taṃ anuggaṇhanto serīsakadevaputto saha vimānena attānaṃ dassesi .

Dassetvā ca pana ‘‘ kasmā tumhe imaṃ chāyūdakarahitaṃ vālukākantāraṃ paṭipannā ’’ ti pucchi .

Te cassa tattha attano āgatappakāraṃ kathesuṃ , tadatthadīpanā devaputtassa vāṇijānañca vacanapaṭivacanagāthā honti .

Ādito pana dve gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā –

1228.

‘‘ SuṇothaP0.333 yakkhassa ca vāṇijāna ca , samāgamo yattha tadā ahosi ;

Yathā kathaṃ itaritarena cāpi , subhāsitaṃ tañca suṇātha sabbe .

1229.

‘‘ Yo so ahu rājā pāyāsi nāma , bhummānaṃ sahabyagato yasassī ;

So modamānova sake vimāne , amānuso mānuse ajjhabhāsī ’’ ti .

1228-9.

Tattha suṇothāti savanāṇattikavacanaṃ .

Yaṃ mayaṃ idāni bhaṇāma , taṃ suṇothāti .

Yakkhassāti devassa .

Devo hi manussānaṃ ekaccānaṃM0.313 devānañca pūjanīyabhāvato ‘‘ yakkho ’’ ti vuccati .

Apica sakkopi cattāro mahārājānopi vessavaṇapārisajjāpi purisopi ‘‘ yakkho ’’ ti vuccati .

Tathā hi ‘‘ atibāḷhaṃ kho ayaṃ yakkho pamatto viharati , yaṃnūnāhaṃ imaṃ yakkhaṃ saṃvejeyyan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.393) sakko ‘‘ yakkho ’’ ti vutto .

‘‘ Cattāro yakkhā khaggahatthā ’’ tiādīsu mahārājāno .

‘‘ Santi hi , bhante , uḷārā yakkhā bhagavato appasannā ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.276) vessavaṇapārisajjā .

‘‘ Ettāvatā yakkhassa suddhī ’’ tiādīsu ( su . ni .482) puriso .

Idha pana vessavaṇapārisajjo adhippeto .

Vāṇijāna cāti gāthābandhasukhatthaṃ anunāsikalopaṃ katvā vuttaṃ .

Samāgamoti samodhānaṃ .

Yatthāti yasmiṃ vaṇṇupathe .

Tadāti tasmiṃ maggamūḷhā hutvā gamanakāle .

Itaritarena cāpīti itarītarañcāpi , idaṃ yathāti iminā yojetabbaṃ .

Ayañhettha atthoV0.284 – serīsakadevaputtassa vāṇijānañca tadā yattha samāgamo ahosi , taṃ suṇotha , yathā vāpi tehiP0.334 aññamaññaṃ subhāsitaṃ sulapitaṃ kathaṃ pavattitaṃ , tañca sabbe ohitacittā suṇāthāti .

Bhummānan ti bhummadevānaṃ .

Idāni yakkhassa pucchāgāthāyo honti –

1230.

‘‘ Vaṅke araññe amanussaṭṭhāne , kantāre appodake appabhakkhe ;

Suduggame vaṇṇupathassa majjhe , vaṅkaṃbhayā naṭṭhamanā manussā .

1231.

‘‘ Nayidha phalā mūlamayā ca santi , upādānaṃ natthi kutodha bhakkho ;

Aññatra paṃsūhi ca vālukāhi ca , tattāhi uṇhāhi ca dāruṇāhi ca .

1232.

‘‘ Ujjaṅgalaṃ tattamivaṃ kapālaṃ , anāyasaṃ paralokena tulyaṃ ;

Luddānamāvāsamidaṃ purāṇaṃ , bhūmippadeso abhisattarūpo .

1233.

‘‘ AthaM0.314 tumhe kena vaṇṇena , kimāsamānā imaṃ padesañhi ;

Anupaviṭṭhā sahasā samecca , lobhā bhayā atha vā sampamūḷhā ’’ ti .

1230. Tattha vaṅketi saṃsayaṭṭhāne .

Yattha paviṭṭhānaṃ ‘‘ jīvissāma nu kho , marissāma nu kho ’’ ti jīvite saṃsayo hoti , tādise araññe .

Amanussaṭṭhāneti amanussānaṃ pisācādīnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne , manussānaṃ vā agocaraṭṭhāne .

Kantāreti nirudake iriṇe , kaṃ tārenti nayanti etthāti hi kantāro , udakaṃ gahetvā taritabbaṭṭhānaṃ .

Tenāha ‘‘ appodake ’’ ti .

Appa-saddo hettha abhāvattho ‘‘ appiccho appanigghoso ’’ tiādīsu ( a . ni .8.23; cūḷava .456) viya .

Vaṇṇupathassa majjheti vālukākantāramajjheti attho .

Vaṅkaṃbhayāti vaṅkehi bhītā .

Vaṅkehi bhayaṃ etesantiP0.335 ‘‘ vaṅkabhayā ’’ ti vattabbe gāthāsukhatthaṃ sānunāsikaṃ katvā ‘‘ vaṅkaṃbhayā ’’ ti vuttaṃ .

Idañca vālukākantārapavesanato pubbe tesaṃ uppannabhayaṃ sandhāya vuttaṃ .

Naṭṭhamanāti maggasativippavāsena naṭṭhamānasā , maggamūḷhāti attho .

Manussāti tesaṃ ālapanaṃ .

1231. Idhāti imasmiṃ marukantāre .

Phalāti ambajambutālanāḷikerādiphalāni na santīti yojanā .

Mūlamayā cāti mūlāniyeva mūlamayā , vallikandādīni sandhāya vadati .

UpādānaṃV0.285 natthīti kiñcāpi kiñci bhakkhaṃ natthi , upādānaṃ vā indhanaṃ , aggissa indhanamattampi natthi , kuto kena kāraṇena idha marukantāre bhakkho siyāti attho .

Yaṃ pana atthi tattha , taṃ dassetuṃ ‘‘ aññatra paṃsūhī ’’ tiādi vuttaṃ .

1232. Ujjaṅgalan ti jaṅgalaṃ vuccati lūkhadhūsaro anudako bhūmippadeso , taṃ pana ṭhānaṃ jaṅgalatopi ukkaṃsena jaṅgalanti āha ‘‘ ujjaṅgalan ’’ ti .

Tenāha ‘‘ tattamivaṃ kapālan ’’ ti , tattaṃ ayokapālasadisanti attho .

Gāthāsukhatthañcettha sānunāsikaṃ katvā vuttaṃ , tattamivaicceva daṭṭhabbaṃ .

Anāyasan ti natthi ettha āyo sukhanti anāyaṃ , tato eva jīvitaṃ sīyatiM0.315 vināsetīti anāyasaṃ .

Atha vā na āyasanti anāyasaṃ .

Paralokenāti narakena tulyaṃ .

Narakañhi sattānaṃ ekantānatthatāya parabhūto paṭisattubhūto lokoti visesato ‘‘ paraloko ’’ ti vuccati , samantato ayomayattā āyasañca , idaṃ pana tadabhāvato anāyasaṃ , mahato dukkhassa uppattiṭṭhānatāya paralokasadisanti dasseti ,‘‘ anassayan ’’ ti ca keci paṭhanti , sukhassa appatiṭṭhānabhūtanti attho .

Luddānamāvāsamidaṃ purāṇan ti idaṃ ṭhānaṃ cirakālato paṭṭhāya luddānaṃ dāruṇānaṃ pisācādīnaṃ āvāsabhūtaṃ .

Abhisattarūpoti ‘‘ evaṃ lūkhoP0.336 ghorākāro hotū ’’ ti porāṇehi isīhi sapitasadiso , dinnasapo viyāti attho .

1233. Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena .

Kimāsamānāti kiṃ paccāsīsantā .

Hīti nipātamattaṃ .

‘‘ Padesampī ’’ ti ca paṭhanti , imampi nāma padesanti attho .

Sahasā sameccāti sahasā ādīnavānisaṃse avicāretvā samavāyena anupaviṭṭhā sappaviṭṭhā .

Lobhā bhayā atha vā kenaci anatthakāmena palobhitā lobhato kenaci amanussādinā paripātitā bhayā vā .

Atha vā sampamūḷhāti maggavippanaṭṭhā imaṃ padesaṃ anupaviṭṭhāti yojanā .

Idāni vāṇijā āhaṃsu –

1234.

‘‘ Magadhesu aṅgesu ca satthavāhā , āropayitvā paṇiyaṃ puthuttaṃ ;

Te yāmase sindhusovīrabhūmiṃ , dhanatthikā uddayaṃ patthayānā .

1235.

‘‘ Divā pipāsaṃnadhivāsayantā , yoggānukampañca samekkhamānā ;

Etena vegena āyāma sabbe , rattiṃ maggaṃ paṭipannā vikāle .

1236.

‘‘ TeM0.316V0.286 duppayātā aparaddhamaggā , andhākulā vippanaṭṭhā araññe ;

Suduggame vaṇṇupathassa majjhe , disaṃ na jānāma pamūḷhacittā .

1237.

‘‘ Idañca disvāna adiṭṭhapubbaṃ , vimānaseṭṭhañca tavañca yakkha ;

Tatuttariṃ jīvitamāsamānā , disvā patītā sumanā udaggā ’’ ti .

1234. TatthaP0.337 magadhesu aṅgesu ca satthavāhāti magadharaṭṭhe ca aṅgaraṭṭhe ca jātā saṃvaḍḍhā taṃnivāsino satthe satthassa ca vāhanakā satthakā ceva satthasāmikā ca .

Paṇiyan ti bhaṇḍaṃ .

Teti te mayaṃ .

Yāmaseti gacchāma .

Sindhusovīrabhūmin ti sindhudesaṃ sovīradesañca .

Uddayan ti ānisaṃsaṃ atirekalābhaṃ .

1235. Anadhivāsayantāti adhivāsetuṃ asakkontā .

Yoggānukampan ti goṇādīnaṃ sattānaṃ anuggahaṃ .

Etena vegenāti iminā javena , yena tava dassanato pubbe āyāma āgatamha .

Rattiṃ maggaṃ paṭipannāti rattiyaṃ maggaṃ paṭipannā .

Vikāleti akāle avelāyaṃ .

1236. Duppayātāti duṭṭhu payātā apathe gatā , tato eva aparaddhamaggā .

Andhākulāti andhā viya ākulā , maggajānanasamatthassa paññācakkhuno abhāvena andhā , tato eva ākulā , vippanaṭṭhā ca maggasammūḷhatāya .

Disan ti gantabbadisaṃ , yassaṃ disāyaṃ sindhusovīradeso , taṃ disaṃ .

Pamūḷhacittāti disāsaṃsayasumūḷhacittā .

1237. Tavañcāti tuvañca .

Yakkhāti ālapanaṃ .

Tatuttariṃ jīvitamāsamānāti yo ‘‘ ito paraṃ amhākaṃ jīvitaṃ natthī ’’ ti jīvitasaṃsayo uppanno , idāni tato uttarimpi jīvitaṃ āsīsantā .

Disvāti dassanahetu .

Patītāti pahaṭṭhā .

Sumanāti somanassappattā .

Udaggāti udaggāya pītiyā udaggacittā .

EvaṃM0.317 vāṇijehi attano pavattiyā pakāsitāya puna devaputto dvīhi gāthāhi pucchi –

1238.

‘‘ Pāraṃ samuddassa imañca vaṇṇuṃ , vettācaraṃ saṅkupathañca maggaṃ ;

NadiyoP0.338 pana pabbatānañca duggā , puthuddisā gacchatha bhogahetu .

1239.

‘‘ PakkhandiyānaV0.287 vijitaṃ paresaṃ , verajjake mānuse pekkhamānā ;

Yaṃ vo sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ , accherakaṃ taṃ vo suṇoma tātā ’’ ti .

Tassattho – pāraṃ samuddassāti samuddassa paratīraṃ , imañca īdisaṃ , vaṇṇuṃ vaṇṇupathaṃ vettalatā bandhitvā ācaritabbato vettācaraṃ maggaṃ , saṅkuke khāṇuke koṭṭetvā gantabbato saṅkupathaṃ maggaṃ , nadiyo pana candabhāgādikā , pabbatānañca visamappadesāti evaṃ duggā puthuddisā bhoganimittaṃ gacchatha , evaṃ gacchantā ca pakkhandiyāna pakkhanditvā anupavisitvā , paresaṃ rājūnaṃ vijitaṃ tattha verajjake videsavāsike manusse pekkhamānā gacchatha , evaṃbhūtehi vo tumhehi yaṃ sutaṃ vā atha vā diṭṭhaṃ vā accherakaṃ acchariyaṃ , taṃ vo santike tātā vāṇijā suṇomāti attano vimānassa acchariyabhāvaṃ tehi kathāpetukāmo pucchati .

Evaṃ devaputtena puṭṭhā vāṇijā āhaṃsu –

1240.

‘‘ Itopi accherataraṃ kumāra , na no sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ ;

Atītamānusakameva sabbaṃ , disvā na tappāma anomavaṇṇaṃ .

1241.

‘‘ Vehāyasaṃ pokkharañño savanti , pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā ;

Dumā cime niccaphalūpapannā , atīva gandhā surabhiṃ pavāyanti .

1242.

‘‘ VeḷūriyathambhāM0.318P0.339 satamussitāse , silāpavāḷassa ca āyataṃsā ;

Masāragallā sahalohitaṅgā , thambhā ime jotirasāmayāse .

1243.

‘‘ Sahassathambhaṃ atulānubhāvaṃ , tesūpari sādhumidaṃ vimānaṃ ;

Ratanantaraṃ kañcanavedimissaṃ , tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ .

1244.

‘‘ Jambonaduttattamidaṃ sumaṭṭho , pāsādasopānaphalūpapanno ;

Daḷho ca vaggu ca susaṅgato ca , atīva nijjhānakhamo manuñño .

1245.

‘‘ Ratanantarasmiṃ bahuannapānaṃ , parivārito accharāsaṅgaṇena ;

Murajaālambaratūriyaghuṭṭho , abhivanditosi thutivandanāya .

1246.

‘‘ SoV0.288 modasi nārigaṇappabodhano , vimānapāsādavare manorame ;

Acintiyo sabbaguṇūpapanno , rājā yathā vessavaṇo naḷinyā .

1247.

‘‘ Devo nu āsi udavāsi yakkho ,

Udāhu devindo manussabhūto ;

Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā ,

Ācikkha ko nāma tuvaṃsi yakkho ’’ ti .

1240-2.

TatthaM0.319 kumārāti paṭhamavaye ṭhitattā devaputtaṃ ālapati .

Sabban ti devaputtaṃ tassa vimānapaṭibaddhañca sandhāya vadati .

Pokkharaññoti pokkharaṇiyo .

Satamussitāseti sataratanubbedhā .

Silāpavāḷassāti silāya pavāḷassa ca , silāmayā pavāḷamayāti attho .

Āyataṃsāti dīghaṃsā .

Atha vā āyatā hutvā aṭṭhasoḷasadvattiṃsādiaṃsavanto .

1242. TesūparītiP0.340 tesaṃ thambhānaṃ upari .

Sādhumidan ti sundaraṃ idaṃ tava vimānaṃ .

Ratanantaran ti ratanantaravantaṃ , bhittithambhasopānādīsu nānāvidhehi aññehi ratanehi yuttaṃ .

Kañcanavedimissan ti suvaṇṇamayāya vedikāya sahitaṃ parikkhittaṃ .

Tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannan ti tapanīyamayehi anekaratanamayehi ca chadanehi tattha tattha suṭṭhu chāditaṃ .

1244. Jambonaduttattamidan ti idaṃ tava vimānaṃ yebhuyyena uttattajambunadabhāsuraṃ .

Sumaṭṭho pāsādasopānaphalūpapannoti tassa ca so so padeso sumaṭṭho suṭṭhu majjito , tehi tehi anantarapāsādehi sopānavisesehi ramaṇīyehi phalakehi ca yutto .

Daḷhoti thiro .

Vaggūti abhirūpo samuggato .

Susaṅgatoti suṭṭhu saṅgatāvayavo aññamaññānurūpapāsādāvayavo .

Atīva nijjhānakhamoti pabhassarabhāvepi ativiya olokanakkhamo .

Manuññoti manoramo .

1245. Ratanantarasmin ti ratanamaye , ratanabhūte vā sārabhūte vimānassa abbhantare .

Bahuannapānan ti pesalaṃ pahūtaṃ annañca pānañca vijjati , upalabbhatīti adhippāyo .

Murajaālambaratūriyaghuṭṭhoti mudiṅgānaṃ ālambarānaṃ avasiṭṭhatūriyānañca saddehi niccaghosito .

Abhivanditosīti namassito , thomito vā asi .

Tenāha ‘‘ thūtivandanāyā ’’ ti .

1246. AcintiyotiV0.289 acinteyyānubhāvo .

Naḷinyāti evaṃnāmake kīḷanaṭṭhāne yathā vessavaṇo mahārājā , evaṃ tvaṃ modasīti yojanā .

1247. ĀsītiM0.320 asi bhavasi .

Devindoti sakko devarājā .

Manussabhūtoti manussesu bhūto manussajātiko .

YakkhotiP0.341 devādibhāvaṃ pucchitvāpi yakkhabhāvaṃ āsaṅkantā vadanti .

Idāni so devaputto attānaṃ jānāpento –

1248.

‘‘ Serīsako nāma ahamhi yakkho , kantāriyo vaṇṇupathamhi gutto ;

Imaṃ padesaṃ abhipālayāmi , vacanakaro vessavaṇassa rañño ’’ ti .

–

Āha .

Tattha ahamhī yakkhoti ahaṃ yakkho amhi .

Kantāriyoti ārakkhaṇatthaṃ kantāre niyutto .

Guttoti gopako .

Tenāha ‘‘ abhipālayāmī ’’ ti .

Idāni vāṇijā tassa kammādīni pucchantā āhaṃsu –

1249.

‘‘ Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te , sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ ;

Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā , kathaṃ tayā laddhamidaṃ manuññan ’’ ti .

Tattha adhiccaladdhan ti adhiccasamuppattikaṃ , yadicchakaṃ laddhanti attho .

Pariṇāmajaṃ teti niyatisaṅgatibhāvapariṇataṃ , kālapariṇataṃ vā .

Sayaṃkatan ti tayā sayameva kataṃ , deviddhiyā tayā sayameva nibbattitanti attho .

Udāhu devehi dinnan ti tayā ārādhitehi devehi pasādavasena nissaṭṭhaṃ .

Idāni devaputto caturopi pakāre paṭikkhipitvā puññameva apadisanto –

1250.

‘‘ Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me , na sayaṃkataṃ na hi devehi dinnaṃ ;

Sakehi kammehi apāpakehi , puññehi me laddhamidaṃ manuññan ’’ ti .

–

Gāthamāha .

TaṃM0.321V0.290 sutvā vāṇijā puna ‘‘ nādhiccaladdhan ’’ ti gāthāyaṃ puññādhikameva te caturo pakāre āropetvā puññassa ca sarūpaṃ pucchiṃsu –

1251.

‘‘ Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ , kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;

PucchantiP0.342 taṃ vāṇijā satthavāhā , kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimānan ’’ ti .

Tattha vatan ti vatasamādānaṃ .

Brahmacariyan ti seṭṭhacariyaṃ .

Puna devaputto te paṭikkhipitvā attānaṃ yathūpacitaṃ puññañca dassento –

1252.

‘‘ Mamaṃ pāyāsīti ahu samaññā , rajjaṃ yadā kārayiṃ kosalānaṃ ;

Natthikadiṭṭhi kadariyo pāpadhammo , ucchedavādī ca tadā ahosiṃ .

1253.

‘‘ Samaṇo ca kho āsi kumārakassapo , bahussuto cittakathī uḷāro ;

So me tadā dhammakathaṃ abhāsi , diṭṭhivisūkāni vinodayī me .

1254.

‘‘ Tāhaṃ tassa dhammakathaṃ suṇitvā , upāsakattaṃ paṭivedayissaṃ ;

Pāṇātipātā virato ahosiṃ , loke adinnaṃ parivajjayissaṃ ;

Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ , sakena dārena ca ahosiṃ tuṭṭho .

1255.

‘‘ TaṃM0.322 me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ , tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;

Teheva kammehi apāpakehi , puññehi me laddhamidaṃ vimānan ’’ ti .

–

Āha .

Taṃ suviññeyyameva .

Atha vāṇijā devaputtaṃ vimānañcassa paccakkhato disvā kammaphalaṃ saddahitvā attano kammaphale saddhaṃ pavedentā –

1256.

‘‘ Saccaṃ kirāhaṃsu narā sapaññā , anaññathā vacanaṃ paṇḍitānaṃ ;

YahiṃP0.343 yahiṃ gacchati puññakammo , tahiṃ tahiṃ modati kāmakāmī .

1257.

‘‘ YahiṃV0.291 yahiṃ sokapariddavo ca , vadho ca bandho ca parikkileso ;

Tahiṃ tahiṃ gacchati pāpakammo , na muccati duggatiyā kadācī ’’ ti .

–

Gāthādvayaṃ avocuṃ .

Tattha sokapariddavoti soko ca paridevo ca .

Parikkilesoti vuttā anatthuppatti .

Evaṃ tesu kathentesuyeva vimānadvāre sirīsarukkhato paripākena muttabandhanā paripakkā sipāṭikā pati , tena devaputto saparijano domanassappatto ahosi .

Taṃ disvā vāṇijā –

1258.

‘‘ Sammūḷharūpova jano ahosi , asmiṃ muhutte kalalīkatova ;

Janassimassa tuyhañca kumāra , appaccayo kena nu kho ahosī ’’ ti .

–

Gāthamāhaṃsu .

Tattha sammūḷharūpovāti sokavasena sabbaso mūḷhasabhāvo viya .

Janoti devajano .

Asmiṃ muhutteti imasmiṃ muhuttamatteM0.323 .

Kalalīkatoti kalalaṃ viya kato , kalalanissitaudakībhūto viya āviloti adhippāyo .

Janassimassa tuyhañcāti imassa tava parijanassa tuyhañca .

Appaccayoti domanassaṃ .

Taṃ sutvā devaputto –

1259.

‘‘ Ime ca sirīsavanā tātā , dibbā gandhā surabhī sampavanti ;

Te sampavāyanti imaṃ vimānaṃ , divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā .

1260.

‘‘ Imesañca kho vassasataccayena , sipāṭikā phalati ekamekā ;

MānussakaṃP0.344 vassasataṃ atītaṃ , yadagge kāyamhi idhūpapanno .

1261.

‘‘ Disvānahaṃ vassasatāni pañca ,

Asmiṃ vimāne ṭhatvāna tātā ;

Āyukkhayā puññakkhayā cavissaṃ ,

Teneva sokena pamucchitosmī ’’ ti .

– āha ;

1256. TatthaV0.292 sirīsavanāti sirīsavipinato .

Tātāti vāṇije ālapati .

Ime tumhākaṃ mayhañca paccakkhabhūtā dibbā gandhā surabhī ativiya sugandhāyeva samantato pavanti pavāyanti .

Te dibbā gandhā evaṃ vāyantā imaṃ vimānaṃ sampavāyanti sammadeva gandhaṃ gāhāpenti , na kevalaṃ sampavāyanameva , atha kho attano pabhāya tamampi nihanti .

Tenāha ‘‘ divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā ’’ ti .

1260-61.

Imesan ti sirīsānaṃ .

Sipāṭikāti phalakuṭṭhilikā .

Phalatīti paccitvā vaṇṭato muccati , puṭabhedaṃ vā patvā sissati .

Mānussakaṃ vassasataṃ atītan ti yasmā vassasatassa accayena imassa sirīsassa sipāṭikā phalati , ayañca phalitā , tasmā mayhaṃ mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ .

Yadagge yato paṭṭhāya , kāyamhi idha imasmiṃ devanikāye upapannoM0.324 nibbatto .

Mayhañca devagaṇanāya pañca vassasatāni āyu , tasmā khīyati me āyūti sokavasena sampamūḷhoti dasseti .

Tenāha ‘‘ disvānahaṃ vassasatāni pañca … pe … teneva sokena pamucchitosmī ’’ ti .

Atha naṃ vāṇijā samassāsento –

1262.

‘‘ Kathaṃ nu soceyya tathāvidho so , laddhā vimānaṃ atulaṃ cirāya ;

Ye cāpi kho ittaramupapannā , te nūna soceyyuṃ parittapuññā ’’ ti .

–

Āhaṃsu .

TatthaP0.345 yādisehi appāyukehi maraṇaṃ paṭicca socitabbaṃ siyā , tādiso pana evaṃ dibbānubhāvasampanno navutivassasatasahassāyuko kathaṃ nu soceyya , na socitabbamevāti adhippāyo .

Devaputto tattakeneva samassāsetvā tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchanto tesañca upadesaṃ dento –

1263.

‘‘ Anucchaviṃ ovadiyañca metaṃ , yaṃ maṃ tumhe peyyavācaṃ vadetha ;

Tumhe ca kho tātā mayānuguttā , yehicchakaṃ tena paletha sotthin ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha anucchavin ti anucchavikaṃ , tumhākameva taṃ yuttarūpaṃ .

Ovadiyañca metan ti me mayhaṃ tumhehi ovadiyaṃ ovādavasena vattabbametaṃ .

Yaṃ yasmā , maṃ mayhaṃ , tumhe ‘‘ kathaṃ nu soceyyan ’’ tiādināV0.293 peyyavācaṃ piyavacanaṃ vadetha .

Yaṃ vā peyyavācāya vadanaṃ kathanaṃ , taṃ tumhākameva anucchavikanti yojanā .

Atha vā yaṃ yasmā tumhe peyyavācaṃ vadetha , tasmā anucchavikaṃ ovadiyañca ovaditabbaṃ ovādānurūpaṃ kātabbañca me mayā kataṃ , kiṃ pana tanti āha ‘‘ tumhe ca kho tātā ’’ tiādi .

Tattha mayānuguttāti imasmiṃ amanussapariggahe marukantāre yāva kantārātikkamā mayā anuguttā rakkhitā , yenicchakaṃ yathārucitena , sotthiṃ khemena , paletha gacchathāti attho .

Atha vāṇijā kataññubhāvaṃ pakāsentā –

1264.

‘‘ GantvāM0.325 mayaṃ sindhusovīrabhūmiṃ , dhanatthikā uddayaṃ patthayānā ;

Yathāpayogā paripuṇṇacāgā , kāhāma serīsamahaṃ uḷāranti .

–

Gāthamāhaṃsu .

TatthaP0.346 yathāpayogāti idāni katapaṭiññānurūpapayogā .

Paripuṇṇacāgāti samattacāgā , uḷārassa mahassa pariyattapariccāgā .

Mahan ti ussavapūjaṃ .

Puna devaputto mahakaraṇaṃ paṭikkhipanto kattabbesu ca te niyojento –

1265.

‘‘ Mā ceva serīsamahaṃ akattha , sabbañca vo bhavissati yaṃ vadetha ;

Pāpāni kammāni vivajjayātha , dhammānuyogañca adhiṭṭhahāthā ’’ ti .

–

Gāthamāha .

Tattha yaṃ vadethāti yaṃ tumhe khemena sindhusovīradesapattiṃ tattha ca vipulaṃ uddayaṃ lābhaṃ paccāsīsantā ‘‘ gantvā mayan ’’ tiādīni vadatha .

Sabbaṃ taṃ vo tumhākaṃ tatheva bhavissati , tattha nikkaṅkhā hotha , tumhe pana ito paṭṭhāya pāpāni kammāni pāṇātipātādīni vivajjayātha parivajjetha .

Dhammānuyogan ti dānādikusaladhammassa anuyuñjanaṃ .

Adhiṭṭhahāthāti anusikkhatha idaṃ serīsakamahanti dasseti .

Yaṃ pana upāsakaṃ anuggaṇhanto tesaṃ rakkhāvaraṇaṃ kātukāmo ahosi , tassa guṇaṃ kittetvā taṃ tesaṃ uddisanto imā gāthāyo āha –

1266.

‘‘ UpāsakoV0.294 atthi imamhi saṅghe , bahussuto sīlavatūpapanno ;

Saddho ca cāgī ca supesalo ca , vicakkhaṇo santusito mutīmā .

1267.

‘‘ SañjānamānoM0.326 na musā bhaṇeyya , parūpaghātāya na cetayeyya ;

Vebhūtikaṃ pesuṇaṃ no kareyya , saṇhañca vācaṃ sakhilaṃ bhaṇeyya .

1268.

‘‘ Sagāravo sappatisso vinīto , apāpako adhisīle visuddho ;

SoP0.347 mātaraṃ pitarañcāpi jantu , dhammena poseti ariyavutti .

1269.

‘‘ Maññe so mātāpitūnaṃ kāraṇā , bhogāni pariyesati na attahetu ;

Mātāpitūnañca yo accayena , nekkhammapoṇo carissati brahmacariyaṃ .

1270.

‘‘ Ujū avaṅko asaṭho amāyo , na lesakappena ca vohareyya ;

So tādiso sukatakammakārī , dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhaṃ .

1271.

‘‘ Taṃkāraṇā pātukatomhi attanā , tasmā dhammaṃ passatha vāṇijāse ;

Aññatra teniha bhasmī bhavetha , andhākulā vippanaṭṭhā araññe ;

Taṃ khippamānena lahuṃ parena , sukho have sappurisena saṅgamo ’’ ti .

1266. Tattha saṅgheti sattasamūhe .

Vicakkhaṇoti tattha tattha kattabbatāya kusalo .

Santusitoti santuṭṭho .

Mutīmāti kammassakatañāṇādinā idhalokaparalokahitānaṃ munanato mutimā .

1267. Sañjānamāno na musā bhaṇeyyāti sampajānamusā na bhāseyya .

Vebhūtikan ti sahitānaṃ vinābhāvakaraṇato ‘‘ vebhūtikan ’’ ti laddhanāmaṃ pisuṇaṃ , no kareyya na vadeyya .

1268. SappatissotiM0.327 patissayo garuṭṭhāniyesu nivātavuttikattā soraccaṃ , saha patissenāti sappatisso .

Adhisīleti upāsakena rakkhitabbaadhisīlasikkhāya .

Ariyavuttīti parisuddhavutti .

1269. NekkhammapoṇotiP0.348V0.295 nibbānaninno .

Carissati brahmacariyan ti pabbajjaṃ sāsanabrahmacariyaṃ carissati .

1270. Lesakappenāti kappiyalesena .

Na ca vohareyyāti māyāsāṭheyyavasena vacanaṃ na nicchāreyya .

Dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhan ti evaṃ vuttanayena dhamme ṭhito dhammacārī samacārī kinti kena pakārena dukkhaṃ labhetha pāpuṇeyya .

1271. Taṃkāraṇāti tannimittaṃ tassa upāsakassa hetu .

Pātukatomhi attanāti sayameva tumhākaṃ ahaṃ pāturahosiṃ .

‘‘ Attānan ’’ tipi pāṭho , mama attānaṃ tumhākaṃ pātvākāsinti attho .

Tasmāti yasmā ahaṃ dhammaṃ apacāyamāno taṃ rakkhanto tumhepi rakkhāmi , tasmā dhammaṃ passatha dhammameva caritabbaṃ katvā oloketha .

Aññatra teniha bhasmī bhavethāti tena upāsakena vinā ce āgatā , imasmiṃ marukantāre anāthā appaṭisaraṇā bhasmabhāvaṃ gaccheyyātha .

Khippamānenāti evaṃ khippantena vambhantena pīḷantena .

Lahun ti sukaraṃ .

Parenāti adhikaṃ , aññena vā .

Tasmā sukho have sappurisena saṅgamoti .

So hi khantisoracce niviṭṭho kenaci kiñci vuttopi na paṭippharatīti adhippāyo .

Evaṃ sāmaññato kittitaṃ sarūpato ñātukāmā vāṇijā –

1272.

‘‘ Kiṃ nāma so kiñca karoti kammaṃ ,

Kiṃ nāmadheyyaṃ kiṃ pana tassa gottaṃ ;

Mayampi naṃ daṭṭhukāmamha yakkha , yassānukampāya idhāgatosi ;

Lābhā hi tassa yassa tuvaṃ pihesī ’’ ti .

–

Gāthamāhaṃsu .

Tattha kiṃ nāma soti nāmato so jantu satto ko nāma .

Kiñca karoti kamman ti kasivaṇijjādīsu kīdisaṃ kammaṃ karoti .

KiṃM0.328 nāmadheyyan ti mātāpitūhi kataṃP0.349 pana ‘‘ tisso phusso ’’ tiādīsu tassa kiṃ nāmadheyyaṃ ,‘‘ bhaggavo bhāradvājo ’’ tiādīsu kiṃ vā tassa gottaṃ .

Yassa tuvaṃ pihesīti yaṃ tuvaṃ piyāyasi .

Idāni devaputto taṃ nāmagottādivasena dassento –

1273.

‘‘ YoV0.296 kappako sambhavanāmadheyyo ,

Upāsako kocchaphalūpajīvī ;

Jānātha naṃ tumhākaṃ pesiyo so ,

Mā kho naṃ hīḷittha supesalo so ’’ ti .

–

Āha .

Tattha kappakoti nhāpito .

Sambhavanāmadheyyoti sambhavoti evaṃnāmo .

Kocchaphalūpajīvīti kocchañca phalañca upanissāya jīvanako .

Tattha kocchaṃ nāma āḷakādisaṇṭhāpanatthaṃ kesādīnaṃ ullikhanasādhanaṃ .

Pesiyo pesanakārako veyyāvaccakaro .

Idāni vāṇijā taṃ sañjānitvā āhaṃsu –

1274.

‘‘ Jānāmase yaṃ tvaṃ pavadesi yakkha , na kho naṃ jānāma sa edisoti ;

Mayampi naṃ pūjayissāma yakkha , sutvāna tuyhaṃ vacanaṃ uḷāran ’’ ti .

Tattha jānāmaseti yaṃ tvaṃ vadesi , taṃ mayaṃ sarūpato jānāma .

Edisoti guṇato pana yathā tayā kittitaṃ , evaṃ edisoti taṃ na kho jānāma , yathā taṃ aviddasunoti adhippāyo .

Idāni devaputto te attano vimānaṃ āropetvā anusāsanatthaṃ –

1275.

‘‘ Ye keci imasmiṃ satthe manussā , daharā mahantā athavāpi majjhimā ;

SabbevaP0.350 te ālambantu vimānaṃ , passantu puññānaṃ phalaṃ kadariyā ’’ ti .

–

GāthamāhaM0.329 .

Tattha mahantāti vuḍḍhā .

Ālambantūti ārohantu .

Kadariyāti maccharino adānasīlā .

Idāni pariyosāne cha gāthā dhammasaṅgāhakehi vuttā –

1276.

‘‘ TeV0.297 tattha sabbeva ahaṃ pureti , taṃ kappakaṃ tattha purakkhatvā ;

Sabbeva te ālambiṃsu vimānaṃ , masakkasāraṃ viya vāsavassa .

1277.

‘‘ Te tattha sabbeva ahaṃ pureti , upāsakattaṃ paṭivedayiṃsu ;

Pāṇātipātā viratā ahesuṃ , loke adinnaṃ parivajjayiṃsu ;

Amajjapā no ca musā bhaṇiṃsu , sakena dārena ca ahesuṃ tuṭṭhā .

1278.

‘‘ Te tattha sabbeva ahaṃ pureti , upāsakattaṃ paṭivedayitvā ;

Pakkāmi sattho anumodamāno , yakkhiddhiyā anumato punappunaṃ .

1279.

‘‘ Gantvāna te sindhusovīrabhūmiṃ , dhanatthikā uddayaṃ patthayānā ;

Yathāpayogā paripuṇṇalābhā , paccāgamuṃ pāṭaliputtamakkhataṃ .

1280.

‘‘ Gantvāna te saṅgharaṃ sotthivanto , puttehi dārehi samaṅgibhūtā ;

Ānandī vittā sumanā patītā , akaṃsu serīsamahaṃ uḷāraṃ ;

Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsu .

1281.

‘‘ EtādisāM0.330P0.351 sappurisāna sevanā , mahatthikā dhammaguṇāna sevanā ;

Ekassa atthāya upāsakassa , sabbeva sattā sukhitā ahesun ’’ ti .

1276. Tattha ahaṃ pureti ahaṃ purimaṃ ahaṃ purimanti ahamahaṃkarāti attho .

‘‘ Te tattha sabbevā ’’ ti vatvā puna ‘‘ sabbeva te ’’ ti vacanaṃ ‘‘ sabbeva te yathā vimānassa āruhane ussukkajātā ahesuṃ , tathā sabbeva taṃ āruhiṃsu , na kassaci āruhane antarāyo ahosī ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .

Masakkasāraṃ viya vāsavassāti ‘‘ masakkasāran ’’ ti ca tāvatiṃsabhavanaṃ vuccati , sabbaṃ vā devabhavanaṃ , idha pana sakkabhavanaṃ veditabbaṃ .

Tenāha ‘‘ masakkasāraṃ viya vāsavassā ’’ ti .

1277-8.

Atha te vāṇijā vimānaṃ passitvā pasannacittā tassa devaputtassa ovāde ṭhatvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya tassa ānubhāvena sotthinā icchitaṃ desaṃ agamaṃsu .

Tena vuttaṃ ‘‘ te tattha sabbevā ’’ tiādi .

Tattha anumato pakkāmi sattho yakkhiddhiyā punappunaṃ anumodamānoti yojanā .

Kena pana anumatoti ?

Yakkhenāti pākaṭoyamattho .

1279. Yathāpayogāti yathāajjhāsayaṃ katapayogā .

Paripuṇṇalābhāti samiddhalābhā .

Akkhatan tiV0.298 anupaddutaṃ pāṭaliputtaṃ .

Akkhatan ti vā anābādhaṃ anuppīḷaṃ , anantarāyenāti attho .

1280. Saṅgharan ti sakaṃ gehaṃ .

Sotthivantoti sotthibhāvena yuttā khemino .

Ānandītiādīhi catūhi padehi somanassitabhāvameva vadati .

Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsūti kataññutāya ṭhatvā paṭissavamocanatthañca devaputtassa nāmena serīsakaṃ nāma paricchedavasena veṇiyato pekkhitabbato pariveṇaṃ pāsādakūṭāgārarattiṭṭhānādisampannaṃP0.352 pākāraparikkhittaṃ dvārakoṭṭhakayuttaṃ āvāsaṃ akaṃsu .

1281. EtādisātiM0.331 edisī , evaṃ anatthapaṭibāhinī atthasādhikā ca .

Mahatthikāti mahāpayojanā mahānisaṃsā .

Dhammaguṇānan ti aviparītaguṇānaṃ .

Ekassa sattassa hitatthaṃ sabbeva sattā sabbe eva te satthapariyāpannā sattā , sukhitā sukhappattā khemappattā ahesuṃ .

Sambhavo pana upāsako pāyāsissa devaputtassa tesañca vāṇijānaṃ vacanapaṭivacanavasena pavattaṃ gāthābandhaṃ sutaniyāmeneva uggahetvā therānaṃ ārocesi .

Pāyāsidevaputto āyasmato sambhavattherassa kathesīti apare .

Taṃ yasattherappamukhā mahātherā dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ .

Sambhavo pana upāsako mātāpitūnaṃ accayena pabbajitvā arahatte patiṭṭhāsi .

Serīsakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Chọn phiên bản

Vimānavatthu-aṭṭhakathā

Vimānavatthu-aṭṭhakathā