Issues
Select Version
(SN)Nidānavaggo
(SN)Nidānavaggo

Upanisasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

3. Upanisasuttavaṇṇanā

23. TatiyeM2.49P2.52 ‘‘ jānato ahan ’’ tiādīsu jānatoti jānantassa . Passatoti passantassa . Dvepi padāni ekatthāni , byañjanameva nānaṃ . Evaṃ santepi ‘‘ jānato ’’ ti ñāṇalakkhaṇaṃ upādāya puggalaṃ niddisati . Jānanalakkhaṇañhi ñāṇaṃ . ‘‘ Passato ’’ ti ñāṇappabhāvaṃ upādāya . Passanappabhāvañhi ñāṇaṃ , ñāṇasamaṅgīpuggalo cakkhumā viya cakkhunā rūpāniV2.47 , ñāṇena vivaṭe dhamme passati . Āsavānaṃ khayan ti ettha āsavānaṃ pahānaṃ asamuppādo khīṇākāro natthibhāvoti ayampi āsavakkhayoti vuccati , bhaṅgopi maggaphalanibbānānipi . ‘‘ Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttin ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.438; vibha .831) hi khīṇākāro āsavakkhayoti vuccati . ‘‘ Yo āsavānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānan ’’ ti ( vibha .354) ettha bhaṅgo . ‘‘ Sekkhassa sikkhamānassa , ujumaggānusārino ; Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ , tato aññā anantarā ’’ ti .( itivu .62); – Ettha maggo . So hi āsave khepento vūpasamento uppajjati , tasmā āsavānaṃ khayoti vutto . ‘‘ Āsavānaṃ khayā samaṇo hotī ’’ ti ettha phalaṃ . Tañhi āsavānaṃ khīṇante uppajjati , tasmā āsavānaṃ khayoti vuttaṃ . ‘‘ Āsavā tassa vaḍḍhanti , ārā so āsavakkhayā ’’ ti ;( Dha . pa .253)– Ettha nibbānaṃ . Tañhi āgamma āsavā khīyanti , tasmā āsavānaṃ khayoti vuttaṃ . Idha pana maggaphalāni adhippetāni . No ajānato no apassatoti yo pana na jānāti na passati , tassa no vadāmīti attho . Etena ye ajānato apassatopi saṃsārādīhiyeva suddhiṃ vadanti , te paṭikkhittā honti . Purimena padadvayena upāyo vutto , iminā anupāyaṃ paṭisedheti .
IdāniP2.53 yaṃ jānato āsavānaṃ khayo hoti , taṃ dassetukāmo kiñca , bhikkhave , jānatoti pucchaṃ ārabhi . Tattha jānanā bahuvidhā . Dabbajātiko eva hi koci bhikkhu chattaṃ kātuṃ jānāti , koci cīvarādīnaṃ aññataraṃ , tassa īdisāni kammāni vattasīse ṭhatvā karontassa sāM2.50 jānanā saggamaggaphalānaṃ padaṭṭhānaṃ na hotīti na vattabbaṃ . Yo pana sāsane pabbajitvā vejjakammādīni kātuṃ jānāti , tassevaṃ jānato āsavā vaḍḍhantiyeva . Tasmā yaṃ jānato passato ca āsavānaṃ khayo hoti , tadeva dassento iti rūpan tiādimāha .
Evaṃ kho , bhikkhave , jānatoti evaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayaṃ jānantassa .
Āsavānaṃ khayo hotīti āsavānaṃ khayante jātattā ‘‘ āsavānaṃ khayo ’’ ti laddhanāmaṃ arahattaṃ hoti .
Evaṃ arahattanikūṭenaV2.48 desanaṃ niṭṭhapetvā idāni khīṇāsavassa āgamanīyaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ dassetuṃ yampissa taṃ , bhikkhavetiādimāha . Tattha khayasmiṃ khayeñāṇan ti āsavakkhayasaṅkhāte arahattaphale paṭiladdhe sati paccavekkhaṇañāṇaṃ . Tañhi arahattaphalasaṅkhāte khayasmiṃ paṭhamavāraṃ uppanne pacchā uppannattā khayeñāṇanti vuccati . Saupanisan ti sakāraṇaṃ sappaccayaṃ .
Vimuttīti arahattaphalavimutti . Sā hissa upanissayapaccayena paccayo hoti . Evaṃ ito paresupi labbhamānavasena paccayabhāvo veditabbo .
Virāgoti maggo . So hi kilese virājento khepento uppanno , tasmā virāgoti vuccati .
Nibbidāti nibbidāñāṇaṃ . Etena balavavipassanaṃ dasseti . Balavavipassanāti bhayatūpaṭṭhāne ñāṇaṃ ādīnavānupassane ñāṇaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇanti catunnaṃ ñāṇānaṃ adhivacanaṃ .
Yathābhūtañāṇadassanan ti yathāsabhāvajānanasaṅkhātaṃ dassanaṃ . Etena taruṇavipassanaṃ dasseti . Taruṇavipassanā hi balavavipassanāya paccayo hoti . Taruṇavipassanāti saṅkhāraparicchede ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇe ñāṇaṃ sammasane ñāṇaṃ maggāmagge ñāṇanti catunnaṃ ñāṇānaṃ adhivacanaṃ .
SamādhītiP2.54 pādakajjhānasamādhi . So hi taruṇavipassanāya paccayo hoti .
Sukhan ti appanāya pubbabhāgasukhaṃ . Tañhi pādakajjhānassa paccayo hoti .
Passaddhīti darathapaṭippassaddhi . Sā hi appanāpubbabhāgassa sukhassa paccayo hoti .
Pītīti balavapīti . Sā hi darathapaṭippassaddhiyā paccayo hoti .
Pāmojjan ti dubbalapīti . Sā hi balavapītiyā paccayo hoti .
Saddhāti aparāparaṃ uppajjanasaddhā . Sā hi dubbalapītiyā paccayo hoti .
Dukkhan ti vaṭṭadukkhaṃ . Tañhi aparāparasaddhāya paccayo hoti .
Jātīti savikārā khandhajātiM2.51 . Sā hi vaṭṭadukkhassa paccayo hoti .
Bhavoti kammabhavo .( So hi savikārāya jātiyā paccayo hoti .) Etenupāyena sesapadānipi veditabbāni .
Thullaphusitaketi mahāphusitake . Pabbatakandarapadarasākhāti ettha kandaraṃ nāma ‘ kan ’ tiladdhanāmena udakena dārito udakabhinno pabbatapadeso , yo ‘‘ nitambo ’’ tipi ‘‘ nadīkuñcho ’’ tipi vuccati . Padaraṃ nāma aṭṭhamāse deve avassante phalito bhūmippadeso . Sākhāti kusumbhagāminiyo khuddakamātikāyo . Kusobbhāti khuddakaāvāṭā . Mahāsobbhāti mahāāvāṭā . Kunnadiyoti khuddakanadiyo . Mahānadiyoti gaṅgāyamunādikā mahāsaritā .
Evameva khoV2.49 , bhikkhave , avijjūpanisā saṅkhārātiādīsu avijjā pabbatoti daṭṭhabbā . Abhisaṅkhārā meghoti , viññāṇādivaṭṭaṃ kandarādayoti , vimutti sāgaroti . Yathā pabbatamatthakeP2.55 devo vassitvā pabbatakandarādīni pūrento anupubbena mahāsamuddaṃ sāgaraṃ pūreti , evaṃ avijjāpabbatamatthake tāva abhisaṅkhārameghassa vassanaṃ veditabbaṃ . Assutavā hi bālaputhujjano avijjāya aññāṇī hutvā taṇhāya abhilāsaṃ katvā kusalākusalakammaṃ āyūhati , taṃ kusalākusalakammaṃ paṭisandhiviññāṇassa paccayo hoti , paṭisandhiviññāṇādīni nāmarūpādīnaṃ . Iti pabbatamatthake vuṭṭhadevassa kandarādayo pūretvā mahāsamuddaṃ āhacca ṭhitakālo viya avijjāpabbatamatthake vuṭṭhassa abhisaṅkhārameghassa paramparapaccayatāya anupubbena viññāṇādivaṭṭaṃ pūretvā ṭhitakālo . Buddhavacanaṃ pana pāḷiyaṃ agahitampi ‘‘ idha tathāgato loke uppajjati , agārasmā anagāriyaṃ pabbajatī ’’ ti imāya pāḷiyā vasena gahitamevāti veditabbaṃ . Yā hi tassa kulagehe nibbatti , sā kammabhavapaccayā savikārā jāti nāma . So buddhānaṃ vā buddhasāvakānaṃ vā sammukhībhāvaṃ āgamma vaṭṭadosadīpakaṃ lakkhaṇāhaṭaṃ dhammakathaṃ sutvā vaṭṭavasena pīḷito hoti , evamassa savikārā khandhajāti vaṭṭadukkhassa paccayo hoti . So vaṭṭadukkhena pīḷito aparāparaṃ saddhaṃ janetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati , evamassa vaṭṭadukkhaṃ aparāparasaddhāya paccayo hoti . So pabbajjāmatteneva asantuṭṭho ūnapañcavassakāle nissayaṃM2.52 gahetvā vattapaṭipattiṃ pūrento dvemātikā paguṇaṃ katvā kammākammaṃ uggahetvā yāva arahattā nijjaṭaṃ katvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe vasanto pathavīkasiṇādīsu kammaṃ ārabhati , tassa kammaṭṭhānaṃ nissāya dubbalapīti uppajjati . Tadassa saddhūpanisaṃ pāmojjaṃ , taṃ balavapītiyā paccayo hoti . Balavapīti darathapaṭippassaddhiyā , sā appanāpubbabhāgasukhassa , taṃ sukhaṃ pādakajjhānasamādhissa . So samādhinā cittakallataṃ janetvā taruṇavipassanāya kammaṃ karoti . Iccassa pādakajjhānasamādhi taruṇavipassanāya paccayo hoti , taruṇavipassanā balavavipassanāya , balavavipassanā maggassa , maggo phalavimuttiyā , phalavimutti paccavekkhaṇañāṇassātiP2.56 . Evaṃ devassa anupubbena sāgaraṃ pūretvā ṭhitakālo viya khīṇāsavassa vimuttisāgaraṃ pūretvā ṭhitakālo veditabboti .
Tatiyaṃ .