Issues
Select Version
(SN)Nidānavaggo
(SN)Nidānavaggo

Sanidānasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

2. Sanidānasuttavaṇṇanā

96. Dutiye sanidānan ti bhāvanapuṃsakametaṃ , sanidāno sapaccayo hutvā uppajjatīti attho .
Kāmadhātuṃ , bhikkhave , paṭiccāti ettha kāmavitakkopi kāmadhātuP2.136 kāmāvacaradhammāpi , visesato sabbākusalampi . Yathāha – ‘‘ Tattha katamā kāmadhātu ? Kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā micchāsaṅkappo , ayaṃ vuccati kāmadhātu . Heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā uparito paranimmitavasavattī deve antokaritvā yaṃ etasmiṃ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ , ayaṃ vuccati kāmadhātu . Sabbepi akusalā dhammā kāmadhātū ’’ ti ( vibha .182). EtthaV2.120 sabbasaṅgāhikā asambhinnāti dve kathā honti . Kathaṃ ? Kāmadhātuggahaṇena hi byāpādadhātuvihiṃsādhātuyo gahitā hontīti ayaṃ sabbasaṅgāhikā . Tāsaṃ pana dvinnaṃ dhātūnaṃ visuṃ āgatattā sesadhammā kāmadhātūti ayaṃ asambhinnakathā . Ayamidha gahetabbā imaṃ kāmadhātuṃ ārammaṇavasena vā sampayogavasena vā paṭicca kāmasaññā nāma uppajjati .
KāmasaññaṃM2.126 paṭiccāti kāmasaññaṃ pana sampayogavasena vā upanissayavasena vā paṭicca kāmasaṅkappo nāma uppajjati . Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo . Tīhi ṭhānehīti tīhi kāraṇehi . Micchā paṭipajjatīti ayāthāvapaṭipadaṃ aniyyānikapaṭipadaṃ paṭipajjati .
Byāpādadhātuṃ , bhikkhaveti ettha byāpādavitakkopi byāpādadhātu byāpādopi . Yathāha – ‘‘ Tattha katamā byāpādadhātu ? Byāpādapaṭisaṃyutto takko vitakko … pe … ayaṃ vuccati byāpādadhātu . Dasasu āghātavatthūsu cittassa āghāto paṭivirodho kopo pakopo … pe … anattamanatā cittassa , ayaṃ vuccati byāpādadhātū ’’ ti ( vibha .182). Imaṃ byāpādadhātuṃ sahajātapaccayādivasena paṭicca byāpādasaññā nāma uppajjati . Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .
Vihiṃsādhātuṃ , bhikkhaveti ettha vihiṃsāvitakkopi vihiṃsādhātu vihiṃsāpi . Yathāha – ‘‘ Tattha katamā vihiṃsādhātu ? Vihiṃsāpaṭisaṃyutto takko vitakko … pe … ayaṃ vuccati vihiṃsādhātu . Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunāP2.137 vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena vā satte viheṭheti . Yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṃsanā vihiṃsanā rosanā parūpaghāto , ayaṃ vuccati vihiṃsādhātū ’’ ti ( vibha .182). Imaṃ vihiṃsādhātuṃ sahajātapaccayādivasena paṭicca vihiṃsāsaññā nāma uppajjati .
Sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ .
TiṇadāyetiV2.121 tiṇagahane araññe .
Anayabyasanan ti avuḍḍhiṃ vināsaṃ .
Evameva khoti ettha sukkhatiṇadāyo viya ārammaṇaṃ daṭṭhabbaṃ , tiṇukkā viya akusalasaññā , tiṇakaṭṭhanissitā pāṇā viya ime sattā . Yathā sukkhatiṇadāye ṭhapitaṃ tiṇukkaṃ khippaṃ vāyamitvā anibbāpentassa te pāṇā anayabyasanaṃ pāpuṇanti . Evameva ye samaṇā vā brāhmaṇā vāM2.127 uppannaṃ akusalasaññaṃ vikkhambhanatadaṅgasamucchedappahānehi nappajahanti , te dukkhaṃ viharanti . Visamagatan ti rāgavisamādīni anugataṃ akusalasaññaṃ . Na khippameva pajahatīti vikkhambhanādivasena sīghaṃ nappajahati . Na vinodetīti na nīharati . Na byantīkarotīti bhaṅgamattampi anavasesento na vigatantaṃ karoti . Na anabhāvaṃ gametīti na anuabhāvaṃ gameti . Evaṃ sabbapadesu na – kāro āharitabbo .
Pāṭikaṅkhāti pāṭikaṅkhitabbā icchitabbā .
Nekkhammadhātuṃ , bhikkhaveti ettha nekkhammavitakkopi nekkhammadhātu sabbepi kusalā dhammā . Yathāha – ‘‘ Tattha katamā nekkhammadhātu ? Nekkhammapaṭisaṃyutto takko vitakko … pe … sammāsaṅkappo , ayaṃ vuccati nekkhammadhātū ’’ ti ( vibha .182). Idhāpi duvidhā kathā . Nekkhammadhātuggahaṇena hi itarāpi dve dhātuyo gahaṇaṃ gacchanti kusaladhammapariyāpannattā , ayaṃ sabbasaṅgāhikā . Tā pana dhātuyo visuṃ dīpetabbāti tā ṭhapetvā sesā sabbakusalā nekkhammadhātūti ayaṃ asambhinnā . Imaṃ nekkhammadhātuṃ sahajātādipaccayavasena paṭicca nekkhammasaññā nāma uppajjati .
Saññādīni paṭicca vitakkādayo yathānurūpaṃ .
Abyāpādadhātuṃ , bhikkhaveti ettha abyāpādavitakkopi abyāpādadhātu abyāpādopi . Yathāha – ‘‘ Tattha katamā abyāpādadhātuP2.138 ? Abyāpādapaṭisaṃyutto takko … pe … ayaṃ vuccatiV2.122 abyāpādadhātu . Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti , ayaṃ vuccati abyāpādadhātū ’’ ti ( vibha .182). Imaṃ abyāpādadhātuṃ paṭicca vuttanayeneva abyāpādasaññā nāma uppajjati .
Avihiṃsādhātuṃ , bhikkhaveti etthāpi avihiṃsāvitakkopi avihiṃsādhātu karuṇāpi . Yathāha – ‘‘ TatthaM2.128 katamā avihiṃsādhātu ? Avihiṃsāpaṭisaṃyutto takko … pe … ayaṃ vuccati avihiṃsādhātu . Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti , ayaṃ vuccati avihiṃsādhātū ’’ ti ( vibha .182). Imaṃ avihiṃsādhātuṃ paṭicca vuttanayeneva avihiṃsāsaññā nāma uppajjati .
Sesaṃ sabbattha vuttānusāreneva veditabbaṃ .
Dutiyaṃ .