9. Opammasaṃyuttaṃ
1. Kūṭasuttavaṇṇanā
223. Opammasaṃyuttassa
V2.198P2.223M2.206 paṭhame kūṭaṃ gacchantīti kūṭaṅgamā .
Kūṭaṃ samosarantīti kūṭasamosaraṇā .
Kūṭasamugghātāti kūṭassa samugghātena .Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya samugghātena .
Appamattāti satiyā avippavāse ṭhitā hutvā .
Paṭhamaṃ .
2. Nakhasikhasuttavaṇṇanā
224. Dutiye manussesu paccājāyantīti ye manussalokato cutā manussesu jāyanti , te evaṃ appakāti adhippāyo .
Aññatra manussehīti ye pana manussalokato cutā ṭhapetvā manussalokaṃ catūsu apāyesu paccājāyanti , te mahāpathaviyaṃ paṃsu viya bahutarā .
Imasmiñca sutte devāpi manusseheva saṅgahitā .
Tasmā yathā manussesu jāyantā appakā , evaṃ devesupīti veditabbā .
Dutiyaṃ .
3. Kulasuttavaṇṇanā
225. Tatiye suppadhaṃsiyānīti suviheṭhiyāni .
Kumbhatthenakehīti ye paragharaṃ pavisitvā dīpālokena oloketvā parabhaṇḍaṃ haritukāmā ghaṭe dīpaṃ katvā pavisanti , te kumbhatthenakā nāma , tehi kumbhatthenakehi .
Suppadhaṃsiyo hoti amanussehīti mettābhāvanārahitaṃ paṃsupisācakā vidhaṃsayanti , pageva uḷārā amanussā .
Bhāvitāti vaḍḍhitā .
Bahulīkatāti punappunaṃ katā .
Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā .
Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena
P2.224 vatthu viya katā .
Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitāV2.199 .
Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā .
Susamāraddhāti cittena suṭṭhu samāraddhā .Tatiyaṃ .
4. Okkhāsuttavaṇṇanā
226. Catutthe okkhāsatan ti mahāmukhaukkhalīnaṃ sataṃ .
Dānaṃ dadeyyāti paṇītabhojanabharitānaṃ mahāukkhalīnaṃ sataṃ dānaṃ dadeyya .
‘‘ Ukkāsatan ’’ tipi pāṭho
M2.207 , tassa daṇḍadīpikāsatanti attho .
Ekāya pana dīpikāya yattake ṭhāne āloko hoti , tato sataguṇaṃ ṭhānaṃ sattahi ratanehi pūretvā dānaṃ dadeyyāti attho .
Gadduhanamattan ti goduhanamattaṃ , gāviyā ekavāraṃ aggathanākaḍḍhanamattanti attho .
Gandhaūhanamattaṃ vā , dvīhi aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvā ekavāraṃ ghāyanamattanti attho .
Ettakampi hi kālaṃ yo pana gabbhapariveṇavihārūpacāra paricchedena vā cakkavāḷaparicchedena vā aparimāṇāsu lokadhātūsu vā sabbasattesu hitapharaṇaṃ mettacittaṃ bhāvetuṃ sakkoti , idaṃ tato ekadivasaṃ tikkhattuṃ dinnadānato mahapphalataraṃ .Catutthaṃ .
5. Sattisuttavaṇṇanā
227. Pañcame paṭileṇissāmītiādīsu agge paharitvā kappāsavaṭṭiṃ viya nāmento niyyāsavaṭṭiṃ viya ca ekato katvā alliyāpento paṭileṇeti nāma .
Majjhe paharitvā nāmetvā dhārāya
P2.225 vā paharitvā dvepi dhārā ekato alliyāpento paṭikoṭṭeti nāma .
Kappāsavaṭṭanakaraṇīyaṃ viya pavattento cirakālaṃ saṃvellitakilañjaṃ pasāretvā puna saṃvellento viya ca paṭivaṭṭeti nāma .Pañcamaṃ .
6. Dhanuggahasuttavaṇṇanā
228. Chaṭṭhe daḷhadhammā dhanuggahāti daḷhadhanuno issāsā .
Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati , dvisahassathāmaṃ nāma yassa āropitassa jiyābaddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati .
Susikkhitāti dasadvādasavassāni ācariyakule
V2.200 uggahitasippā .
Katahatthāti yo sippameva uggaṇhāti , so katahattho na hoti , ime pana katahatthā ciṇṇavasībhāvā .
Katūpāsanāti rājakulādīsu dassitasippā .Tassa purisassa javoti evarūpo añño puriso nāma na bhūtapubbo , bodhisattasseva pana javanahaṃsakālo nāma āsi .
Tadā bodhisatto cattāri
M2.208 kaṇḍāni āhari .
Tadā kirassa kaniṭṭhabhātaro ‘‘ mayaṃ , bhātika , sūriyena saddhiṃ javissāmā ’’ ti ārocesuṃ .
Bodhisatto āha –
‘‘ sūriyo sīghajavo , na sakkhissatha tumhe tena saddhiṃ javitun ’’ ti .
Te dutiyaṃ tatiyampi tatheva vatvā ekadivasaṃ ‘‘ gacchāmā ’’ ti yugandharapabbataṃ āruhitvā nisīdiṃsu .
Bodhisatto ‘‘ kahaṃ me bhātaro ’’ ti ?
Pucchitvā ,‘‘ sūriyena saddhiṃ javituṃ gatā ’’ ti vutte ,‘‘ vinassissanti tapassino ’’ ti te anukampamāno sayampi gantvā tesaṃ santike nisīdi .
Atha sūriye uggacchante dvepi bhātaro sūriyena saddhiṃyeva ākāsaṃ pakkhantā , bodhisattopi tehi saddhiṃyeva pakkhanto .
Tesu ekassa apatteyeva antarabhattasamaye pakkhantaresuP2.226 aggi uṭṭhahi , so bhātaraṃ pakkositvā ‘‘ na sakkomī ’’ ti āha .
Tamenaṃ bodhisatto ‘‘ mā bhāyī ’’ ti samassāsetvā pakkhapañjarena paliveṭhetvā darathaṃ vinodetvā ‘‘ gacchā ’’ ti pesesi .
Dutiyo yāva antarabhattā javitvā pakkhantaresu aggimhi uṭṭhahite tathevāha .
Tampi so tatheva katvā ‘‘ gacchā ’’ ti pesesi .
Sayaṃ pana yāva majjhanhikā javitvā ,‘‘ ete bālāti mayāpi bālena na bhavitabban ’’ ti nivattitvā –
‘‘ adiṭṭhasahāyakaṃ bārāṇasirājaṃ passissāmī ’’ ti bārāṇasiṃ agamāsi .
Tasmiṃ nagaramatthake paribbhamante dvādasayojanaṃ nagaraṃ pattakaṭāhena otthaṭapatto viya ahosi .
Atha paribbhamantassa paribbhamantassa tattha tattha chiddāni paññāyiṃsu .
Sayampi anekahaṃsasahassasadiso paññāyi .
So vegaṃ paṭisaṃharitvā rājagehābhimukho ahosi .
Rājā oloketvā –
‘‘ āgato kira me piyasahāyo javanahaṃso ’’ ti vātapānaṃ vivaritvā ratanapīṭhaṃ paññāpetvā olokento aṭṭhāsi .
Bodhisatto ratanapīṭhe nisīdi .
Athassa rājā sahassapākena telena pakkhantarāni makkhetvā , madhulāje ceva madhurapānakañca adāsi .
Tato naṃ kataparibhogaṃ ‘‘ samma , kahaṃ agamāsī ’’ ti ?
Pucchi .
So taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘ athāhaṃ , mahārāja , yāva majjhanhikā javitvā –
‘ natthi javitena attho ’ ti nivatto ’’ ti ācikkhi .
Atha rājā āha –
‘‘ ahaṃ , sāmi , tumhākaṃ sūriyena saddhiṃ javanavegaṃM2.209 passitukāmo ’’ tiV2.201 .
Dukkaraṃ , mahārāja , na sakkā tayā passitunti .
Tena hi , sāmi , sarikkhakamattampi dassehīti .
Āma , mahārāja , dhanuggahe sannipātehīti .
Rājā sannipātesi .
Haṃso tato cattāro gahetvā nagaramajjhe toraṇaṃ kāretvā attano gīvāya ghaṇḍaṃ piḷandhāpetvā toraṇassa upari nisīditvā –
‘‘ cattāro janā toraṇaṃ nissāya catudisābhimukhā ekekaṃ kaṇḍaṃ khipantū ’’ ti vatvā , sayaṃ paṭhamakaṇḍeneva saddhiṃ uppatitvā , taṃ kaṇḍaṃ aggahetvāva , dakkhiṇābhimukhaṃ gatakaṇḍaṃ dhanuto ratanamattāpagataṃP2.227 gaṇhi .
Dutiyaṃ dviratanamattāpagataṃ , tatiyaṃ tiratanamattāpagataṃ , catutthaṃ bhūmiṃ appattameva gaṇhi .
Atha naṃ cattāri kaṇḍāni gahetvā toraṇe nisinnakāleyeva addasaṃsu .
So rājānaṃ āha –
‘‘ passa , mahārāja , evaṃsīgho amhākaṃ javo ’’ ti .
Evaṃ bodhisatteneva javanahaṃsakāle tāni kaṇḍāni āharitānīti veditabbāni .Purato dhāvantīti aggato javanti .
Na panetā sabbakālaṃ puratova honti , kadāci purato , kadāci pacchato honti .
Ākāsaṭṭhakavimānesu hi uyyānānipi honti pokkharaṇiyopi , tā tattha nahāyanti , udakakīḷaṃ kīḷamānā pacchatopi honti , vegena pana gantvā puna puratova dhāvanti .
Āyusaṅkhārāti rūpajīvitindriyaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi tato sīghataraṃ khīyati .
Arūpadhammānaṃ pana bhedo na sakkā paññāpetuṃ .
Chaṭṭhaṃ .
7. Āṇisuttavaṇṇanā
229. Sattame dasārahānan ti evaṃnāmakānaṃ khattiyānaṃ .
Te kira satato dasabhāgaṃ gaṇhiṃsu , tasmā ‘‘ dasārahā ’’ ti paññāyiṃsu .
Ānakoti evaṃladdhanāmo mudiṅgo .
Himavante kira mahākuḷīradaho ahosi .
Tattha mahanto kuḷīro otiṇṇotiṇṇaṃ hatthiṃ khādati .
Atha hatthī upaddutā ekaṃ kareṇuṃ sakkariṃsu ‘‘ imissā puttaṃ nissāya amhākaṃ sotthi bhavissatī ’’ ti .
Sāpi mahesakkhaṃ puttaṃ vijāyi .
Te tampi sakkariṃsu .
So vuddhippatto mātaraṃ pucchi ,‘‘ kasmā maṃ ete sakkarontī ’’ ti ?
Sā taṃ pavattimācikkhi .
So ‘‘ kiṃ mayhaṃ kuḷīro pahoti ?
Etha gacchāmā ’’ ti mahāhatthiparivāro
M2.210 tattha gantvā paṭhamameva otari .
Kuḷīro udakasaddeneva āgantvā taṃ aggahesi .
Mahanto kuḷīrassa aḷo , so taṃ ito vā etto vā cāletuṃ asakkonto mukhe soṇḍaṃ pakkhipitvā viravi .
Hatthino ‘‘ yaṃnissāya mayaṃ ‘ sotthi bhavissatī ’ tiP2.228 amaññimhā , so paṭhamataraṃ gahito ’’ ti tato tato palāyiṃsu .
AthassaV2.202 mātā avidūre ṭhatvā ‘‘ mayaṃ thalanāgā , tumhe udakanāgā nāma , nāgehi nāgo na viheṭhetabbo ’’ ti kuḷīraṃ piyavacanena vatvā imaṃ gāthamāha –
‘‘ Ye kuḷīrā samuddasmiṃ , gaṅgāya yamunāya ca ;
Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho , muñca rodantiyā pajan ’’ ti .
Mātugāmasaddo nāma purise khobhetvā tiṭṭhati , tasmā so gahaṇaṃ sithilamakāsi .
Hatthipoto vegena ubho pāde ukkhipitvā taṃ piṭṭhiyaṃ akkami .
Saha akkamanā piṭṭhi mattikabhājanaṃ viya bhijji .
Atha naṃ dantehi vijjhitvā ukkhipitvā thale chaḍḍetvā tuṭṭharavaṃ ravi .
Atha naṃ hatthī ito cito ca āgantvā maddiṃsu .
Tassa eko aḷo paṭikkamitvā pati , taṃ sakko devarājā gahetvā gato .
Itaro pana aḷo vātātapena sukkhitvā pakkalākhārasavaṇṇo ahosi , so deve vuṭṭhe udakoghena vuyhanto dasabhātikānaṃ rājūnaṃ uparisote jālaṃ pasārāpetvā gaṅgāya kīḷantānaṃ āgantvā jāle laggi .
Te kīḷāpariyosāne jālamhi ukkhipiyamāne taṃ disvā pucchiṃsu ‘‘ kiṃ etan ’’ ti ?
‘‘ Kuḷīraaḷo sāmī ’’ ti .
‘‘ Na sakkā esa ābharaṇatthāya upanetuṃ , pariyonandhāpetvā bheriṃ karissāmā ’’ ti ?
Pariyonandhāpetvā pahariṃsu .
Saddo dvādasayojanaṃ nagaraṃ avatthari .
Tato āhaṃsu –
‘‘ na sakkā idaṃ divase divase vādetuṃ , chaṇadivasatthāya maṅgalabherī hotū ’’ ti maṅgalabheriṃ akaṃsu .
Tasmiṃ vādite mahājano anhāyitvā apiḷandhitvā hatthiyānādīni āruyha sīghaṃ sannipatanti .
Iti mahājanaṃ pakkositvā viya ānetīti ānako tvevassa nāmaṃ ahosi .Aññaṃ
M2.211 āṇiṃ odahiṃsūti aññaṃ suvaṇṇarajatādimayaṃ āṇiṃ ghaṭayiṃsu .Āṇisaṅghāṭova avasissīti suvaṇṇādimayānaṃ āṇīnaṃ saṅghāṭamattameva avasesaṃ ahosi .
Athassa
P2.229 dvādasayojanappamāṇo saddo antosālāyampi dukkhena suyyittha .Gambhīrāti pāḷivasena gambhīrā sallasuttasadisā .
Gambhīratthāti atthavasena gambhīrā mahāvedallasuttasadisā ( ma . ni .1.449 ādayo ).
Lokuttarāti lokuttaraatthadīpakā .
Suññatappaṭisaṃyuttāti
V2.203 sattasuññatadhammamattameva pakāsakā saṃkhittasaṃyuttasadisā .
Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabban ti uggahetabbe ca pariyāpuṇitabbe ca .Kavikatāti kavīhi katā .
Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Cittakkharāti vicitraakkharā .
Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Bāhirakāti sāsanato bahibhūtā .
Sāvakabhāsitāti tesaṃ tesaṃ sāvakehi bhāsitā .
Sussūsissantīti akkharacittatāya ceva savanasampattiyā ca attamanā hutvā sāmaṇeradaharabhikkhumātugāmamahāgahapatikādayo ‘‘ esa dhammakathiko ’’ ti sannipatitvā sotukāmā bhavissanti .
Tasmāti yasmā tathāgatabhāsitā suttantā anuggayhamānā antaradhāyanti , tasmā .
Sattamaṃ .
8. Kaliṅgarasuttavaṇṇanā
230. Aṭṭhame kaliṅgarūpadhānāti kaliṅgaraghaṭikaṃ sīsūpadhānañceva pādūpadhānañca katvā .
Appamattāti sippuggahaṇe appamattā .
Ātāpinoti uṭṭhānavīriyātāpena yuttā .
Upāsanasmin ti sippānaṃ abhiyoge ācariyānañca payirupāsane .
Te kira tadā pātova uṭṭhāya sippasālaṃ gacchanti , tattha sippaṃ uggahetvā sajjhāyādīhi abhiyogaṃ katvā mukhaṃ dhovitvā yāgupānāya gacchanti .
Yāguṃ pivitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gaṇhitvā sajjhāyaṃ karontā pātarāsāya gacchanti .
Katapātarāsā samānā ‘‘ mā pamādena ciraṃ niddokkamanaṃ ahosī ’’ ti khadiraghaṭikāsu sīse ca pāde ca upadahitvā
P2.230 thokaṃ nipajjitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gahetvā sajjhāyanti .
Sāyaṃ sajjhāyaṃ karontā ca gehaṃ gantvā bhuttasāyamāsā paṭhamayāmaṃ sajjhāyaṃ katvā sayanakāle tatheva kaliṅgaraṃM2.212 upadhānaṃ katvā sayanti .
Evaṃ te akkhaṇavedhino vālavedhino ca ahesuṃ .
Idaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .Otāran ti vivaraṃ .
Ārammaṇan ti paccayaṃ .
Padhānasmin ti padhānabhūmiyaṃ vīriyaṃ kurumānā .
Paṭhamabodhiyaṃ kira bhikkhū bhattakiccaṃ katvāva kammaṭṭhānaṃ manasi karonti .
Tesaṃ manasikarontānaṃyeva sūriyo atthaṃ gacchati .
Te nhāyitvā puna caṅkamaṃ otaritvā paṭhamayāmaṃ caṅkamanti .
Tato ‘‘ mā ciraṃ niddāyimhā ’’ ti sarīradarathavinodanatthaṃ nipajjantā kaṭṭhakhaṇḍaṃ upadahitvā nipajjanti , te puna pacchimayāme vuṭṭhāya caṅkamaṃ otaranti .
Te sandhāya idaṃ vuttaṃ .
Ayampi dīpo tiṇṇaṃ rājūnaṃ kāle ekaghaṇḍinigghoso ekapadhānabhūmi ahosi .
Nānāmukhe pahaṭaghaṇḍi pilicchikoḷiyaṃ osarati , kalyāṇiyaṃ pahaṭaghaṇḍi nāgadīpe osarati
V2.204 .
‘‘ Ayaṃ bhikkhu puthujjano , ayaṃ puthujjano ’’ ti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo ahosi .
Ekadivasaṃ sabbe arahantova ahesuṃ .Tasmāti yasmā kaliṅgarūpadhānānaṃ māro ārammaṇaṃ na labhati , tasmā .
Aṭṭhamaṃ .
9. Nāgasuttavaṇṇanā
231. Navame ativelan ti atikkantavelaṃ kālaṃ atikkantappamāṇaṃ kālaṃ .
Kimaṅgaṃ panāhan ti ahaṃ pana kiṃkāraṇā na upasaṅkamissāmi ?
Bhisamuḷālan ti
P2.231 bhisañceva muḷālañca .
Abbuhetvāti uddharitvā .Bhiṅkacchāpāti hatthipotakā .
Te kira abhiṇhaṃ bhiṅkārasaddaṃ karonti , tasmā bhiṅkacchāpāti vuccanti .
Dhammaṃ bhāsantīti ekaṃ dve jātakāni vā suttante vā uggaṇhitvā asambhinnena sarena dhammaṃ desenti .
Pasannākāraṃ karontīti pasannehi kattabbākāraṃ karonti , cattāro paccaye denti .
Pasannākāraṃ karontīti tesaṃ tāya desanāya pasannā gihī paccaye denti .
Neva vaṇṇāya hoti na balāyāti neva guṇavaṇṇāya , na ñāṇabalāya hoti , guṇavaṇṇe pana parihāyante sarīravaṇṇopi sarīrabalampi parihāyati , tasmā sarīrassa neva vaṇṇāya na balāya hoti .
Navamaṃ .
10. Biḷārasuttavaṇṇanā
232. Dasame
M2.213 sandhisamalasaṃkaṭīreti ettha sandhīti bhinnagharānaṃ sandhi , samaloti gāmato gūthanikkhamanamaggo , saṃkaṭīran ti saṅkāraṭṭhānaṃ .Vuṭṭhānaṃ paññāyatīti desanā paññāyati .
Dasamaṃ .
11. Siṅgālasuttavaṇṇanā
233. Ekādasame yena yena icchatīti so jarasiṅgālo icchiticchitaṭṭhāne iriyāpathakappanena sītavātūpavāyanena ca antarantarā cittassādampi labhatīti dasseti .
Sakyaputtiyapaṭiññoti idaṃ devadattaṃ sandhāya vuttaṃ .
So hi ettakampi cittassādaṃ anāgate attabhāve na labhissatīti .
Ekādasamaṃ .
12. Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā
234. Dvādasame
V2.205P2.232 kataññutāti katajānanaṃ .
Kataveditāti katavisesajānanaṃ .
Tatridaṃ jarasiṅgālassa kataññutāya vatthu – satta kira bhātaro khettaṃ kasanti .
Tesaṃ sabbakaniṭṭho khettapariyante ṭhatvā gāvo rakkhati .
Athekaṃ jarasiṅgālaṃ ajagaro gaṇhi , so taṃ disvā yaṭṭhiyā pothetvā vissajjāpesi .
Ajagaro siṅgālaṃ vissajjetvā tameva gaṇhi .
Siṅgālo cintesi –
‘‘ mayhaṃ iminā jīvitaṃ dinnaṃ , ahampi imassa dassāmī ’’ ti yāgughaṭassa upari ṭhapitaṃ vāsiṃ mukhena ḍaṃsitvā tassa santikaṃ agamāsi .
Itare bhātaro disvā ,‘‘ siṅgālo vāsiṃ haratī ’’ ti anubandhiṃsu .
So tehi diṭṭhabhāvaṃ ñatvā vāsiṃ tassa santike chaḍḍetvā palāyi .
Itare āgantvā kaniṭṭhaṃ ajagarena gahitaṃ disvā vāsiyā ajagaraṃ chinditvā taṃ gahetvā agamaṃsu .
Evaṃ jarasiṅgāle siyā yā kāci kataññutā kataveditā .
Sakyaputtiyapaṭiññeti idampi devadattassa ācārameva sandhāya vuttanti .Dvādasamaṃ .
Opammasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .