4. Anamataggasaṃyuttaṃ
1. Paṭhamavaggo
1. Tiṇakaṭṭhasuttavaṇṇanā
124. Anamataggasaṃyuttassa
V2.139P2.156M2.145 paṭhame anamataggoti anu amataggo , vassasataṃ vassasahassaṃ ñāṇena anugantvāpi amataggo aviditaggo , nāssa sakkā ito vā etto vā aggaṃ jānituṃ , aparicchinnapubbāparakoṭikoti attho .
Saṃsāroti khandhādīnaṃ avicchinnappavattā paṭipāṭi .Pubbā koṭi na paññāyatīti purimamariyādā na dissati .
Yadaggena cassa purimā koṭi na paññāyati , pacchimāpi tadaggeneva na paññāyati , vemajjheyeva pana sattā saṃsaranti .
Pariyādānaṃ gaccheyyāti idaṃ upamāya khuddakattā vuttaṃ .
Bāhirasamayasmiñhi attho paritto hoti , upamā mahatī .
‘‘ Hatthī viya ayaṃ goṇo , goṇo viya sūkaro , samuddo viya taḷākan ’’ ti hi vutte na tesaṃ tādisaṃ pamāṇaṃ hoti .
Buddhasamaye pana upamā parittā , attho mahā .
Pāḷiyañhi eko jambudīpo gahito , evarūpānaṃ pana jambudīpānaṃ satepi sahassepi satasahassepi tiṇādīni tena upakkamena pariyādānaṃ gaccheyyuṃ , na tveva purisassa mātu mātaroti .
Dukkhaṃ paccanubhūtan ti tumhehi dukkhaṃ anubhūtaṃ .
Tibban ti tasseva vevacanaṃ .
Byasanan ti ñātibyasanādianekavidhaṃ .
Kaṭasīti susānaṃ , pathavīyeva vā .
Sā hi punappunaṃ marantehi sarīranikkhepena vaḍḍhitā .
Alamevāti yuttameva .
Paṭhamaṃ .
2. Pathavīsuttavaṇṇanā
125. Dutiye mahāpathavin ti cakkavāḷapariyantaṃ mahāpathaviṃ .
Nikkhipeyyāti taṃ pathaviṃ bhinditvā vuttappamāṇaṃ guḷikaṃ karitvā ekamantaṃ ṭhapeyya .
Dutiyaṃ .
3. Assusuttavaṇṇanā
126. Tatiye
V2.140P2.157M2.146 kandantānan ti sasaddaṃ rudamānānaṃ .
Passannan ti sanditaṃ pavattaṃ .
Catūsu mahāsamuddesūti sinerurasmīhi paricchinnesu catūsu mahāsamuddesu .
Sinerussa hi pācīnapassaṃ rajatamayaṃ , dakkhiṇapassaṃ maṇimayaṃ , pacchimapassaṃ phalikamayaṃ , uttarapassaṃ suvaṇṇamayaṃ .
Pubbadakkhiṇapassehi nikkhantā rajatamaṇirasmiyo ekato hutvā mahāsamuddapiṭṭhena gantvā cakkavāḷapabbataṃ āhacca tiṭṭhanti , dakkhiṇapacchimapassehi nikkhantā maṇiphalikarasmiyo , pacchimuttarapassehi nikkhantā phalikasuvaṇṇarasmiyo , uttarapācīnapassehi nikkhantā suvaṇṇarajatarasmiyo ekato hutvā mahāsamuddapiṭṭhena gantvā cakkavāḷapabbataṃ āhacca tiṭṭhanti .
Tāsaṃ rasmīnaṃ antaresu cattāro mahāsamuddā honti .
Te sandhāya vuttaṃ ‘‘ catūsu mahāsamuddesū ’’ ti .Ñātibyasanan tiādīsu byasanan ti viasanaṃ , vināsoti attho .
Ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ , bhogānaṃ byasanaṃ bhogabyasanaṃ .
Rogo pana sayameva ārogyaṃ viyasati vināsetīti byasanaṃ , rogova byasanaṃ rogabyasanaṃ .
Tatiyaṃ .
4. Khīrasuttavaṇṇanā
127. Catutthe mātuthaññan ti ekanāmikāya manussamātu khīraṃ .
Imesañhi sattānaṃ gaṇḍuppādakipillikādīsu vā macchakacchapādīsu vā pakkhijātesu vā nibbattakāle mātukhīrameva natthi , ajapasumahiṃsādīsu nibbattakāle khīraṃ atthi , tathā manussesu .
Tattha ajādikāle ca manussesu cāpi ‘‘ devī sumanā tissā ’’ ti evaṃ nānānāmikānaṃ kucchiyaṃ nibbattakāle aggahetvā tissāti ekanāmikāya eva mātu kucchiyaṃ nibbattakāle pītaṃ thaññaṃ catūsu mahāsamuddesu udakato bahutaranti veditabbaṃ .
Catutthaṃ .
5. Pabbatasuttavaṇṇanā
128. Pañcame sakkā pana , bhanteti so kira bhikkhu cintesi –
‘‘ satthā anamataggassa saṃsārassa dīghatamattā ‘ na sukaraṃ na sukaran ’ ti kathetiyeva
M2.147 , kathaṃ nacchindatiP2.158 , sakkā nu kho upamaṃ kārāpetun ’’ ti .
Tasmā evamāha .Kāsikenāti tayo kappāsaṃsū ekato gahetvā
V2.141 kantitasuttamayena atisukhumavatthena .
Tena pana parimaṭṭhe kittakaṃ khīyeyyāti .
Sāsapamattaṃ .Pañcamaṃ .
6. Sāsapasuttavaṇṇanā
129. Chaṭṭhe āyasaṃ nagaran ti āyasena pākārena parikkhittaṃ nagaraṃ , na pana anto āyasehi ekabhūmikādipāsādehi ākiṇṇanti daṭṭhabbaṃ .
Chaṭṭhaṃ .
7. Sāvakasuttavaṇṇanā
130. Sattame anussareyyun ti ekena kappasatasahasse anussarite aparo tassa ṭhitaṭṭhānato aññaṃ satasahassaṃ , aññopi aññanti evaṃ cattāropi cattārisatasahassāni anussareyyuṃ .
Sattamaṃ .
8-9.
Gaṅgāsuttādivaṇṇanā
131-132.
Aṭṭhame yā etasmiṃ antare vālikāti yā etasmiṃ āyāmato pañcayojanasatike antare vālikā .
Navame vattabbaṃ natthi .
Aṭṭhamanavamāni .
10. Puggalasuttavaṇṇanā
131-132.
Aṭṭhame yā etasmiṃ antare vālikāti yā etasmiṃ āyāmato pañcayojanasatike antare vālikā .
Navame vattabbaṃ natthi .
Aṭṭhamanavamāni .
10. Puggalasuttavaṇṇanā
133. Dasame aṭṭhikaṅkalotiādīni tīṇipi rāsivevacanāneva .
Imesaṃ pana sattānaṃ saaṭṭhikālato anaṭṭhikālova bahutaro .
Gaṇḍuppādakādipāṇabhūtānañhi etesaṃ aṭṭhimeva natthi , macchakacchapādibhūtānaṃ pana aṭṭhimeva bahutaraṃ , tasmā anaṭṭhikālañca bahuaṭṭhikālañca aggahetvā samaṭṭhikālova gahetabbo .
Uttaro
P2.159 gijjhakūṭassāti gijjhakūṭassa uttarapasse ṭhito .
Magadhānaṃ giribbajeti magadharaṭṭhassa giribbaje , giriparikkhepe ṭhitoti attho .Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Dasamaṃ .
Paṭhamo vaggo .
2. Dutiyavaggo
1. Duggatasuttavaṇṇanā
134. Dutiyavaggassa
V2.142M2.148 paṭhame duggatan ti daliddaṃ kapaṇaṃ .
Durūpetan ti dussaṇṭhānehi hatthapādehi upetaṃ .Paṭhamaṃ .
2. Sukhitasuttavaṇṇanā
135. Dutiye sukhitan ti sukhasamappitaṃ mahaddhanaṃ mahābhogaṃ .
Susajjitan ti alaṅkatapaṭiyattaṃ hatthikkhandhagataṃ mahāparivāraṃ .
Dutiyaṃ .
3. Tiṃsamattasuttavaṇṇanā
136. Tatiye pāveyyakāti pāveyyadesavāsino .
Sabbe āraññikātiādīsu dhutaṅgasamādānavasena tesaṃ āraññikādibhāvo veditabbo .
Sabbe sasaṃyojanāti sabbe sabandhanā , keci sotāpannā , keci sakadāgāmino , keci anāgāmino .
Tesu hi puthujjano vā khīṇāsavo vā natthi .
Gunnan tiādīsu setakāḷādivaṇṇesu ekekavaṇṇakālova gahetabbo .
Pāripanthakāti paripanthe tiṭṭhanakā panthaghātacorā .
Pāradārikāti paradāracārittaṃ āpajjanakā .
Tatiyaṃ .
4-9.
Mātusuttādivaṇṇanā
137-142.
Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo .
Purisānañhi mātugāmakālo , mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo .
Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ , paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti .
Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha .
Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo .
Catutthādīni .
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
137-142.
Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo .
Purisānañhi mātugāmakālo , mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo .
Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ , paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti .
Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha .
Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo .
Catutthādīni .
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
137-142.
Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo .
Purisānañhi mātugāmakālo , mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo .
Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ , paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti .
Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha .
Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo .
Catutthādīni .
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
137-142.
Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo .
Purisānañhi mātugāmakālo , mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo .
Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ , paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti .
Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha .
Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo .
Catutthādīni .
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
137-142.
Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo .
Purisānañhi mātugāmakālo , mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo .
Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ , paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti .
Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha .
Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo .
Catutthādīni .
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
137-142.
Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo .
Purisānañhi mātugāmakālo , mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo .
Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ , paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti .
Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha .
Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo .
Catutthādīni .
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
143. Dasame
V2.143P2.160M2.149 bhūtapubban ti atītakāle ekaṃ apadānaṃ āharitvā dasseti .
Samaññā udapādīti paññatti ahosi . 143. Dasame
V2.143P2.160M2.149 bhūtapubban ti atītakāle ekaṃ apadānaṃ āharitvā dasseti .
Samaññā udapādīti paññatti ahosi .Catūhena ārohantīti idaṃ thāmamajjhime sandhāya vuttaṃ .
Aggan ti uttamaṃ .
Bhaddayugan ti sundarayugalaṃ .
Tīhena ārohantīti ettāvatā kira dvinnaṃ buddhānaṃ antare yojanaṃ pathavī ussannā , so pabbato tiyojanubbedho jāto .
Appaṃ vā bhiyyoti vassasatato uttariṃ appaṃ dasa vā vīsaṃ vā vassāni .
Puna vassasatameva jīvanako nāma natthi , uttamakoṭiyā pana saṭṭhi vā asīti vā vassāni jīvanti .
Vassasataṃ pana appatvā pañcavassadasavassādikāle mīyamānāva bahukā .