13. Saddhammappatirūpakasuttavaṇṇanā
156. Terasame
M2.186 aññāya saṇṭhahiṃsūti arahatte patiṭṭhahiṃsu .Saddhammappatirūpakan ti dve saddhammappatirūpakāni adhigamasaddhammappatirūpakañca pariyattisaddhammappatirūpakañca .
Tattha –
‘‘ Obhāse ceva ñāṇe ca , pītiyā ca vikampati ;
Passaddhiyā sukhe ceva , yehi cittaṃ pavedhati .
‘‘ Adhimokkhe
V2.177 ca paggāhe , upaṭṭhāne ca kampati ;
Upekkhāvajjanāya ceva , upekkhāya ca nikantiyā .
‘‘ Imāni dasa ṭhānāni , paññā yassa paricitā ;
Dhammuddhaccakusalo hoti , na ca sammoha gacchatī ’’ ti .( paṭi . ma .2.7);
–
Idaṃ vipassanāñāṇassa upakkilesajātaṃ adhigamasaddhammappatirūpakaṃ nāma .
Tisso pana saṅgītiyo anāruḷhaṃ dhātukathā ārammaṇakathā asubhakathā ñāṇavatthukathā vijjākaraṇḍakoti imehi pañcahi kathāvatthūhi paribāhiraṃ guḷhavinayaṃ guḷhavessantaraṃ guḷhamahosadhaṃ vaṇṇapiṭakaṃ aṅgulimālapiṭakaṃ raṭṭhapālagajjitaṃ āḷavakagajjitaṃP2.202 vedallapiṭakanti abuddhavacanaṃ pariyattisaddhammappatirūpakaṃ nāma .Atha saddhammassa antaradhānaṃ hotīti adhigamasaddhammassa paṭipattisaddhammassa pariyattisaddhammassāti tividhassāpi saddhammassa antaradhānaṃ hoti .
Paṭhamabodhiyañhi
M2.187 bhikkhū paṭisambhidappattā ahesuṃ .
Atha kāle gacchante paṭisambhidā pāpuṇituṃ na sakkhiṃsu , chaḷabhiññā ahesuṃ .
Tato cha abhiññā pāpuṇituṃ asakkontā tisso vijjā pāpuṇiṃsu .
Idāni kāle gacchante tisso vijjā pāpuṇituṃ asakkontā āsavakkhayamattaṃ pāpuṇissanti .
Tampi asakkontā anāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sakadāgāmiphalaṃ , tampi asakkontā sotāpattiphalaṃ .
Gacchante kāle sotāpattiphalampi pattuṃ na sakkhissanti .
AthaV2.178 nesaṃ yadā vipassanā imehi upakkilesehi upakkiliṭṭhā āraddhamattāva ṭhassati , tadā adhigamasaddhammo antarahito nāma bhavissati .
Paṭhamabodhiyañhi bhikkhū catunnaṃ paṭisambhidānaṃ anucchavikaṃ paṭipattiṃ pūrayiṃsu .
Gacchante kāle taṃ asakkontā channaṃ abhiññānaṃ , tampi asakkontā tissannaṃ vijjānaṃ , tampi asakkontā arahattaphalamattassa .
Gacchante pana kāle arahattassa anucchavikaṃ paṭipattiṃ pūretuṃ asakkontā anāgāmiphalassa anucchavikaṃ paṭipattiṃ pūressantiP2.203 , tampi asakkontā sakadāgāmiphalassa , tampi asakkontā sotāpattiphalassa .
Yadā pana sotāpattiphalassapi anucchavikaṃ paṭipadaṃ pūretuṃ asakkontā sīlapārisuddhimatteva ṭhassanti , tadā paṭipattisaddhammo antarahito nāma bhavissati .
Yāva pana tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ vattati , na tāva sāsanaṃ antarahitanti vattuṃ vaṭṭati .
Tiṭṭhantu tīṇi vā , abhidhammapiṭake antarahite itaresu dvīsu tiṭṭhantesupi antarahitanti na vattabbameva .
Dvīsu antarahitesu vinayapiṭakamatte ṭhitepi , tatrāpi khandhakaparivāresu antarahitesu ubhatovibhaṅgamatte , mahāvinaye antarahite dvīsu pātimokkhesu vattamānesupi sāsanaṃ anantarahitameva .
Yadā pana dve pātimokkhā antaradhāyissanti , atha pariyattisaddhammassa antaradhānaṃ bhavissati .
Tasmiṃ antarahite sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti .
Pariyattiyā hi antarahitāya paṭipatti antaradhāyati , paṭipattiyā antarahitāya adhigamo antaradhāyati .
Kiṃ kāraṇā ?
Ayañhi pariyatti paṭipattiyā paccayo hoti , paṭipatti adhigamassa .
Iti paṭipattitopi pariyattimeva pamāṇaṃ .
NanuM2.188 ca kassapasammāsambuddhakāle kapilo nāma anārādhakabhikkhu ‘‘ pātimokkhaṃ uddisissāmī ’’ ti bījaniṃ gahetvā āsane nisinno ‘‘ atthi imasmiṃ vattantā ’’ ti pucchi , atha tassa bhayena yesampi pātimokkho vattati , tepi ‘‘ mayaṃ vattāmā ’’ ti avatvā ‘‘ na vattāmā ’’ ti vadiṃsu , so bījaniṃ ṭhapetvā uṭṭhāyāsanā gato , tadā sammāsambuddhassa sāsanaṃ osakkitanti ?
Kiñcāpi osakkitaṃ , pariyatti pana ekanteneva pamāṇaṃ .
Yathā hi mahato taḷākassa pāḷiyā thirāya udakaṃ na ṭhassatīti na vattabbaṃ , udake sati padumādīni pupphāni na pupphissantīti na vattabbaṃ , evameva mahātaḷākassa thirapāḷisadise tepiṭake buddhavacaneV2.179 sati mahātaḷāke udakasadisā paṭipattipūrakā kulaputtā natthīti na vattabbā , tesu sati mahātaḷāke padumādīni pupphāni viya sotāpannādayo ariyapuggalā natthītiP2.204 na vattabbāti evaṃ ekantato pariyattiyeva pamāṇaṃ .Jātarūpappatirūpakan ti suvaṇṇarasavidhānaṃ ārakūṭamayaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ābharaṇajātaṃ .
Chaṇakālesu hi manussā ‘‘ ābharaṇabhaṇḍakaṃ gaṇhissāmā ’’ ti āpaṇaṃ gacchanti .
Atha ne āpaṇikā evaṃ vadanti ,‘‘ sace tumhe ābharaṇatthikā , imāni gaṇhatha .
Imāni hi ghanāni ceva vaṇṇavantāni ca appagghāni cā ’’ ti .
Te tesaṃ sutvā ,‘‘ kāraṇaṃ ime vadanti , imāni piḷandhitvā sakkā nakkhattaṃ kīḷituṃ , sobhanti ceva appagghāni cā ’’ ti tāni gahetvā gacchanti .
Suvaṇṇabhaṇḍaṃ avikkiyamānaṃ nidahitvā ṭhapetabbaṃ hoti .
Evaṃ taṃ jātarūpappatirūpake uppanne antaradhāyati nāma .
Pathavīdhātūti dve satasahassāni cattāri ca nahutāni bahalā mahāpathavī .
Āpodhātūti pathavito paṭṭhāya yāva subhakiṇhabrahmalokā uggataṃ kappavināsakaṃ udakaṃ .
Tejodhātūti pathavito paṭṭhāya yāva ābhassarabrahmalokā uggato kappavināsako aggi .
Vāyodhātūti pathavito paṭṭhāya yāva vehapphalabrahmalokā uggato kappavināsako vāyu .
Etesu hi ekadhammopi satthu sāsanaṃ antaradhāpetuṃ na sakkoti , tasmā evamāha .
Idheva te uppajjantīti lohato lohakhādakaṃ malaṃ viya imasmiṃ mayhaṃyeva sāsane te uppajjanti .
Moghapurisāti tucchapurisā .
Ādikeneva opilavatīti ettha ādikenāti ādānena gahaṇena .
Opilavatīti nimujjati .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā udakacarā nāvā bhaṇḍaṃ gaṇhantī nimujjati , evaṃ pariyattiādīnaṃ pūraṇena saddhammassa antaradhānaṃ na hoti .
Pariyattiyā hi hāyamānāya paṭipatti hāyati , paṭipattiyā hāyamānāya adhigamo hāyati .
Pariyattiyā pūrayamānāya pariyattidharā puggalā paṭipattiṃ pūrenti , paṭipattipūrakā adhigamaṃ pūrenti .
Iti navacando
M2.189 viya pariyattiyādīsu vaḍḍhamānāsu mayhaṃ sāsanaṃ vaḍḍhati yevāti dasseti .Idāni yehi dhammehi saddhammassa antaradhānañceva ṭhiti ca hoti , te dassento pañca khotiādimāha .
Tattha okkamanīyāti avakkamanīyā , heṭṭhāgamanīyāti attho .
Satthari agāravātiādīsu agāravāti gāravarahitā .
Appatissāti appatissayā anīcavuttikā .
Tattha yo cetiyaṅgaṇaṃ ārohanto chattaṃ dhāreti , upāhanaṃ dhāreti , aññato oloketvā kathaṃ kathento gacchati , ayaṃ satthari agāravo nāma .
Yo dhammassavanassa kāle saṅghuṭṭhe daharasāmaṇerehi parivārito nisīdati , aññāni vā navakammādīni karoti , dhammassavanagge nisinno niddāyati , vikkhitto vā aññaṃ kathento nisīdati , ayaṃ dhamme agāravo nāma .
Yo
V2.180 therupaṭṭhānaṃ gantvā , avanditvā nisīdati , hatthapallatthikaṃ dussapallatthikaṃ karoti , aññaṃ vā pana hatthapādakukkuccaṃP2.205 karoti , vuḍḍhānaṃ santike anajjhiṭṭho katheti , ayaṃ saṅghe agāravo nāma .
Tisso pana sikkhā apūrentova sikkhāya agāravo nāma hoti .
Aṭṭha samāpattiyo anibbattento tāsaṃ vā pana nibbattanatthāya payogaṃ akaronto samādhismiṃ agāravo nāma .Sukkapakkho vuttavipallāseneva veditabboti .
Terasamaṃ .
Kassapasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .