问题
选择版本
Vimānavatthu-aṭṭhakathā
Vimānavatthu-aṭṭhakathā

7. Kaṇḍakavimānavaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Kaṇḍakavimānavaṇṇanā

PuṇṇamāseM0.293V0.265 yathā candoti kaṇḍakavimānaṃ .
Tassa kā uppatti ?
BhagavāP0.312 sāvatthiyaṃ viharati jetavane .
Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato .
Tasmiṃ khaṇe kaṇḍako devaputto sakabhavanato nikkhamitvā dibbayānaṃ abhiruhitvā mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānaṃ gacchanto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno sahasā yānato oruyha theraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi .
Atha naṃ thero –
1171.
‘‘ Puṇṇamāse yathā cando , nakkhattaparivārito ;
Samantā anupariyāti , tārakādhipatī sasī .
1172.
‘‘ Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ , dibbaṃ devapuramhi ca ;
Atirocati vaṇṇena , udayantova raṃsimā .
1173.
‘‘ Veḷūriyasuvaṇṇassa , phalikā rūpiyassa ca ;
Masāragallamuttāhi , lohitaṅgamaṇīhi ca .
1174.
‘‘ Citrā manoramā bhūmi , veḷūriyassa santhatā ;
Kūṭāgārā subhā rammā , pāsādo te sumāpito .
1175.
‘‘ Rammā ca te pokkharaṇī , puthulomanisevitā ;
Acchodakā vippasannā , soṇṇavālukasanthatā .
1176.
‘‘ Nānāpadumasañchannā , puṇḍarīkasamotatā ;
Surabhiṃ sampavāyanti , manuññā mātuteritā .
1177.
‘‘ Tassā te ubhato passe , vanagumbā sumāpitā ;
Upetā puppharukkhehi , phalarukkhehi cūbhayaṃ .
1178.
‘‘ SovaṇṇapādeV0.266 pallaṅke , muduke gonakatthate ;
Nisinnaṃ devarājaṃva , upatiṭṭhanti accharā .
1179.
‘‘ SabbābharaṇasañchannāM0.294 , nānāmālāvibhūsitā ;
Ramenti taṃ mahiddhikaṃ , vasavattīva modasi .
1180.
‘‘ Bherisaṅkhamudiṅgāhi , vīṇāhi paṇavehi ca ;
Ramasi ratisampanno , naccagīte suvādite .
1181.
‘‘ Dibbā te vividhā rūpā , dibbā saddā atho rasā ;
Gandhā ca te adhippetā , phoṭṭhabbā ca manoramā .
1182.
‘‘ TasmiṃP0.313 vimāne pavare , devaputta mahappabho ;
Atirocasi vaṇṇena , udayantova bhāṇumā .
1183.
‘‘ Dānassa te idaṃ phalaṃ , atho sīlassa vā pana ;
Atho añjalikammassa , taṃ me akkhāhi pucchito ’’ ti .
–
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi .
1184.
‘‘ So devaputto attamano , moggallānena pucchito ;
Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi , yassa kammassidaṃ phalaṃ ’’.
1185.
‘‘ Ahaṃ kapilavatthusmiṃ , sākiyānaṃ puruttame ;
Suddhodanassa puttassa , kaṇḍako sahajo ahaṃ .
1186.
‘‘ Yadā so aḍḍharattāyaṃ , bodhāya mabhinikkhami ;
So maṃ mudūhi pāṇīhi , jālitambanakhehi ca .
1187.
‘‘ SatthiṃV0.267 ākoṭayitvāna , vaha sammāti cabravi ;
‘ Ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ , patto sambodhimuttamaṃ ’.
1188.
‘‘ Taṃ me giraṃ suṇantassa , hāso me vipulo ahu ;
Udaggacitto sumano , abhisīsiṃ tadā ahaṃ .
1189.
‘‘ Abhirūḷhañca maṃ ñatvā , sakyaputtaṃ mahāyasaṃ ;
Udaggacitto mudito , vahissaṃ purisuttamaṃ .
1190.
‘‘ ParesaṃM0.295 vijitaṃ gantvā , uggatasmiṃ divākare ;
Mamaṃ channañca ohāya , anapekkho so apakkami .
1191.
‘‘ Tassa tambanakhe pāde , jivhāya parilehisaṃ ;
Gacchantañca mahāvīraṃ , rudamāno udikkhisaṃ .
1192.
‘‘ Adassanenahaṃ tassa , sakyaputtassa sirīmato ;
Alatthaṃ garukābādhaṃ , khippaṃ me maraṇaṃ ahu .
1193.
‘‘ Tasseva ānubhāvena , vimānaṃ āvasāmidaṃ ;
Sabbakāmaguṇopetaṃ , devo devapuramhiva .
1194.
‘‘ Yañca me ahuvā hāso , saddaṃ sutvāna bodhiyā ;
Teneva kusalamūlena , phusissaṃ āsavakkhayaṃ .
1195.
‘‘ SaceP0.314 hi bhante gaccheyyāsi , satthu buddhassa santike ;
Mamāpi naṃ vacanena , sirasā vajjāsi vandanaṃ .
1196.
‘‘ Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ , jinaṃ appaṭipuggalaṃ ;
Dullabhaṃ dassanaṃ hoti , lokanāthāna tādinan ’’ ti .
–
SopiV0.268 attanā katakammaṃ kathesi .
Ayañhi anantare attabhāve amhākaṃ bodhisattena sahajāto kaṇḍako assarājā ahosi .
So abhinikkhamanasamaye abhiruḷho teneva rattāvasesena tīṇi rajjāni mahāpurisaṃ atikkamāpetvā anomānadītīraṃ sampāpesi .
Atha so mahāsattena sūriye uggate ghaṭikāramahābrahmunā upanītāni pattacīvarāni gahetvā pabbajitvā channena saddhiṃ kapilavatthuṃ uddissa vissajjito .
Sinehabhārikena hadayena mahāpurisassa pāde attano jivhāya lehitvā pasādasommāni akkhīni ummīletvā yāva dassanapathā olokento dassanūpacāraṃ pana atikkante lokanāthe ‘‘ evaṃvidhaṃ nāma lokagganāyakaṃ mahāpurisaṃ ahaṃ vahiṃ , saphalaṃ vata me sarīraṃ ahosī ’’ ti pasannamānaso hutvā puna cirakālaṃ saṅgatassa pemassa vasena viyogadukkhaṃ asahanto bhāviniyā dibbasampattiyā vasenaM0.296 dhammatāya codiyamāno kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ puṇṇamāse yathā cando … pe … ahaṃ kapilavatthusmin ’’ tiādi .
1171. Tattha puṇṇamāseti puṇṇamāsiyaṃ sukkapakkhe pannarasiyaṃ .
Tārakādhipatīti tārakānaṃ adhipati .
Sasīti sasalañchanavā .
‘‘ Tārakādhipa dissatī ’’ ti keci paṭhanti , tesaṃ tārakādhipāti avibhattikaniddeso , tārakānaṃ adhipo hutvā dissati anupariyāti cāti yojanā kātabbā .
1172. Dibbaṃ devapuramhi cāti devapurasmimpi dibbaṃ .
Yathā manussānaṃ ṭhānato devapuraṃ uttamaṃ , evaṃ devapurato cāpi idaṃ tava vimānaṃ uttamanti dasseti .
Tenāha ‘‘ atirocati vaṇṇena , udayantova raṃsimā ’’ ti , uggacchanto sūriyo viyāti attho .
1173. Veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena suvaṇṇena ca idaṃ byamhaṃP0.315 nimmitanti vacanasesena yojanā .
Phalikāti phalikamaṇinā .
1175. Pokkharaṇīti pokkharaṇiyo .
1177-8.
Tassāti tassā pokkharaṇiyā .
Vanagumbāti uyyāne supupphagacche sandhāya vadati .
Devarājaṃvāti sakkaṃ viya .
Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti .
1179. SabbābharaṇasañchannātiV0.269 sabbehi itthālaṅkārehi paṭicchāditā , sabbaso vibhūsitasarīrāti attho .
Vasavattīvāti vasavattidevarājā viya .
1180. Bherisaṅkhamudiṅgāhīti liṅgavipallāsena vuttaṃ , bherīhi ca saṅkhehi ca mudiṅgehi cāti yojanā .
Ratisampannoti dibbāya ratiyā samaṅgībhūto .
Naccagīte suvāditeti nacce ca gīte ca sundare vādite ca , naccane ca gāyane ca sundare vādite ca hetubhūte .
Nimittatthe hi etaṃ bhummaṃ , pavattiteti vā vacanaseso .
1181. Dibbā te vividhā rūpāti devalokapariyāpannā nānappakārā cakkhuviññeyyā rūpā tuyhaṃ adhippetā yathādhippetā manoramāM0.297 vijjantīti kiriyāpadaṃ ānetvā yojetabbaṃ .
Dibbā saddātiādīsupi eseva nayo .
1185. Kaṇḍako sahajo ahan ti ettha ahan ti nipātamattaṃ .
‘‘ Ahū ’’ ti keci paṭṭhanti , kaṇḍako nāma assarājā mahāsattena saha ekasmiṃyeva divase jātattā sahajo ahosinti attho .
1186. Aḍḍharattāyan ti aḍḍharattiyaṃ , majjhimayāmasamayeti attho .
Bodhāya mabhinikkhamīti ma-kāro padasandhikaro , abhisambodhiatthaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamīti attho .
Mudūhi pāṇīhīti muduhatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ vadati .
Jālitambanakhehīti jālavantehi abhilohitanakhehi .
Tena jālahatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ tambanakhataṃ anubyañjanañca dasseti .
1187. Satthi nāma jaṅghā , idha pana satthino āsannaṭṭhānabhūtoP0.316 ūruppadeso ‘‘ satthī ’’ ti vutto .
Ākoṭayitvānāti appoṭhetvā .
‘‘ Vaha sammā ’’ ti cabravīti ‘‘ samma kaṇḍaka , ajjekarattiṃ maṃ vaha , mayhaṃ opavuyhaṃ hohī ’’ ti ca kathesi .
Vahane pana payojanaṃ tadā mahāsattena dassitaṃ vadanto ‘‘ ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ , patto sambodhimuttaman ’’ ti āha .
Tena ‘‘ ahaṃ uttamaṃ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ patto adhigato hutvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārayissāmi , tasmā nayidaṃ gamanaṃ yaṃkiñcīti cinteyyāsī ’’ ti gamane payojanassa anuttarabhāvaṃ dasseti .
1188-9.
Hāsoti tuṭṭhi .
Vipuloti mahāuḷāro .
Abhisīsin ti āsisiṃ icchiṃ sampaṭicchiṃV0.270 .
Abhirūḷhañca maṃ ñatvā , sakyaputtaṃ mahāyasan ti patthaṭavipulayasaṃ sakyarājaputtaṃ mahāsattaṃ maṃ abhiruyha nisinnaṃ jānitvā .
Vahissan ti nesiṃ .
1190-91.
Paresan ti pararājūnaṃ .
Vijitan ti desaṃ pararajjaṃ .
Ohāyāti vissajjitvā .
Apakkamīti apakkamituṃ ārabhi .
‘‘ Paribbajī ’’ ti ca paṭhanti .
Parilehisan ti parito lehiṃ .
Udikkhisan ti olokesiṃ .
1192-3.
Garukābādhan tiM0.298 garukaṃ bāḷhaṃ ābādhaṃ , maraṇantikaṃ dukkhanti attho .
Tenāha ‘‘ khippaṃ me maraṇaṃ ahū ’’ ti .
So hi anekāsu jātīsu mahāsattena daḷhabhattiko hutvā āgato , tasmā viyogadukkhaṃ sahituṃ nāsakkhi ,‘‘ sammāsambodhiṃ adhigantuṃ nikkhanto ’’ ti pana sutvā nirāmisaṃ uḷāraṃ pītisomanassañca uppajji , tena maraṇānantaraṃ tāvatiṃsesu nibbatti , uḷārā cassa dibbasampattiyo pāturahesuṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ tasseva ānubhāvenā ’’ ti , ṭhānagatassa pasādamayapuññassa balena .
Devo devapuramhivāti tāvatiṃsabhavane sakko devarājā viya .
1194. YañcaP0.317 me ahuvā hāso , saddaṃ sutvāna bodhiyāti ‘‘ patto sambodhimuttaman ’’ ti paṭhamataraṃ bodhisaddaṃ sutvā tadā mayhaṃ hāso ahu , yaṃ hāsassa bhavanaṃ sussanaṃ , teneva kusalamūlena teneva kusalabījena phusissan ti phusissāmi pāpuṇissāmi .
1195. Evaṃ devaputto yathādhigatāya anāgatāya bhavasampattiyā kāraṇabhūtaṃ attano kusalakammaṃ kathento idāni attanā bhagavato santikaṃ gantukāmopi puretaraṃ therena satthu vandanaṃ pesento ‘‘ sace ’’ ti gāthamāha .
Tattha sace gaccheyyāsīti yadi gamissasi .
‘‘ Sace gacchasī ’’ ti keci paṭhanti , so evattho .
Mamāpi naṃ vacanenāti na kevalaṃ tava sabhāveneva , atha kho mamāpi vacanena bhagavantaṃ .
Vajjāsīti vadeyyāsi , mamāpi sirasā vandanan ti yojanā .
1196. Yadipi dāni vandanañca pesemi , pesetvā eva pana na tiṭṭhāmīti dassento āha ‘‘ ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ , jinaṃ appaṭipuggalan ’’ ti .
Gamane pana daḷhataraṃ kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ dullabhaṃ dassanaṃ hoti , lokanāthāna tādinan ’’ ti āha .
1197.
‘‘ SoV0.271 kataññū katavedī , satthāraṃ upasaṅkami ;
Sutvā giraṃ cakkhumato , dhammacakkhuṃ visodhayi .
1198.
‘‘ Visodhetvā diṭṭhigataṃ , vicikicchaṃ vatāni ca ;
Vanditvā satthuno pāde , tatthevantaradhāyathā ’’ ti .
–
Imā dve gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā .
1197. TatthaM0.299 sutvā giraṃ cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato sammāsambuddhassa vacanaṃ sutvā .
Dhammacakkhun ti sotāpattimaggaṃ .
Visodhayīti adhigacchi .
Adhigamoyeva hi tassa visodhanaṃ .
1198. Visodhetvā diṭṭhigatan ti diṭṭhigataṃ samugghātetvā .
Vicikicchaṃ vatāni cāti soḷasavatthukaṃ aṭṭhavatthukañca vicikicchañca ‘‘ sīlabbatehi suddhī ’’ ti pavattanakasīlabbataparāmāseP0.318 ca visodhayīti yojanā .
Tattha hi saha pariyāyehi tathā pavattā parāmāsā ‘‘ vatānī ’’ ti vuttaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Kaṇḍakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā .