Issues
Select Version
Vimānavatthu-aṭṭhakathā
Vimānavatthu-aṭṭhakathā

3. Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā

Yo vadataṃ pavaro manujesūti chattamāṇavakavimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane .
Tena samayena setabyāyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa kicchāladdho putto chatto nāma brāhmaṇamāṇavo ahosi .
So vayappatto pitarā pesito ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa santike medhāvitāya analasatāya ca na cireneva mante vijjāṭṭhānāni ca uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto .
So ācariyaṃ abhivādetvā ‘‘ mayāV0.194 tumhākaṃ santike sippaṃM0.213 sikkhitaṃ , kiṃ vo garudakkhiṇaṃ demī ’’ ti āha .
Ācariyo ‘‘ garudakkhiṇā nāma antevāsikassa vibhavānurūpā , kahāpaṇasahassamānehī ’’ ti āha .
Chattamāṇavo ācariyaṃ abhivādetvā setabyaṃ gantvā mātāpitaro vanditvā tehi abhinandiyamāno katapaṭisanthāro tamatthaṃ pitu ārocetvā ‘‘ detha me dātabbayuttakaṃ , ajjeva datvā āgamissāmī ’’ ti āha .
Taṃ mātāpitaroP0.230 ‘‘ tāta , ajja vikālo , sve gamissasī ’’ ti vatvā kahāpaṇe nīharitvā bhaṇḍikaṃ bandhāpetvā ṭhapesuṃ .
Corā taṃ pavattiṃ ñatvā chattamāṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ vanagahane nilīnā acchiṃsu ‘‘ māṇavaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhissāmā ’’ ti .
Bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento chattamāṇavakassa saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānaṃ , corehi māritassa devaloke nibbattiṃ , tato saha vimānena āgatassa tattha sannipatitaparisāya ca dhammābhisamayaṃ disvā paṭhamatarameva gantvā māṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Māṇavo ācariyadhanaṃ gahetvā setabyato ukkaṭṭhābhimukho gacchanto antarāmagge bhagavantaṃ nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā aṭṭhāsi .
‘‘ Kuhiṃ gamissasī ’’ ti bhagavatā vutto ‘‘ ukkaṭṭhaṃ , bho gotama , gamissāmi mayhaṃ ācariyassa pokkharasātissa garudakkhiṇaṃ dātun ’’ ti āha .
Atha bhagavā ‘‘ jānāsi pana tvaṃ , māṇava , tīṇi saraṇāni , pañca sīlānī ’’ ti vatvā tena ‘‘ nāhaṃ jānāmi , kimatthiyāni panetāni kīdisāni cā ’’ ti vutte ‘‘ idamīdisan ’’ ti saraṇagamanassa sīlasamādānassa ca phalānisaṃsaṃ vibhāvetvā ‘‘ uggaṇhāhi tāva , māṇavaka , saraṇagamanavidhin ’’ ti vatvā ‘‘ sādhu uggaṇhissāmi , kathetha bhante bhagavā ’’ ti tena yācito tassa ruciyā anurūpaṃ gāthābandhavasena saraṇagamanavidhiṃ dassento –
886.
‘‘ Yo vadataṃ pavaro manujesu , sakyamunī bhagavā katakicco ;
Pāragato balavīriyasamaṅgī , taṃ sugataṃ saraṇatthamupehi .
887.
‘‘ RāgavirāgamanejamasokaṃM0.214 , dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ ;
MadhuramimaṃP0.231 paguṇaṃ suvibhattaṃ , dhammamimaṃ saraṇatthamupehi .
888.
‘‘ Yattha ca dinna mahapphalamāhu , catūsu sucīsu purisayugesu ;
Aṭṭha ca puggala dhammadasā te , saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī ’’ ti .
–
TissoV0.195 gāthāyo abhāsi .
886. Tattha yoti aniyamitavacanaṃ , tassa ‘‘ tan ’’ ti iminā niyamanaṃ veditabbaṃ .
Vadatan ti vadantānaṃ .
Pavaroti seṭṭho , kathikānaṃ uttamo vādīvaroti attho .
Manujesūti ukkaṭṭhaniddeso yathā ‘‘ satthā devamanussānan ’’ ti .
Bhagavā pana devamanussānampi brahmānampi sabbesampi sattānaṃ pavaroyeva , bhagavato ca carimabhave manussesu uppannatāya vuttaṃ ‘‘ manujesū ’’ ti .
Tenevāha ‘‘ sakyamunī ’’ ti .
Sakyakulappasutatāya sakyo , kāyamoneyyādīhi samannāgatato anavasesassa ca ñeyyassa munanato muni cāti sakyamuni .
Bhāgyavantatādīhi catūhi kāraṇehi bhagavā .
Catūhi maggehi kātabbassa pariññādipabhedassa soḷasavidhassa kiccassa katattā nipphāditattā katakicco .
Pāraṃ sakkāyassa paratīraṃ nibbānaṃ gato sayambhuñāṇena adhigatoti pāragato .
Asadisena kāyabalena , anaññasādhāraṇena ñāṇabalena , catubbidhasammappadhānavīriyena ca samannāgatattā balavīriyasamaṅgī .
Sobhanagamanattā , sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā , sammā gatattā , sammā ca gaditattā sugato .
Taṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇatthaṃ saraṇāya parāyaṇāya apāyadukkhavaṭṭadukkhaparittāṇāya upehi upagaccha , ajja paṭṭhāya ahitanivattanena hitasaṃvaḍḍhanena ‘‘ ayaṃ me bhagavā saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇaṃ gati paṭisaraṇan ’’ ti bhaja seva , evaṃ jānāhi vā bujjhassūti attho .
887. Rāgavirāgan tiP0.232 ariyamaggamāha .
Tena hi ariyā anādikālabhāvitampi rāgaṃ virajjenti .
Anejamasokan ti ariyaphalaṃ .
Tañhi ejāsaṅkhātāya taṇhāya avasiṭṭhānañca sokanimittānaṃ kilesānaṃ sabbaso paṭippassambhanatoM0.215 ‘‘ anejaṃ asokan ’’ ti ca vuccati .
Dhamman ti sabhāvadhammaṃ .
Sabhāvato gahetabbadhammo hesa yadidaṃ maggaphalanibbānāni , na pariyattidhammo viya paññattidhammavasena .
Dhamman ti vā paramatthadhammaṃ , nibbānanti attho .
Samecca sambhuyya paccayehi kataṃ saṅkhataṃ , na saṅkhatanti asaṅkhataṃ .
Tadeva nibbānaṃ .
Natthi ettha kiñcipi paṭikūlanti appaṭikūlaṃ .
Savanavelāyaṃ upaparikkhaṇavelāyaṃ paṭipajjanavelāyanti sabbadāpi iṭṭhamevāti madhuraṃ .
Sabbaññutaññāṇasannissayāya paṭibhānasampadāya pavattitattā suppavattibhāvato nipuṇabhāvato ca paguṇaṃ .
Vibhajitabbassa atthassa khandhādivasena kusalādivasena uddesādivasena ca suṭṭhu vibhajanato suvibhattaṃ .
Tīhipi padehi pariyattidhammameva vadati .
Teneva hissa āpāthakāle viya vimaddanakālepi kathentassa viya suṇantassāpi sammukhībhāvato ubhatopaccakkhatāya dassanatthaṃ ‘‘ iman ’’ ti vuttaṃ .
Dhamman ti yathāvapaṭipajjante apāyadukkhapātato dhāraṇatthena dhammaṃ , idaṃ catubbidhassāpi dhammassa sādhāraṇavacanaṃ .
PariyattidhammopiV0.196 hi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānamattāyapi yathāvapaṭipattiyā apāyadukkhapātato dhāreti eva .
Imassa ca atthassa idameva vimānaṃ sādhakanti daṭṭhabbaṃ .
Sādhāraṇabhāvena yathāvuttadhammassa paccakkhaṃ katvā dassento puna ‘‘ iman ’’ ti āha .
888. Yatthāti yasmiṃ ariyasaṅghe .
Dinnan ti pariccattaṃ annādideyyadhammaṃ .
Dinna mahapphalan ti gāthāsukhatthaṃP0.233 anunāsikalopo kato .
Accantameva kilesāsucito visujjhanena sucīsu ‘‘ sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno ’’ tiādinā ( a . ni .8.60) vuttesu catūsu purisayugesu .
Aṭṭhāti maggaṭṭhaphalaṭṭhesu yugaḷe akatvā visuṃ visuṃ gahaṇena aṭṭha puggalā .
Gāthāsukhatthameva cettha ‘‘ puggala dhammadasā ’’ ti rassaṃ katvā niddeso .
Dhammadasāti catusaccadhammassa nibbānadhammassa ca paccakkhato dassanakā .
Diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatabhāvena saṅghaṃ .
Evaṃ bhagavatā tīhi gāthāhi saraṇaguṇasandassanena saddhiṃ saraṇagamanavidhimhi vutte māṇavo taṃtaṃsaraṇaguṇānussaraṇamukhena saraṇagamanavidhino attano hadaye ṭhapitabhāvaṃ vibhāvento tassā tassā gāthāyaM0.216 anantaraṃ ‘‘ yo vadataṃ pavaro ’’ tiādinā taṃ taṃ gāthaṃ paccanubhāsi .
Evaṃ paccanubhāsitvā ṭhitassa pañca sikkhāpadāni sarūpato phalānisaṃsato ca vibhāvetvā tesaṃ samādānavidhiṃ kathesi .
So tampi suṭṭhu upadhāretvā pasannamānaso ‘‘ handāhaṃ bhagavā gamissāmī ’’ ti vatvā ratanattayaguṇaṃ anussaranto taṃyeva maggaṃ paṭipajji .
Bhagavāpi ‘‘ alaṃ imassa ettakaṃ kusalaṃ devalokūpapattiyā ’’ ti jetavanameva agamāsi .
Māṇavassa pana pasannacittassa ratanattayaguṇaṃ sallakkhaṇavasena ‘‘ saraṇaṃ upemī ’’ ti pavattacittuppādatāya saraṇesu ca , bhagavatā vuttanayena pañcannaṃ sīlānaṃ adhiṭṭhānena sīlesu ca patiṭṭhitassa teneva nayena ratanattayaguṇe anussarantasseva gacchantassa corā magge pariyuṭṭhiṃsu .
So te agaṇetvā ratanattayaguṇe anussarantoyeva gacchati .
Tañceko coro gumbantaraṃ upanissāya ṭhito visapītena sarena sahasāva vijjhitvāP0.234 jīvitakkhayaṃ pāpetvā kahāpaṇabhaṇḍikaṃ gahetvā attano sahāyehi saddhiṃ pakkāmi .
Māṇavo pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne suttappabuddho viya accharāsahassaparivuto saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvo nibbatti , tassa vimānassa ābhā sātirekāni vīsatiyojanāni pharitvā tiṭṭhati .
Atha māṇavaṃ kālakataṃ disvā setabyagāmavāsino manussā setabyaṃ gantvā tassa mātāpitūnaṃV0.197 ukkaṭṭhagāmavāsino ca ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa kathesuṃ .
Taṃ sutvā tassa mātāpitaro ñātimittā brāhmaṇo ca pokkharasāti saparivārā assumukhā rodamānā taṃ padesaṃ agamaṃsu , yebhuyyena setabyavāsino ca ukkaṭṭhavāsino ca icchānaṅgalavāsino ca sannipatiṃsu , mahāsamāgamo ahosi .
Atha māṇavassa mātāpitaro maggassa avidūre citakaṃ sajjetvā sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu .
Atha bhagavā cintesi ‘‘ mayi gate chattamāṇavo maṃ vandituṃ āgamissati , āgatañca taṃ katakammaṃ kathāpento kammaphalaṃ paccakkhaṃ kāretvā dhammaṃ desessāmi , evaṃ mahājanassa dhammābhisamayo bhavissatī ’’ ti cintetvā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ padesaṃ upagantvā aññatarasmiṃ rukkhamūleM0.217 nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento .
Atha chattamāṇavadevaputtopi attano sampattiṃ paccavekkhitvā , tassā kāraṇaṃ upadhārento saraṇagamanañca sīlasamādānañca disvā , vimhayajāto bhagavati sañjātapasādabahumāno ‘‘ idānevāhaṃ gantvā bhagavantañca bhikkhusaṅghañca vandissāmi , ratanattayaguṇe ca mahājanassa pākaṭe karissāmī ’’ ti kataññutaṃ nissāya sakalaṃ taṃ araññapadesaṃ ekālokaṃ karonto , saha vimānena āgantvā vimānato oruyha mahatā parivārena saddhiṃ dissamānarūpo upasaṅkamitvā bhagavatoP0.235 pādesu sirasā nipatanto abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Taṃ disvā mahājano ‘‘ ko nu kho ayaṃ devo vā brahmā vā ’’ ti acchariyabbhutajāto upasaṅkamitvā bhagavantaṃ parivāresi .
Bhagavā tena katapuññakammaṃ pākaṭaṃ kātuṃ –
889.
‘‘ Na tathā tapati nabhe sūriyo , cando ca na bhāsati na phusso ;
Yathā atulamidaṃ mahappabhāsaṃ , ko nu tvaṃ tidivā mahiṃ upāgā .
890.
‘‘ Chindati raṃsī pabhaṅkarassa , sādhikavīsatiyojanāni ābhā ;
Rattimapi yathā divaṃ karoti , parisuddhaṃ vimalaṃ subhaṃ vimānaṃ .
891.
‘‘ Bahupadumavicitrapuṇḍarīkaṃ , vokiṇṇaṃ kusumehi nekacittaṃ ;
Arajavirajahemajālachannaṃ , ākāse tapati yathāpi sūriyo .
892.
‘‘ Rattambarapītavāsasāhi , agarupiyaṅgucandanussadāhi ;
Kañcanatanusannibhattacāhi , paripūraṃ gaganaṃva tārakāhi .
893.
‘‘ NaranāriyoM0.218V0.198 bahuketthanekavaṇṇā , kusumavibhūsitābharaṇettha sumanā ;
Anilapamuñcitā pavanti surabhiṃ , tapaniyavitatā suvaṇṇachannā .
894.
‘‘ Kissa saṃyamassa ayaṃ vipāko , kenāsi kammaphalenidhūpapanno ;
YathāP0.236 ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ , tadanupadaṃ avacāsi iggha puṭṭho ’’ ti .
–
Taṃ devaputtaṃ paṭipucchi .
886. Tattha tapatīti dippati .
Nabheti ākāse .
Phussoti phussatārakā .
Atulan ti anupamaṃ , appamāṇaṃ vā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā idaṃ tava vimānaṃ anupamaṃ appamāṇaṃ pabhassarabhāvena tato eva mahappabhāsaṃ ākāse dippati , na tathā tārakarūpāni dippanti , na cando , tāni tāva tiṭṭhantu , nāpi sūriyo dippati , evaṃbhūto ko nu tvaṃ devalokato imaṃ bhūmipadesaṃ upagato , taṃ pākaṭaṃ katvā imassa mahājanassa kathehīti .
890. Chindatīti vicchindati , pavattituṃ adento paṭihanatīti attho .
Raṃsīti rasmiyo .
Pabhaṅkarassāti sūriyassa .
Tassa ca vimānassa pabhā samantato pañcavīsati yojanāni pharitvā tiṭṭhati .
Tenāha ‘‘ sādhikavīsatiyojanāni ābhā ’’ ti .
Rattimapi yathā divaṃ karotīti attano pabhāya andhakāraṃ vidhamantaṃ rattibhāgampi divasabhāgaṃ viya karoti .
Parisamantato anto ceva bahi ca suddhatāya parisuddhaṃ .
Sabbaso malābhāvena vimalaṃ .
Sundaratāya subhaṃ .
891. Bahupadumavicitrapuṇḍarīkan ti bahuvidharattakamalañceva vicittavaṇṇasetakamalañca .
Setakamalaṃ padumaṃ , rattakamalaṃ puṇḍarīkanti vadanti .
Vokiṇṇaṃ kusumehīti aññehi ca nānāvidhehi pupphehi samokiṇṇaṃ .
Nekacittan tiM0.219 mālākammalatākammādinānāvidhavicittaṃ .
Arajavirajahemajālachannan ti sayaṃ apagatarajaṃ virajena niddosena kañcanajālena chāditaṃ .
892. Rattambarapītavāsasāhīti rattavatthāhi ceva pītavatthāhi ca .
Ekā hi rattaṃ dibbavatthaṃ nivāsetvā pītaṃ uttariyaṃ karoti , aparā pītaṃ nivāsetvā rattaṃ uttariyaṃ karoti .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ rattambarapītavāsasāhī ’’ tiP0.237 .
Agarupiyaṅgucandanussadāhīti agarugandhena piyaṅgumālāhi candanagandhehi ca ussadāhi , ussannadibbāgarugandhādikāhīti attho .
KañcanatanusannibhattacāhītiV0.199 kanakasadisasukhumacchavīhi .
Paripūran ti tahaṃ tahaṃ vicarantīhi saṅgītipasutāhi ca paripuṇṇaṃ .
893. Bahuketthāti bahukā ettha .
Anekavaṇṇāti nānārūpā .
Kusamavibhūsitābharaṇāti visesato surabhivāyanatthaṃ dibbakusumehi alaṅkatadibbābharaṇā .
Etthāti etasmiṃ vimāne .
Sumanāti sundaramanā pamuditacittā .
Anilapamuñcitā pavanti surabhin ti anilena pamuñcitagandhānaṃ pupphānaṃ vāyunā vimuttapattapuṭaṃ viya vibandhatāya vikasitatāya ca sugandhaṃ pavāyanti .
‘‘ Anilapadhūpitā ’’ tipi paṭhanti , vātena mandaṃ āvuyhamānā hemamayapupphāti attho .
Kanakacīrakādīhi veṇiādīsu otatatāya tapaniyavitatā .
Yebhuyyena kañcanābharaṇehi acchāditasarīratāya suvaṇṇachannā .
Naranāriyoti devaputtā devadhītaro ca bahukā ettha tava vimāneti dasseti .
894. Iṅghāti codanatthe nipāto puṭṭhoti pucchito imassa mahājanassa kammaphalapaccakkhabhāvāyāti adhippāyo .
Tato devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
895.
‘‘ Sayamidha pathe samecca māṇavena , satthānusāsi anukampamāno ;
Tava ratanavarassa dhammaṃ sutvā , karissāmīti ca bravittha chatto .
896.
‘‘ JinavarapavaraṃM0.220P0.238 upehi saraṇaṃ , dhammañcāpi tatheva bhikkhusaṅghaṃ ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
897.
‘‘ Mā ca pāṇavadhaṃ vividhaṃ carassu asuciṃ ,
Na hi pāṇesu asaññataṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
898.
‘‘ Mā ca parajanassa rakkhitampi , ādātabbamamaññitho adinnaṃ ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
899.
‘‘ MāV0.200 ca parajanassa rakkhitāyo , parabhariyā agamā anariyametaṃ ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
900.
‘‘ Mā ca vitathaṃ aññathā abhāṇi , na hi musāvādaṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
901.
‘‘ Yena ca purisassa apeti saññā , taṃ majjaṃ parivajjayassu sabbaṃ ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
902.
‘‘ Svāhaṃ idha pañca sikkhā karitvā , paṭipajjitvā tathāgatassa dhamme ;
Dvepathamagamāsiṃ coramajjhe , te maṃ tattha vadhiṃsu bhogahetu .
903.
‘‘ EttakamidaṃM0.221 anussarāmi kusalaṃ , tato paraṃ na me vijjati aññaṃ ;
TenaP0.239 sucaritena kammunāhaṃ , uppanno tidivesu kāmakāmī .
904.
‘‘ Passa khaṇamuhuttasaññamassa , anudhammappaṭipattiyā vipākaṃ ;
Jalamiva yasasā samekkhamānā , bahukāmaṃ pihayanti hīnakammā .
905.
‘‘ Passa katipayāya desanāya , sugatiñcamhi gato sukhañca patto ;
Ye ca te satataṃ suṇanti dhammaṃ , maññe te amataṃ phusanti khemaṃ .
906.
‘‘ Appampi kataṃ mahāvipākaṃ , vipulaṃ hoti tathāgatassa dhamme ;
Passa katapuññatāya chatto , obhāseti pathaviṃ yathāpi sūriyo .
907.
‘‘ Kimidaṃ kusalaṃ kimācarema , icceke hi samecca mantayanti ;
Te mayaṃ punareva laddha mānusattaṃ , paṭipannā viharemu sīlavanto .
908.
‘‘ Bahukāro anukampako ca satthā , iti me sati agamā divā divassa ;
Svāhaṃ upagatomhi saccanāmaṃ , anukampassu punapi suṇemha dhammaṃ .
909.
‘‘ YeV0.201 cidha pajahanti kāmarāgaṃ , bhavarāgānusayañca pahāya mohaṃ ;
Na ca te puna mupenti gabbhaseyyaṃ , parinibbānagatā hi sītibhūtā ’’ ti .
895. TatthaM0.222 sayamidha pathe samecca māṇavenāti idha imasmiṃ pathe mahāmagge sayameva upagatena māṇavena brāhmaṇakumārena samecca samāgantvā .
Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahamanusāsanato satthā bhagavā , tvaṃ yaṃ māṇavaṃ yathādhammaṃP0.240 anusāsi anukampamāno anuggaṇhanto , tava ratanavarassa aggaratanassa sammāsambuddhassa , taṃ dhammaṃ sutvā iti evaṃ karissāmi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmīti , so chatto chattanāmako māṇavo bravittha kathesīti padayojanā .
896. Evaṃ yathāpucchitaṃ kammaṃ kāraṇato dassetvā idāni taṃ sarūpato vibhāgato ca dassento satthārā samādapitabhāvaṃ attanā ca tattha pacchā patiṭṭhitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ jinavarapavaran ’’ tiādimāha .
Tattha noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhanteti bhante bhagavā ‘‘ saraṇagamanaṃ jānāsī ’’ ti tayā vutto ‘‘ no ’’ ti na ‘‘ jānāmī ’’ ti paṭhamaṃ avocaṃ ahaṃ .
Pacchā te vacanaṃ tathevakāsin ti pacchā tayā vuttaṃ kathaṃ parivattento tava vacanaṃ tatheva akāsiṃ paṭipajjiṃ , tīṇipi saraṇāni upagacchinti attho .
897. Vividhan ti uccāvacaṃ , appasāvajjaṃ mahāsāvajjañcāti attho .
Mā carassūti mā akāsi .
Asucin ti kilesāsucimissatāya na suciṃ .
Pāṇesu asaññatan ti pāṇaghātato avirataṃ .
Na hi avaṇṇayiṃsūti na hi vaṇṇayanti .
Paccūppannakālatthe hi idaṃ atītakālavacanaṃ .
Atha vā ‘‘ avaṇṇayiṃsū ’’ ti ekadesena sakalassa kālassa upalakkhaṇaṃ , tasmā yathā na vaṇṇayiṃsu atītamaddhānaṃ , evaṃ etarahipi na vaṇṇayanti , anāgatepi na vaṇṇayissantīti vuttaṃ hoti .
898-900.
Parajanassa rakkhitan ti parapariggahitavatthu .
Tenāha ‘‘ adinnan ’’ ti .
Mā agamāti mā ajjhācari .
Vitathan ti atathaṃ , musāti attho .
Aññathāti aññathāva , vitathasaññī evaṃ vitathanti jānanto evaṃ mā bhaṇīti attho .
901. YenātiM0.223P0.241 yena majjena , pītenāti adhippāyo .
Apetīti vigacchati .
Saññāti dhammasaññā , lokasaññā eva vā .
Sabban ti anavasesaṃ , bījato paṭṭhāyāti attho .
902. Svāhan tiV0.202 so tadā chattamāṇavabhūto ahaṃ .
Idha imasmiṃ maggapadese , imasmiṃ vā tava sāsane .
Tenāha ‘‘ tathāgatassa dhamme ’’ ti .
Pañca sikkhāti pañca sīlāni .
Karitvāti ādiyitvā , adhiṭṭhāyāti attho .
Dvepathan ti dvinnaṃ gāmasīmānaṃ vemajjhabhūtaṃ pathaṃ , sīmantarikapathanti attho .
Teti te corā .
Tatthāti sīmantarikamagge .
Bhogahetūti āmisakiñcikkhanimittaṃ .
903. Tatoti yathāvuttakusalato paraṃ upari aññaṃ kusalaṃ na vijjati na upalabbhati , yamahaṃ anussareyyanti attho .
Kāmakāmīti yathicchitakāmaguṇasamaṅgī .
904. Khaṇamuhuttasaññamassāti khaṇamuhuttamattaṃ pavattasīlassa .
Anudhammappaṭipattiyāti yathādhigatassa phalassa anurūpadhammaṃ paṭipajjamānassa bhagavā passa , tuyhaṃ ovādadhammassa vā anurūpāya dhammapaṭipattiyā vuttaniyāmeneva saraṇagamanassa sīlasamādānassa cāti attho .
Jalamiva yasasāti iddhiyā parivārasampattiyā ca jalantaṃ viya .
Samekkhamānāti passantā .
Bahukāti bahavo .
Pihayantīti ‘‘ kathaṃ nu kho mayaṃ edisā bhaveyyāmā ’’ ti patthenti .
Hīnakammāti mama sampattito nihīnabhogā .
905. Katipayāyāti appikāya .
Yeti ye bhikkhū ceva upāsakādayo ca .
Ca-saddo byatireke .
Teti tava .
Satatan ti divase divase .
906. Vipulan ti uḷāraphalaṃ vipulānubhāvaṃ .
Tathāgatassa dhammeti tathāgatassa sāsane ovāde ṭhatvā katanti yojanā .
Evaṃ anuddesikavasena vuttamevatthaṃ attuddesikavasena dassento ‘‘ passā ’’ tiādimāha .
Tattha passāti bhagavantaṃ vadati , attānameva vā aññaṃ viya ca katvā vadati .
907. KimidaṃM0.224P0.242 kusalaṃ kimācaremāti kusalaṃ nāmetaṃ kiṃsabhāvaṃ kīdisaṃ , kathaṃ vā taṃ ācareyyāma .
Icceke hi samecca mantayantīti evameke samecca samāgantvā pathaviṃ parivattentā viya sineruṃ ukkhipantā viya ca sudukkaraṃ katvā mantayanti vicārenti , mayaṃ pana akiccheneva punapi kusalaṃ ācareyyāmāti adhippāyo .
Tenevāha ‘‘ mayan ’’ tiādi .
908. Bahukāroti bahūpakāro , mahāupakāro vā .
Anukampakoti kāruṇiko .
Ma -kāroV0.203 padasandhikaro .
Itīti evaṃ , bhagavato attani paṭipannākāraṃ sandhāya vadati .
Me satīti mayi sati vijjamāne , corehi avadhite evāti attho .
Divā divassāti divasassapi divā , kālassevāti attho .
Svāhan ti so chattamāṇavabhūto ahaṃ .
Saccanāman ti ‘‘ bhagavā arahaṃ sammāsambuddho ’’ tiādināmehi avitathanāmaṃ bhūtatthanāmaṃ .
Anukampassūti anuggaṇhāhi .
Punapīti bhiyyopi suṇemu , tava dhammaṃ suṇeyyāmayevāti attho .
Evaṃ devaputto sabbametaṃ kataññutābhāve ṭhatvā satthu payirupāsane ca dhammassavane ca atittimeva dīpento vadati .
Bhagavā devaputtassa ca tattha sannipatitaparisāya ca ajjhāsayaṃ oloketvā anupubbikathaṃ kathesi .
Atha nesaṃ allacittataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ pakāsesi .
Desanāpariyosāne devaputto ceva mātāpitaro cassa sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu , mahato ca janakāyassa dhammābhisamayo ahosi .
909. Paṭhamaphale patiṭṭhito devaputto uparimaggesu attano garucittīkāraṃ , tadadhigamassa ca mahānisaṃsataṃ vibhāvento ‘‘ ye cidha pajahanti kāmarāgan ’’ ti pariyosānagāthamāha .
Tassattho – ye idha imasmiṃ sāsane ṭhitā pajahanti anavasesato samucchindanti kāmarāgaṃ , na ca te puna upentiP0.243 gabbhaseyyaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ samucchinnattā .
Ye ca pana pahāya mohaṃ sabbaso samugghātetvā bhavarāgānusayañca pajahanti , te puna upenti gabbhaseyyanti vattabbameva natthi .
Kasmā ?
Parinibbānagatā hi sītibhūtā , te hi uttamapurisā anupādisesāyaM0.225 nibbānadhātuyā parinibbānaṃ gatā evaṃ idheva sabbavedayitānaṃ sabbapariḷāhānaṃ byantibhāvena sītibhūtā .
Iti devaputto attano ariyasotasamāpannabhāvaṃ pavedento anupādisesāya nibbānadhātuyā desanāya kūṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa apacitiṃ dassetvā mātāpitaro āpucchitvā devalokameva gato , satthāpi uṭṭhāyāsanā gato saddhiṃ bhikkhusaṅghena .
Māṇavassa pana mātāpitaro brāhmaṇo pokkharasāti sabbo ca mahājano bhagavantaṃ anugantvā nivatti .
Bhagavā jetavanaṃ gantvā sannipatitāya parisāya imaṃ vimānaṃ vitthārato kathesi .
Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .