3. Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā
Yo vadataṃ pavaro manujesūti chattamāṇavakavimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane .
Tena samayena setabyāyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa kicchāladdho putto chatto nāma brāhmaṇamāṇavo ahosi .
So vayappatto pitarā pesito ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa santike medhāvitāya analasatāya ca na cireneva mante vijjāṭṭhānāni ca uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto .
So ācariyaṃ abhivādetvā ‘‘ mayā
V0.194 tumhākaṃ santike sippaṃM0.213 sikkhitaṃ , kiṃ vo garudakkhiṇaṃ demī ’’ ti āha .Ācariyo ‘‘ garudakkhiṇā nāma antevāsikassa vibhavānurūpā , kahāpaṇasahassamānehī ’’ ti āha .
Chattamāṇavo ācariyaṃ abhivādetvā setabyaṃ gantvā mātāpitaro vanditvā tehi abhinandiyamāno katapaṭisanthāro tamatthaṃ pitu ārocetvā ‘‘ detha me dātabbayuttakaṃ , ajjeva datvā āgamissāmī ’’ ti āha .
Taṃ mātāpitaro
P0.230 ‘‘ tāta , ajja vikālo , sve gamissasī ’’ ti vatvā kahāpaṇe nīharitvā bhaṇḍikaṃ bandhāpetvā ṭhapesuṃ .Corā taṃ pavattiṃ ñatvā chattamāṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ vanagahane nilīnā acchiṃsu ‘‘ māṇavaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhissāmā ’’ ti .
Bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento chattamāṇavakassa saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānaṃ , corehi māritassa devaloke nibbattiṃ , tato saha vimānena āgatassa tattha sannipatitaparisāya ca dhammābhisamayaṃ disvā paṭhamatarameva gantvā māṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Māṇavo ācariyadhanaṃ gahetvā setabyato ukkaṭṭhābhimukho gacchanto antarāmagge bhagavantaṃ nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā aṭṭhāsi .
‘‘ Kuhiṃ gamissasī ’’ ti bhagavatā vutto ‘‘ ukkaṭṭhaṃ , bho gotama , gamissāmi mayhaṃ ācariyassa pokkharasātissa garudakkhiṇaṃ dātun ’’ ti āha .
Atha bhagavā ‘‘ jānāsi pana tvaṃ , māṇava , tīṇi saraṇāni , pañca sīlānī ’’ ti vatvā tena ‘‘ nāhaṃ jānāmi , kimatthiyāni panetāni kīdisāni cā ’’ ti vutte ‘‘ idamīdisan ’’ ti saraṇagamanassa sīlasamādānassa ca phalānisaṃsaṃ vibhāvetvā ‘‘ uggaṇhāhi tāva , māṇavaka , saraṇagamanavidhin ’’ ti vatvā ‘‘ sādhu uggaṇhissāmi , kathetha bhante bhagavā ’’ ti tena yācito tassa ruciyā anurūpaṃ gāthābandhavasena saraṇagamanavidhiṃ dassento –
886.
‘‘ Yo vadataṃ pavaro manujesu , sakyamunī bhagavā katakicco ;
Pāragato balavīriyasamaṅgī , taṃ sugataṃ saraṇatthamupehi .
887.
‘‘ Rāgavirāgamanejamasokaṃ
M0.214 , dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ ;Madhuramimaṃ
P0.231 paguṇaṃ suvibhattaṃ , dhammamimaṃ saraṇatthamupehi . 888.
‘‘ Yattha ca dinna mahapphalamāhu , catūsu sucīsu purisayugesu ;
Aṭṭha ca puggala dhammadasā te , saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī ’’ ti .
–
Tisso
V0.195 gāthāyo abhāsi . 886. Tattha yoti aniyamitavacanaṃ , tassa ‘‘ tan ’’ ti iminā niyamanaṃ veditabbaṃ .
Vadatan ti vadantānaṃ .
Pavaroti seṭṭho , kathikānaṃ uttamo vādīvaroti attho .
Manujesūti ukkaṭṭhaniddeso yathā ‘‘ satthā devamanussānan ’’ ti .
Bhagavā pana devamanussānampi brahmānampi sabbesampi sattānaṃ pavaroyeva , bhagavato ca carimabhave manussesu uppannatāya vuttaṃ ‘‘ manujesū ’’ ti .
Tenevāha ‘‘ sakyamunī ’’ ti .
Sakyakulappasutatāya sakyo , kāyamoneyyādīhi samannāgatato anavasesassa ca ñeyyassa munanato muni cāti sakyamuni .
Bhāgyavantatādīhi catūhi kāraṇehi bhagavā .
Catūhi maggehi kātabbassa pariññādipabhedassa soḷasavidhassa kiccassa katattā nipphāditattā katakicco .
Pāraṃ sakkāyassa paratīraṃ nibbānaṃ gato sayambhuñāṇena adhigatoti pāragato .
Asadisena kāyabalena , anaññasādhāraṇena ñāṇabalena , catubbidhasammappadhānavīriyena ca samannāgatattā balavīriyasamaṅgī .
Sobhanagamanattā , sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā , sammā gatattā , sammā ca gaditattā sugato .
Taṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇatthaṃ saraṇāya parāyaṇāya apāyadukkhavaṭṭadukkhaparittāṇāya upehi upagaccha , ajja paṭṭhāya ahitanivattanena hitasaṃvaḍḍhanena ‘‘ ayaṃ me bhagavā saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇaṃ gati paṭisaraṇan ’’ ti bhaja seva , evaṃ jānāhi vā bujjhassūti attho .
887. Rāgavirāgan ti
P0.232 ariyamaggamāha .Tena hi ariyā anādikālabhāvitampi rāgaṃ virajjenti .
Anejamasokan ti ariyaphalaṃ .
Tañhi ejāsaṅkhātāya taṇhāya avasiṭṭhānañca sokanimittānaṃ kilesānaṃ sabbaso paṭippassambhanato
M0.215 ‘‘ anejaṃ asokan ’’ ti ca vuccati .Dhamman ti sabhāvadhammaṃ .
Sabhāvato gahetabbadhammo hesa yadidaṃ maggaphalanibbānāni , na pariyattidhammo viya paññattidhammavasena .
Dhamman ti vā paramatthadhammaṃ , nibbānanti attho .
Samecca sambhuyya paccayehi kataṃ saṅkhataṃ , na saṅkhatanti asaṅkhataṃ .
Tadeva nibbānaṃ .
Natthi ettha kiñcipi paṭikūlanti appaṭikūlaṃ .
Savanavelāyaṃ upaparikkhaṇavelāyaṃ paṭipajjanavelāyanti sabbadāpi iṭṭhamevāti madhuraṃ .
Sabbaññutaññāṇasannissayāya paṭibhānasampadāya pavattitattā suppavattibhāvato nipuṇabhāvato ca paguṇaṃ .
Vibhajitabbassa atthassa khandhādivasena kusalādivasena uddesādivasena ca suṭṭhu vibhajanato suvibhattaṃ .
Tīhipi padehi pariyattidhammameva vadati .
Teneva hissa āpāthakāle viya vimaddanakālepi kathentassa viya suṇantassāpi sammukhībhāvato ubhatopaccakkhatāya dassanatthaṃ ‘‘ iman ’’ ti vuttaṃ .
Dhamman ti yathāvapaṭipajjante apāyadukkhapātato dhāraṇatthena dhammaṃ , idaṃ catubbidhassāpi dhammassa sādhāraṇavacanaṃ .
Pariyattidhammopi
V0.196 hi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānamattāyapi yathāvapaṭipattiyā apāyadukkhapātato dhāreti eva .Imassa ca atthassa idameva vimānaṃ sādhakanti daṭṭhabbaṃ .
Sādhāraṇabhāvena yathāvuttadhammassa paccakkhaṃ katvā dassento puna ‘‘ iman ’’ ti āha .
888. Yatthāti yasmiṃ ariyasaṅghe .
Dinnan ti pariccattaṃ annādideyyadhammaṃ .
Dinna mahapphalan ti gāthāsukhatthaṃ
P0.233 anunāsikalopo kato .Accantameva kilesāsucito visujjhanena sucīsu ‘‘ sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno ’’ tiādinā ( a . ni .8.60) vuttesu catūsu purisayugesu .
Aṭṭhāti maggaṭṭhaphalaṭṭhesu yugaḷe akatvā visuṃ visuṃ gahaṇena aṭṭha puggalā .
Gāthāsukhatthameva cettha ‘‘ puggala dhammadasā ’’ ti rassaṃ katvā niddeso .
Dhammadasāti catusaccadhammassa nibbānadhammassa ca paccakkhato dassanakā .
Diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatabhāvena saṅghaṃ .
Evaṃ bhagavatā tīhi gāthāhi saraṇaguṇasandassanena saddhiṃ saraṇagamanavidhimhi vutte māṇavo taṃtaṃsaraṇaguṇānussaraṇamukhena saraṇagamanavidhino attano hadaye ṭhapitabhāvaṃ vibhāvento tassā tassā gāthāya
M0.216 anantaraṃ ‘‘ yo vadataṃ pavaro ’’ tiādinā taṃ taṃ gāthaṃ paccanubhāsi .Evaṃ paccanubhāsitvā ṭhitassa pañca sikkhāpadāni sarūpato phalānisaṃsato ca vibhāvetvā tesaṃ samādānavidhiṃ kathesi .
So tampi suṭṭhu upadhāretvā pasannamānaso ‘‘ handāhaṃ bhagavā gamissāmī ’’ ti vatvā ratanattayaguṇaṃ anussaranto taṃyeva maggaṃ paṭipajji .
Bhagavāpi ‘‘ alaṃ imassa ettakaṃ kusalaṃ devalokūpapattiyā ’’ ti jetavanameva agamāsi .
Māṇavassa pana pasannacittassa ratanattayaguṇaṃ sallakkhaṇavasena ‘‘ saraṇaṃ upemī ’’ ti pavattacittuppādatāya saraṇesu ca , bhagavatā vuttanayena pañcannaṃ sīlānaṃ adhiṭṭhānena sīlesu ca patiṭṭhitassa teneva nayena ratanattayaguṇe anussarantasseva gacchantassa corā magge pariyuṭṭhiṃsu .
So te agaṇetvā ratanattayaguṇe anussarantoyeva gacchati .
Tañceko coro gumbantaraṃ upanissāya ṭhito visapītena sarena sahasāva vijjhitvā
P0.234 jīvitakkhayaṃ pāpetvā kahāpaṇabhaṇḍikaṃ gahetvā attano sahāyehi saddhiṃ pakkāmi .Māṇavo pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne suttappabuddho viya accharāsahassaparivuto saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvo nibbatti , tassa vimānassa ābhā sātirekāni vīsatiyojanāni pharitvā tiṭṭhati .
Atha māṇavaṃ kālakataṃ disvā setabyagāmavāsino manussā setabyaṃ gantvā tassa mātāpitūnaṃ
V0.197 ukkaṭṭhagāmavāsino ca ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa kathesuṃ .Taṃ sutvā tassa mātāpitaro ñātimittā brāhmaṇo ca pokkharasāti saparivārā assumukhā rodamānā taṃ padesaṃ agamaṃsu , yebhuyyena setabyavāsino ca ukkaṭṭhavāsino ca icchānaṅgalavāsino ca sannipatiṃsu , mahāsamāgamo ahosi .
Atha māṇavassa mātāpitaro maggassa avidūre citakaṃ sajjetvā sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu .
Atha bhagavā cintesi ‘‘ mayi gate chattamāṇavo maṃ vandituṃ āgamissati , āgatañca taṃ katakammaṃ kathāpento kammaphalaṃ paccakkhaṃ kāretvā dhammaṃ desessāmi , evaṃ mahājanassa dhammābhisamayo bhavissatī ’’ ti cintetvā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ padesaṃ upagantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle
M0.217 nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento .Atha chattamāṇavadevaputtopi attano sampattiṃ paccavekkhitvā , tassā kāraṇaṃ upadhārento saraṇagamanañca sīlasamādānañca disvā , vimhayajāto bhagavati sañjātapasādabahumāno ‘‘ idānevāhaṃ gantvā bhagavantañca bhikkhusaṅghañca vandissāmi , ratanattayaguṇe ca mahājanassa pākaṭe karissāmī ’’ ti kataññutaṃ nissāya sakalaṃ taṃ araññapadesaṃ ekālokaṃ karonto , saha vimānena āgantvā vimānato oruyha mahatā parivārena saddhiṃ dissamānarūpo upasaṅkamitvā bhagavato
P0.235 pādesu sirasā nipatanto abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi .Taṃ disvā mahājano ‘‘ ko nu kho ayaṃ devo vā brahmā vā ’’ ti acchariyabbhutajāto upasaṅkamitvā bhagavantaṃ parivāresi .
Bhagavā tena katapuññakammaṃ pākaṭaṃ kātuṃ –
889.
‘‘ Na tathā tapati nabhe sūriyo , cando ca na bhāsati na phusso ;
Yathā atulamidaṃ mahappabhāsaṃ , ko nu tvaṃ tidivā mahiṃ upāgā .
890.
‘‘ Chindati raṃsī pabhaṅkarassa , sādhikavīsatiyojanāni ābhā ;
Rattimapi yathā divaṃ karoti , parisuddhaṃ vimalaṃ subhaṃ vimānaṃ .
891.
‘‘ Bahupadumavicitrapuṇḍarīkaṃ , vokiṇṇaṃ kusumehi nekacittaṃ ;
Arajavirajahemajālachannaṃ , ākāse tapati yathāpi sūriyo .
892.
‘‘ Rattambarapītavāsasāhi , agarupiyaṅgucandanussadāhi ;
Kañcanatanusannibhattacāhi , paripūraṃ gaganaṃva tārakāhi .
893.
‘‘ Naranāriyo
M0.218V0.198 bahuketthanekavaṇṇā , kusumavibhūsitābharaṇettha sumanā ;Anilapamuñcitā pavanti surabhiṃ , tapaniyavitatā suvaṇṇachannā .
894.
‘‘ Kissa saṃyamassa ayaṃ vipāko , kenāsi kammaphalenidhūpapanno ;
Yathā
P0.236 ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ , tadanupadaṃ avacāsi iggha puṭṭho ’’ ti .–
Taṃ devaputtaṃ paṭipucchi .
886. Tattha tapatīti dippati .
Nabheti ākāse .
Phussoti phussatārakā .
Atulan ti anupamaṃ , appamāṇaṃ vā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā idaṃ tava vimānaṃ anupamaṃ appamāṇaṃ pabhassarabhāvena tato eva mahappabhāsaṃ ākāse dippati , na tathā tārakarūpāni dippanti , na cando , tāni tāva tiṭṭhantu , nāpi sūriyo dippati , evaṃbhūto ko nu tvaṃ devalokato imaṃ bhūmipadesaṃ upagato , taṃ pākaṭaṃ katvā imassa mahājanassa kathehīti .
890. Chindatīti vicchindati , pavattituṃ adento paṭihanatīti attho .
Raṃsīti rasmiyo .
Pabhaṅkarassāti sūriyassa .
Tassa ca vimānassa pabhā samantato pañcavīsati yojanāni pharitvā tiṭṭhati .
Tenāha ‘‘ sādhikavīsatiyojanāni ābhā ’’ ti .
Rattimapi yathā divaṃ karotīti attano pabhāya andhakāraṃ vidhamantaṃ rattibhāgampi divasabhāgaṃ viya karoti .
Parisamantato anto ceva bahi ca suddhatāya parisuddhaṃ .
Sabbaso malābhāvena vimalaṃ .
Sundaratāya subhaṃ .
891. Bahupadumavicitrapuṇḍarīkan ti bahuvidharattakamalañceva vicittavaṇṇasetakamalañca .
Setakamalaṃ padumaṃ , rattakamalaṃ puṇḍarīkanti vadanti .
Vokiṇṇaṃ kusumehīti aññehi ca nānāvidhehi pupphehi samokiṇṇaṃ .
Nekacittan ti
M0.219 mālākammalatākammādinānāvidhavicittaṃ .Arajavirajahemajālachannan ti sayaṃ apagatarajaṃ virajena niddosena kañcanajālena chāditaṃ .
892. Rattambarapītavāsasāhīti rattavatthāhi ceva pītavatthāhi ca .
Ekā hi rattaṃ dibbavatthaṃ nivāsetvā pītaṃ uttariyaṃ karoti , aparā pītaṃ nivāsetvā rattaṃ uttariyaṃ karoti .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ rattambarapītavāsasāhī ’’ ti
P0.237 .Agarupiyaṅgucandanussadāhīti agarugandhena piyaṅgumālāhi candanagandhehi ca ussadāhi , ussannadibbāgarugandhādikāhīti attho .
Kañcanatanusannibhattacāhīti
V0.199 kanakasadisasukhumacchavīhi .Paripūran ti tahaṃ tahaṃ vicarantīhi saṅgītipasutāhi ca paripuṇṇaṃ .
893. Bahuketthāti bahukā ettha .
Anekavaṇṇāti nānārūpā .
Kusamavibhūsitābharaṇāti visesato surabhivāyanatthaṃ dibbakusumehi alaṅkatadibbābharaṇā .
Etthāti etasmiṃ vimāne .
Sumanāti sundaramanā pamuditacittā .
Anilapamuñcitā pavanti surabhin ti anilena pamuñcitagandhānaṃ pupphānaṃ vāyunā vimuttapattapuṭaṃ viya vibandhatāya vikasitatāya ca sugandhaṃ pavāyanti .
‘‘ Anilapadhūpitā ’’ tipi paṭhanti , vātena mandaṃ āvuyhamānā hemamayapupphāti attho .
Kanakacīrakādīhi veṇiādīsu otatatāya tapaniyavitatā .
Yebhuyyena kañcanābharaṇehi acchāditasarīratāya suvaṇṇachannā .
Naranāriyoti devaputtā devadhītaro ca bahukā ettha tava vimāneti dasseti .
894. Iṅghāti codanatthe nipāto puṭṭhoti pucchito imassa mahājanassa kammaphalapaccakkhabhāvāyāti adhippāyo .
Tato devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
895.
‘‘ Sayamidha pathe samecca māṇavena , satthānusāsi anukampamāno ;
Tava ratanavarassa dhammaṃ sutvā , karissāmīti ca bravittha chatto .
896.
‘‘ Jinavarapavaraṃ
M0.220P0.238 upehi saraṇaṃ , dhammañcāpi tatheva bhikkhusaṅghaṃ ;Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
897.
‘‘ Mā ca pāṇavadhaṃ vividhaṃ carassu asuciṃ ,
Na hi pāṇesu asaññataṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
898.
‘‘ Mā ca parajanassa rakkhitampi , ādātabbamamaññitho adinnaṃ ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
899.
‘‘ Mā
V0.200 ca parajanassa rakkhitāyo , parabhariyā agamā anariyametaṃ ;Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
900.
‘‘ Mā ca vitathaṃ aññathā abhāṇi , na hi musāvādaṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
901.
‘‘ Yena ca purisassa apeti saññā , taṃ majjaṃ parivajjayassu sabbaṃ ;
Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante , pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ .
902.
‘‘ Svāhaṃ idha pañca sikkhā karitvā , paṭipajjitvā tathāgatassa dhamme ;
Dvepathamagamāsiṃ coramajjhe , te maṃ tattha vadhiṃsu bhogahetu .
903.
‘‘ Ettakamidaṃ
M0.221 anussarāmi kusalaṃ , tato paraṃ na me vijjati aññaṃ ;Tena
P0.239 sucaritena kammunāhaṃ , uppanno tidivesu kāmakāmī . 904.
‘‘ Passa khaṇamuhuttasaññamassa , anudhammappaṭipattiyā vipākaṃ ;
Jalamiva yasasā samekkhamānā , bahukāmaṃ pihayanti hīnakammā .
905.
‘‘ Passa katipayāya desanāya , sugatiñcamhi gato sukhañca patto ;
Ye ca te satataṃ suṇanti dhammaṃ , maññe te amataṃ phusanti khemaṃ .
906.
‘‘ Appampi kataṃ mahāvipākaṃ , vipulaṃ hoti tathāgatassa dhamme ;
Passa katapuññatāya chatto , obhāseti pathaviṃ yathāpi sūriyo .
907.
‘‘ Kimidaṃ kusalaṃ kimācarema , icceke hi samecca mantayanti ;
Te mayaṃ punareva laddha mānusattaṃ , paṭipannā viharemu sīlavanto .
908.
‘‘ Bahukāro anukampako ca satthā , iti me sati agamā divā divassa ;
Svāhaṃ upagatomhi saccanāmaṃ , anukampassu punapi suṇemha dhammaṃ .
909.
‘‘ Ye
V0.201 cidha pajahanti kāmarāgaṃ , bhavarāgānusayañca pahāya mohaṃ ;Na ca te puna mupenti gabbhaseyyaṃ , parinibbānagatā hi sītibhūtā ’’ ti .
895. Tattha
M0.222 sayamidha pathe samecca māṇavenāti idha imasmiṃ pathe mahāmagge sayameva upagatena māṇavena brāhmaṇakumārena samecca samāgantvā .Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahamanusāsanato satthā bhagavā , tvaṃ yaṃ māṇavaṃ yathādhammaṃ
P0.240 anusāsi anukampamāno anuggaṇhanto , tava ratanavarassa aggaratanassa sammāsambuddhassa , taṃ dhammaṃ sutvā iti evaṃ karissāmi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmīti , so chatto chattanāmako māṇavo bravittha kathesīti padayojanā . 896. Evaṃ yathāpucchitaṃ kammaṃ kāraṇato dassetvā idāni taṃ sarūpato vibhāgato ca dassento satthārā samādapitabhāvaṃ attanā ca tattha pacchā patiṭṭhitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ jinavarapavaran ’’ tiādimāha .
Tattha noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhanteti bhante bhagavā ‘‘ saraṇagamanaṃ jānāsī ’’ ti tayā vutto ‘‘ no ’’ ti na ‘‘ jānāmī ’’ ti paṭhamaṃ avocaṃ ahaṃ .
Pacchā te vacanaṃ tathevakāsin ti pacchā tayā vuttaṃ kathaṃ parivattento tava vacanaṃ tatheva akāsiṃ paṭipajjiṃ , tīṇipi saraṇāni upagacchinti attho .
897. Vividhan ti uccāvacaṃ , appasāvajjaṃ mahāsāvajjañcāti attho .
Mā carassūti mā akāsi .
Asucin ti kilesāsucimissatāya na suciṃ .
Pāṇesu asaññatan ti pāṇaghātato avirataṃ .
Na hi avaṇṇayiṃsūti na hi vaṇṇayanti .
Paccūppannakālatthe hi idaṃ atītakālavacanaṃ .
Atha vā ‘‘ avaṇṇayiṃsū ’’ ti ekadesena sakalassa kālassa upalakkhaṇaṃ , tasmā yathā na vaṇṇayiṃsu atītamaddhānaṃ , evaṃ etarahipi na vaṇṇayanti , anāgatepi na vaṇṇayissantīti vuttaṃ hoti .
898-900.
Parajanassa rakkhitan ti parapariggahitavatthu .
Tenāha ‘‘ adinnan ’’ ti .
Mā agamāti mā ajjhācari .
Vitathan ti atathaṃ , musāti attho .
Aññathāti aññathāva , vitathasaññī evaṃ vitathanti jānanto evaṃ mā bhaṇīti attho .
901. Yenāti
M0.223P0.241 yena majjena , pītenāti adhippāyo .Apetīti vigacchati .
Saññāti dhammasaññā , lokasaññā eva vā .
Sabban ti anavasesaṃ , bījato paṭṭhāyāti attho .
902. Svāhan ti
V0.202 so tadā chattamāṇavabhūto ahaṃ .Idha imasmiṃ maggapadese , imasmiṃ vā tava sāsane .
Tenāha ‘‘ tathāgatassa dhamme ’’ ti .
Pañca sikkhāti pañca sīlāni .
Karitvāti ādiyitvā , adhiṭṭhāyāti attho .
Dvepathan ti dvinnaṃ gāmasīmānaṃ vemajjhabhūtaṃ pathaṃ , sīmantarikapathanti attho .
Teti te corā .
Tatthāti sīmantarikamagge .
Bhogahetūti āmisakiñcikkhanimittaṃ .
903. Tatoti yathāvuttakusalato paraṃ upari aññaṃ kusalaṃ na vijjati na upalabbhati , yamahaṃ anussareyyanti attho .
Kāmakāmīti yathicchitakāmaguṇasamaṅgī .
904. Khaṇamuhuttasaññamassāti khaṇamuhuttamattaṃ pavattasīlassa .
Anudhammappaṭipattiyāti yathādhigatassa phalassa anurūpadhammaṃ paṭipajjamānassa bhagavā passa , tuyhaṃ ovādadhammassa vā anurūpāya dhammapaṭipattiyā vuttaniyāmeneva saraṇagamanassa sīlasamādānassa cāti attho .
Jalamiva yasasāti iddhiyā parivārasampattiyā ca jalantaṃ viya .
Samekkhamānāti passantā .
Bahukāti bahavo .
Pihayantīti ‘‘ kathaṃ nu kho mayaṃ edisā bhaveyyāmā ’’ ti patthenti .
Hīnakammāti mama sampattito nihīnabhogā .
905. Katipayāyāti appikāya .
Yeti ye bhikkhū ceva upāsakādayo ca .
Ca-saddo byatireke .
Teti tava .
Satatan ti divase divase .
906. Vipulan ti uḷāraphalaṃ vipulānubhāvaṃ .
Tathāgatassa dhammeti tathāgatassa sāsane ovāde ṭhatvā katanti yojanā .
Evaṃ anuddesikavasena vuttamevatthaṃ attuddesikavasena dassento ‘‘ passā ’’ tiādimāha .
Tattha passāti bhagavantaṃ vadati , attānameva vā aññaṃ viya ca katvā vadati .
907. Kimidaṃ
M0.224P0.242 kusalaṃ kimācaremāti kusalaṃ nāmetaṃ kiṃsabhāvaṃ kīdisaṃ , kathaṃ vā taṃ ācareyyāma .Icceke hi samecca mantayantīti evameke samecca samāgantvā pathaviṃ parivattentā viya sineruṃ ukkhipantā viya ca sudukkaraṃ katvā mantayanti vicārenti , mayaṃ pana akiccheneva punapi kusalaṃ ācareyyāmāti adhippāyo .
Tenevāha ‘‘ mayan ’’ tiādi .
908. Bahukāroti bahūpakāro , mahāupakāro vā .
Anukampakoti kāruṇiko .
Ma -kāro
V0.203 padasandhikaro .Itīti evaṃ , bhagavato attani paṭipannākāraṃ sandhāya vadati .
Me satīti mayi sati vijjamāne , corehi avadhite evāti attho .
Divā divassāti divasassapi divā , kālassevāti attho .
Svāhan ti so chattamāṇavabhūto ahaṃ .
Saccanāman ti ‘‘ bhagavā arahaṃ sammāsambuddho ’’ tiādināmehi avitathanāmaṃ bhūtatthanāmaṃ .
Anukampassūti anuggaṇhāhi .
Punapīti bhiyyopi suṇemu , tava dhammaṃ suṇeyyāmayevāti attho .
Evaṃ devaputto sabbametaṃ kataññutābhāve ṭhatvā satthu payirupāsane ca dhammassavane ca atittimeva dīpento vadati .
Bhagavā devaputtassa ca tattha sannipatitaparisāya ca ajjhāsayaṃ oloketvā anupubbikathaṃ kathesi .
Atha nesaṃ allacittataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ pakāsesi .
Desanāpariyosāne devaputto ceva mātāpitaro cassa sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu , mahato ca janakāyassa dhammābhisamayo ahosi .
909. Paṭhamaphale patiṭṭhito devaputto uparimaggesu attano garucittīkāraṃ , tadadhigamassa ca mahānisaṃsataṃ vibhāvento ‘‘ ye cidha pajahanti kāmarāgan ’’ ti pariyosānagāthamāha .
Tassattho – ye idha imasmiṃ sāsane ṭhitā pajahanti anavasesato samucchindanti kāmarāgaṃ , na ca te puna upenti
P0.243 gabbhaseyyaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ samucchinnattā .Ye ca pana pahāya mohaṃ sabbaso samugghātetvā bhavarāgānusayañca pajahanti , te puna upenti gabbhaseyyanti vattabbameva natthi .
Kasmā ?
Parinibbānagatā hi sītibhūtā , te hi uttamapurisā anupādisesāya
M0.225 nibbānadhātuyā parinibbānaṃ gatā evaṃ idheva sabbavedayitānaṃ sabbapariḷāhānaṃ byantibhāvena sītibhūtā .Iti devaputto attano ariyasotasamāpannabhāvaṃ pavedento anupādisesāya nibbānadhātuyā desanāya kūṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa apacitiṃ dassetvā mātāpitaro āpucchitvā devalokameva gato , satthāpi uṭṭhāyāsanā gato saddhiṃ bhikkhusaṅghena .
Māṇavassa pana mātāpitaro brāhmaṇo pokkharasāti sabbo ca mahājano bhagavantaṃ anugantvā nivatti .
Bhagavā jetavanaṃ gantvā sannipatitāya parisāya imaṃ vimānaṃ vitthārato kathesi .
Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti .
Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .