9. Tissasuttavaṇṇanā
243. Navame
M2.220P2.240 dummanoti uppannadomanasso .
Kasmā panāyaṃ evaṃ dukkhī dummano jātoti ?
Khattiyapabbajito hesa , tena naṃ pabbājetvā dupaṭṭasāṭakaṃ nivāsāpetvā varacīvaraṃ pārupetvā akkhīni añjetvā manosilātelena sīsaṃ makkhesuṃ .
So bhikkhūsu rattiṭṭhānadivāṭṭhānaṃ gatesu ‘‘ bhikkhunā nāma vivittokāse nisīditabban ’’ ti ajānanto bhojanasālaṃ gantvā mahāpīṭhaṃ āruhitvā nisīdi .
Disāvacarā āgantukā paṃsukūlikā bhikkhū āgantvā ,‘‘ imināvaV2.212 nīhārena rajokiṇṇehi gattehi na sakkā dasabalaṃ passituṃ .
Bhaṇḍakaṃ tāva ṭhapessāmā ’’ ti bhojanasālaṃ agamaṃsu .
So tesu mahātheresu āgacchantesu niccalo nisīdiyeva .
Aññe bhikkhū ‘‘ pādavattaṃ karoma , tālavaṇṭena bījāmā ’’ ti āpucchanti .
Ayaṃ pana nisinnakova ‘‘ kativassatthā ’’ ti ?
Pucchitvā ,‘‘ mayaṃ avassikā .
Tumhe pana kativassatthā ’’ ti ?
Vutte ,‘‘ mayaṃ ajja pabbajitā ’’ ti āha .
Atha naṃ bhikkhū ,‘‘ āvuso , adhunā chinnacūḷosi , ajjāpi te sīsamūle ūkāgandho vāyatiyeva , tvaṃ nāma ettakesu vuḍḍhataresu vattaṃ āpucchantesu nissaddo niccalo nisinno , apacitimattampi te natthi , kassa sāsane pabbajitosī ’’ ti ?
Parivāretvā taṃ vācāsattīhi paharantā ‘‘ kiṃ tvaṃ iṇaṭṭo vā bhayaṭṭo vā jīvituṃ asakkonto pabbajito ’’ ti ?
Āhaṃsu .
So ekampi theraṃ olokesi , tena ‘‘ kiṃ maṃ olokesi mahallakā ’’ ti ?
Vutte aññaṃ olokesi , tenapi tatheva vutte athassa ‘‘ ime maṃ parivāretvā vācāsattīhi vijjhantī ’’ ti khattiyamāno uppajji .
Akkhīsu maṇivaṇṇāni assūni sañcariṃsu .
Tato ne āha –
‘‘ kassa santikaṃ āgatatthā ’’ ti .
Te ‘‘ kiṃ pana tvaṃ ‘ mayhaṃ santikaṃ āgatā ’ ti ?
Amhe maññasi gihibyañjanabhaṭṭhakā ’’ ti vatvā ,‘‘ sadevake loke aggapuggalassa satthu santikaṃ āgatamhā ’’ ti āhaṃsu .
So ‘‘ mayhaṃ bhātu santike āgatā tumhe , yadi evaṃ idāni vo āgatamaggeneva gamanaṃP2.241 karissāmī ’’ ti kujjhitvā nikkhanto antarāmagge cintesi –
‘‘ mayi imināva nīhārena gate satthā ete na nīharāpessatī ’’ ti dukkhī dummano assūni pavattayamāno agamāsi .
Iminā kāraṇena esa evaṃ jātoti .Vācāsannitodakenāti
M2.221 vacanapatodena .
Sañjambharimakaṃsūti sañjambharitaṃ nirantaraṃ phuṭaṃ akaṃsu , upari vijjhiṃsūti vuttaṃ hoti .Vattāti pare yadicchakaṃ vadatiyeva .
No ca vacanakkhamoti paresaṃ vacanaṃ khamituṃ na sakkoti .
Idāni tāva tvaṃ iminā kopena iminā vuttavācāsannitodakena viddho .
Atīte pana raṭṭhato ca pabbājitoti .
Evaṃ vutte ,‘‘ katarasmiṃ kāle bhagavā ’’ ti ?
Bhikkhū bhagavantaṃ yāciṃsu .
Satthā āha – atīte bārāṇasiyaṃ bārāṇasirājā rajjaṃ kāresi .
Atheko jātimā , eko mātaṅgoti dve isayo bārāṇasiṃ agamaṃsu .
Tesu jātimā puretaraṃ gantvā kumbhakārasālāyaṃ nisīdi .
Mātaṅgo tāpaso pacchā gantvā tattha okāsaṃ yāci kumbhakāro ‘‘ atthettha paṭhamataraṃ
V2.213 paviṭṭho pabbajito , taṃ pucchā ’’ ti āha .
So attano parikkhāraṃ gahetvā sālāya dvāramūle ṭhatvā ,‘‘ amhākampi ācariya ekarattivāsāya okāsaṃ dethā ’’ ti āha .
‘‘ Pavisa , bho ’’ ti .
Pavisitvā nisinnaṃ ,‘‘ bho , kiṃ gottosī ’’ ti ?
Pucchi .
‘‘ Caṇḍālagottomhī ’’ ti .
‘‘ Na sakkā tayā saddhiṃ ekaṭṭhāne nisīdituṃ , ekamantaṃ gacchā ’’ ti .
So ca tattheva tiṇasanthārakaṃ pattharitvā nipajji , jātimā dvāraṃ nissāya nipajji .
Itaro passāvatthāya nikkhamanto taṃ urasmiṃ akkami .
‘‘ Ko eso ’’ ti ca vutte ?
‘‘ Ahaṃ ācariyā ’’ ti āha .
‘‘ Re caṇḍāla , kiṃ aññato maggaṃ na passasi ?
Atha me āgantvā akkamasī ’’ ti .
‘‘ Ācariya , adisvā me akkantosi , khama mayhan ’’ ti .
So mahāpurise bahi nikkhante cintesi –
‘‘ ayaṃ paccāgacchantopi itova āgamissatī ’’ ti parivattetvā nipajji .
Mahāpurisopi ‘‘ ācariyo ito sīsaṃ katvā nipanno , pādasamīpena gamissāmī ’’ ti pavisanto puna urasmiṃyeva akkami .
‘‘ KoP2.242 eso ’’ ti ca vutte ?
‘‘ Ahaṃ ācariyā ’’ ti āha .
‘‘ Paṭhamaṃ tāva te ajānantena kataṃ , idāni maṃ ghaṭentova akāsi , sūriye te uggacchante sattadhā muddhā phalatū ’’ ti sapi .
Mahāpuriso kiñci avatvā purearuṇeyeva sūriyaṃ gaṇhi , nāssa uggantuṃ adāsi .
Manussā ca hatthiassādayo ca pabujjhiṃsu .
ManussāM2.222 rājakulaṃ gantvā ,‘‘ deva , sakalanagare appabuddho nāma natthi , na ca aruṇuggaṃ paññāyati , kinnu kho etan ’’ ti ?
Tena hi nagaraṃ parivīmaṃsathāti .
Te parivīmaṃsantā kumbhakārasālāyaṃ dve tāpase disvā ,‘‘ imesaṃ etaṃ kammaṃ bhavissatī ’’ ti gantvā rañño ārocesuṃ .
Raññā ca ‘‘ pucchatha ne ’’ ti vuttā āgantvā jātimantaṃ pucchiṃsu –
‘‘ tumhehi andhakāraṃ katan ’’ ti .
‘‘ Na mayā kataṃ , esa pana kūṭajaṭilo chavo anantamāyo , taṃ pucchathā ’’ ti .
Te āgantvā mahāpurisaṃ pucchiṃsu –
‘‘ tumhehi , bhante , andhakāraṃ katan ’’ ti .
‘‘ Āma ayaṃ ācariyo maṃ abhisapi , tasmā mayā katan ’’ ti .
Te gantvā rañño ārocesuṃ .
Rājāpi āgantvā mahāpurisaṃ ‘‘ tumhehi kataṃ , bhante ’’ ti ?
Pucchi .
‘‘ Āma , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Kasmā bhante ’’ ti ?
‘‘ Iminā abhisapitomhi , sace maṃ eso khamāpessati , sūriyaṃ vissajjessāmī ’’ ti .
Rājā ‘‘ khamāpetha , bhante , etan ’’ ti āha .
Itaro ‘‘ mādiso jātimā kiṃ evarūpaṃ caṇḍālaṃ khamāpessati ?
Na khamāpemī ’’ ti .
Atha naṃ manussā ‘‘ na kiṃ tvaṃ attano ruciyā khamāpessasī ’’ ti ?
Vatvā hatthesu ca pādesuV2.214 ca gahetvā pādamūle nipajjāpetvā ‘‘ khamāpehī ’’ ti āhaṃsu .
So nissaddo nipajji .
Punapi naṃ ‘‘ khamāpehī ’’ ti āhaṃsu .
Tato ‘‘ khama mayhaṃ , ācariyā ’’ ti āha .
Mahāpuriso ‘‘ ahaṃ tāva tuyhaṃ khamitvā sūriyaṃ vissajjessāmi , sūriye pana uggate tava sīsaṃ sattadhā phalissatī ’’ ti vatvā ,‘‘ imassa sīsappamāṇaṃ mattikāpiṇḍaṃ matthake ṭhapetvā etaṃ nadiyā galappamāṇe udake ṭhapethā ’’ ti āha .
Manussā tathā akaṃsu .
Ettāvatā saraṭṭhakaṃ rājabalaṃ sannipati .
Mahāpuriso sūriyaṃ muñci .
Sūriyarasmi āgantvā mattikāpiṇḍaṃ pahari .
So sattadhā bhijji .
Tāvadeva so nimujjitvā ekena titthena uttaritvā palāyi .
SatthāP2.243 imaṃ vatthuṃ āharitvā ,‘‘ idāni tāva tvaṃ bhikkhūnaṃ santike paribhāsaṃ labhasi , pubbepi imaṃ kodhaṃ nissāya raṭṭhato pabbājito ’’ ti anusandhiṃ ghaṭetvā atha naṃ ovadanto na kho te taṃ tissa patirūpan tiādimāha .Navamaṃ .