5. Jiṇṇasuttavaṇṇanā
148. Pañcame jiṇṇoti thero mahallako .
Garukānīti taṃ satthu santikā laddhakālato paṭṭhāya chinnabhinnaṭṭhāne suttasaṃsibbanena ceva aggaḷadānena ca anekāni paṭalāni hutvā garukāni jātāni .
Nibbasanānīti pubbe bhagavatā nivāsetvā apanītatāya evaṃladdhanāmāni .
Tasmāti yasmā tvaṃ jiṇṇo ceva garupaṃsukūlo ca .
Gahapatānīti paṃsukūlikaṅgaṃ vissajjetvā gahapatīhi dinnacīvarāni dhārehīti vadati .
Nimantanānīti piṇḍapātikaṅgaṃ vissajjetvā salākabhattādīni
V2.152 nimantanāni bhuñjāhīti vadati .
Mama ca santiketi āraññikaṅgaṃ vissajjetvā gāmantasenāsaneyeva vasāhīti vadati .
Nanu ca yathā rājā senāpatiṃ senāpatiṭṭhāne ṭhapetvā tassa rājūpaṭṭhānādinā attano kammena ārādhentasseva taṃ ṭhānantaraṃ gahetvā aññassa dadamāno ayuttaṃ nāma karoti , evaṃ satthā mahākassapattherassa paccuggamanatthāya tigāvutaṃ maggaṃ gantvā rājagahassa ca nāḷandāya ca antare bahuputtakarukkhamūle nisinno tīhi ovādehi upasampādetvā tena saddhiṃ attano cīvaraṃ parivattetvā theraṃ jātiāraññikaṅgañceva jātipaṃsukūlikaṅgañcaM2.159 akāsi , so tasmiṃ kattukamyatāchandena satthu cittaṃ ārādhentasseva paṃsukūlādīni vissajjāpetvā gahapaticīvarapaṭiggahaṇādīsu niyojento ayuttaṃ nāma karotīti .
Na karoti .
Kasmā ?
Attajjhāsayattā .
Na hi satthā dhutaṅgāni vissajjāpetukāmo , yathā pana aghaṭṭitā bheriādayo saddaṃ na vissajjenti , evaṃ aghaṭṭitā evarūpā puggalāP2.171 na sīhanādaṃ nadantīti nadāpetukāmo sīhanādajjhāsayena evamāha .Theropi satthu ajjhāsayānurūpeneva ‘‘ ahaṃ kho , bhante , dīgharattaṃ āraññiko cevā ’’ tiādinā nayena sīhanādaṃ nadati .
Diṭṭhadhammasukhavihāran ti diṭṭhadhammasukhavihāro nāma āraññikasseva labbhati , no gāmantavāsino .
Gāmantasmiñhi vasanto dārakasaddaṃ suṇāti , asappāyarūpāni passati , asappāye sadde suṇāti , tenassa anabhirati uppajjati .
Āraññiko pana gāvutaṃ vā aḍḍhayojanaṃ vā atikkamitvā araññaṃ ajjhogāhetvā vasanto dīpibyagghasīhādīnaṃ sadde suṇāti , yesaṃ savanapaccayā amānusikāsavanarati uppajjati .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Suññāgāraṃ paviṭṭhassa , santacittassa bhikkhuno ;
Amānusī ratī hoti , sammā dhammaṃ vipassato .
‘‘ Yato yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānataṃ .( dha . pa .373-374);
‘‘ Purato
V2.153 pacchato vāpi , aparo ce na vijjati ;
Tattheva phāsu bhavati , ekassa ramato vane ’’ ti .
Tathā piṇḍapātikasseva labbhati , no apiṇḍapātikassa .
Apiṇḍapātiko hi akālacārī hoti , turitacāraṃ gacchati , parivatteti , palibuddhova gacchati , tattha ca bahusaṃsayo hoti .
Piṇḍapātiko pana na akālacārī hoti , na turitacāraṃ gacchati , na parivatteti , apalibuddhova gacchati , tattha ca na bahusaṃsayo hoti .
Kathaṃ ?
Apiṇḍapātiko hi gāmato dūravihāre vasamāno kālasseva ‘‘ yāguṃ vā pārivāsikabhattaṃ vā lacchāmi , āsanasālāya vā panaM2.160 uddesabhattādīsu kiñcideva mayhaṃ pāpuṇissatī ’’ ti makkaṭakasuttāni chindanto sayitagorūpāni uṭṭhāpento pātova gacchanto akālacārī hoti .
Manusse khettakammādīnaṃ atthāya gehā nikkhanteyeva sampāpuṇituṃP2.172 migaṃ anubandhanto viya vegena gacchanto turitacārī hoti .
Antarā kiñcideva disvā ‘‘ asukaupāsako vā asukaupāsikā vā gehe , no gehe ’’ ti pucchati ,‘‘ no gehe ’’ ti sutvā ‘‘ idāni kuto labhissāmī ’’ ti ?
Aggidaḍḍho viya pavedhati , sayaṃ pacchimadisaṃ gantukāmo pācīnadisāya salākaṃ labhitvā aññaṃ pacchimadisāya laddhasalākaṃ upasaṅkamitvā ,‘‘ bhante , ahaṃ pacchimadisaṃ gamissāmi , mama salākaṃ tumhe gaṇhatha , tumhākaṃ salākaṃ mayhaṃ dethā ’’ ti salākaṃ parivatteti .
Ekaṃ vā pana salākabhattaṃ āharitvā paribhuñjanto ‘‘ aparassāpi salākabhattassa pattaṃ dethā ’’ ti manussehi vutte ,‘‘ bhante , tumhākaṃ pattaṃ detha , ahaṃ mayhaṃ patte bhattaṃ pakkhipitvā tumhākaṃ pattaṃ dassāmī ’’ ti aññassa pattaṃ dāpetvā bhatte āhaṭe attano patte pakkhipitvā pattaṃ paṭidento pattaṃ parivatteti nāma .
Vihāre rājarājamahāmattādayo mahādānaṃ denti , iminā ca bhiyyo dūragāme salākā laddhā , tattha agacchanto puna sattāhaṃ salākaṃ na labhatīti alābhabhayena gacchati , evaṃ gacchanto palibuddho hutvā gacchati nāma .
Yassa cesa salākabhattādino atthāya gacchati ,‘‘ taṃ dassanti nu kho me , udāhu na dassanti , paṇītaṃ nu kho dassanti , udāhu lūkhaṃ , thokaṃ nu kho , udāhu bahukaṃ , sītalaṃ nu kho , udāhu uṇhan ’’ ti evaṃ tattha ca bahusaṃsayo hoti .
Piṇḍapātiko pana kālasseva vuṭṭhāya vattapaṭivattaṃ katvā sarīraṃ paṭijaggitvā vasanaṭṭhānaṃV2.154 pavisitvā kammaṭṭhānaṃ manasikatvā kālaṃ sallakkhetvā mahājanassa uḷuṅkabhikkhādīni dātuṃ pahonakakāle gacchatīti na akālacārī hoti , ekekaṃ padavāraṃ cha koṭṭhāse katvā vipassanto gacchatīti na turitacārī hoti , attano garubhāvena ‘‘ asuko gehe , na gehe ’’ ti na pucchati , salākabhattādīniyeva na gaṇhāti .
Agaṇhanto kiṃ parivattessati ?
Na aññassa vasena palibuddhova hotiM2.161 , kammaṭṭhānaṃ manasikaronto yathāruci gacchati , itaro viya na bahusaṃsayo hoti .
Ekasmiṃ gāme vā vīthiyā vā alabhitvā aññattha carati .
Tasmimpi alabhitvā aññattha caranto missakodanaṃ saṅkaḍḍhitvā amataṃP2.173 viya paribhuñjitvā gacchati .
Paṃsukūlikasseva labbhati , no apaṃsukūlikassa .
Apaṃsukūliko hi vassāvāsikaṃ pariyesanto carati , na senāsanasappāyaṃ pariyesati .
Paṃsukūliko pana na vassāvāsikaṃ pariyesanto carati , senāsanasappāyameva pariyesati .
Tecīvarikasseva labbhati , na itarassa .
Atecīvariko hi bahubhaṇḍo bahuparikkhāro hoti , tenassa phāsuvihāro natthi .
Appicchādīnañceva labbhati , na itaresanti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sampassamāno ’’ ti .Pañcamaṃ .