‘‘ BrahmāV0.7 ca lokādhipatī sahampatī , katañjalī anadhivaraṃ ayācatha ;Santīdha sattāpparajakkhajātikā , desehi dhammaṃ anukampimaṃ pajan ’’ ti .–Ādinayappavattassa abbhantaranidānassa atthavaṇṇanā hoti .EtthaM0.7 ‘‘ ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe vihara
-
‘‘ BrahmāV0.7 ca lokādhipatī sahampatī , katañjalī anadhivaraṃ ayācatha ;Santīdha sattāpparajakkhajātikā , desehi dhammaṃ anukampimaṃ pajan ’’ ti .–Ādinayappavattassa abbhantaranidānassa atthavaṇṇanā hoti .EtthaM0.7 ‘‘ ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe vihara1. Ratanacaṅkamanakaṇḍaṃ67%
-
‘‘ NagaraṃM0.88 sabbaṅgasampannaṃ , sabbakammamupāgataṃ , sattaratanasampannaṃ , nānājanasamākulaṃ ;Samiddhaṃ devanagaraṃva , āvāsaṃ puññakamminan ’’ ti .– vuttaṃ ;TatthaV0.79 sabbaṅgasampannan ti pākāragopuraṭṭālakādisabbanagarāvayavasampannaṃ , paripuṇṇSumedhapatthanākathāvaṇṇanā75%
-
Tattha sumedho nāma brāhmaṇo paṭivasati ubhato sujāto mātito ca pitito ca , saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā kulaparivaṭṭā akkhitto anupakuṭṭho jātivādena , abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato , so tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū ahosiDīpaṅkarabuddhavaṃsavaṇṇanā71%
-
‘‘ Indriyabalabojjhaṅga-maggasaccappakāsanaṃ ;Pakāsesi sadā buddho hitāya sabbapāṇinaṃ .Tattha dīpaṅkarassa aparenāti dīpaṅkarassa satthuno aparabhāgeti attho .Koṇḍañño nāmāti attano gottavasena samadhigatanāmadheyyo .Nāyakoti vināyako .Anantatejoti attan‘‘ Evamahaṃ saṃsaritvā , parivajjento anācaraṃ ; Dukkarañca kataṃ mayhaṃ , bodhiyāyeva kāraṇā ’’ ti . Tattha bhūmantalikkhakusaloti bhūmisikkhāsu ca antalikkhesu ca joticakkācāre jotivijjāya ca kusaloti attho . Upaṭṭhakoti upaṭṭhāyako . Sappatissoti sa60%
-
‘‘ Sopi buddho pakāsesi , caturo saccavaruttame ;Te te saccarasaṃ pītvā , vinodenti mahātamaṃ .Tattha caturoti cattāri .Saccavaruttameti saccāni ca varāni ca saccavarāni , saccāni uttamānīti attho .‘‘ Cattāro saccavaruttame ’’ tipi pāṭho , tassa cattāri s5. Maṅgalabuddhavaṃso63%
-
‘‘ NijjinitvāP0.155 kilese so , patvā sambodhimuttamaṃ ;Māpesi nagaraṃ satthā , saddhammapuravaruttaman ’’ ti .Tattha nijjinitvāti vijinitvā abhibhuyya , kilesābhisaṅkhāradevaputtamāre viddhaṃsetvāti atthoV0.177 .Soti so sumano bhagavā .‘‘ Vijinitvā kiles6. Sumanabuddhavaṃso68%
-
‘‘ Tassābhisamayā tīṇi , ahesuṃ dhammadesane ;Gaṇanāya na vattabbo , paṭhamābhisamayo ahū ’’ ti .Tattha tīṇīti tayo , liṅgavipallāso kato , ayaṃ paṭhamo abhisamayo ahosi .‘‘ Yadā arindamaṃ rājaṃ , vinesi revato muni ;Tadā koṭisahassānaṃ , dutiyābhisamayo64%
-
Athāparena samayena nagaruttare uttare nagare sabbārindamo arindamo nāma rājā ahosi .So kira bhagavantaṃ attano nagaramanuppattaṃ sutvā tīhi janakoṭīhi parivuto bhagavato paccuggamanaṃ katvā svātanāya nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ8. Sobhitabuddhavaṃso64%
-
‘‘ Yāva heṭṭhā avīcito , bhavaggā cāpi uddhato ;Etthantare ekaparisā , ahosi dhammadesane .‘‘ Dassanenapi taṃ buddhaṃ , tositā honti pāṇino ;Byāharantaṃ giraṃ sutvā , amataṃ pāpuṇanti te ’’ ti .Tattha anomadassīti anupamadassano , amitadassano vā .AmitayaSumedhabuddhavaṃsavaṇṇanā62%
-
‘‘ Sāgarova asaṅkhobho , pabbatova durāsado ;Ākāsova ananto so , sālarājāva phullito .3.‘‘ Tassāpi atulatejassa , dhammacakkappavattane ;Abhisamayā tayo āsuṃ , mahātamapavāhanā ’’ ti .Tattha asamaṃ sīlan ti aññesaṃ sīlena asadisaṃ , uttamaṃ seṭṭhanti atth10. Padumabuddhavaṃso60%
-
Athāparena samayena padumo bhagavā attano kaniṭṭhabhātaraṃ sālakumārañca upasālakumārañca ñātisamāgame saparivāre pabbājetvā tesaṃ dhammaṃ desento navuti koṭiyo dhammāmataṃ pāyesi .Yadā pana rammattherassa dhammaṃ desesi , tadā asītikoṭīnaṃ tatiyo abhisam11. Nāradabuddhavaṃso48%
-
‘‘ Tatthāsi rukkho yasavipulo , abhirūpo brahmā suci ;Tamajjhappatvā upanisīdi , mahāsoṇassa heṭṭhato .3.‘‘ PadumuttarassaV0.221 bhagavato , paṭhame dhammadesane ;Koṭisatasahassānaṃ , dhammābhisamayo ahū ’’ ti .Tena vuttaṃ –‘‘ Tassābhisamayā tīṇi , ahesuṃ12. Padumuttarabuddhavaṃso50%
-
Athāparena samayena saradatāpasasamāgame mahājanaṃ nirayasantāpena santāpetvā dhammaṃ desento sattatiṃsasatasahassasaṅkhe sattakāye dhammāmataṃ pāyesi , so dutiyo dhammābhisamayo ahosi .Tena vuttaṃ –Tena vuttaṃ –‘‘ Desente pavaraṃ dhammaṃ , sujāte lokanāy13. Sumedhabuddhavaṃso48%
-
‘‘ Yadā buddho pāpuṇitvā , kevalaṃ bodhimuttamaṃ ;Sudassanamhi nagare , dhammacakkaṃ pavattayi .‘‘ Sudassano devarājā , micchādiṭṭhimarocayi ;Tassa diṭṭhiṃ vinodento , satthā dhammamadesayi .‘‘ Yadā buddho atthadassī , carati devacārikaṃ ;Koṭisatasahassān14. Sujātabuddhavaṃso44%
-
‘‘ Pāpuṇitvāna sambuddho , kevalaṃ bodhimuttamaṃ ;Sumaṅgalamhi nagare , dhammacakkaṃ pavattayi .3.‘‘ Tassāpi atulatejassa , ahesuṃ abhisamayā tayo ;Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahu .‘‘ YadāV0.253P0.221 sakko upagañchi , sapariso vināyakaṃ ;Tadā a15. Piyadassībuddhavaṃso44%
-
‘‘ Tassāpi lokanāthassa , ahesuṃ abhisamayā tayo ;Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahu .Tena vuttaṃ –‘‘ Punāparaṃ bhīmarathe , yadā āhani dundubhiṃ ;Tadā navutikoṭīnaṃ , dutiyābhisamayo ahū ’’ ti .Yadā pana vebhāranagare ñātisamāgame buddhavaṃsaṃ desTisso kira bhagavā sunandavatīnagare sunandārāme parinibbāyi . Sesamettha gāthāsu pākaṭamevāti . Tissabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā . Niṭṭhito sattarasamo buddhavaṃso . 20. Phussabuddhavaṃsavaṇṇanā TassaM0.273V0.266P0.232 tissassa bhagavato aparabhāge anukk39%
-
‘‘ Yadā buddho dhammadassī , vinesi sañjayaṃ isiṃ ;Tadā navutikoṭīnaṃ , dutiyābhisamayo ahū ’’ ti .Tena vuttaṃ –‘‘ SoM0.269 buddho dasasahassimhi , viññāpesi giraṃ suciṃ ;Koṭisatāni abhisamiṃsu , paṭhame dhammadesane ’’ ti .Tattha sabbatthāti sabbesu dham17. Dhammadassībuddhavaṃso38%
-
Yadā pana sakko devānamindo dasabalassa dhammaṃ sotukāmo taṃ upasaṅkami , tadā asītiyā koṭīnaṃ tatiyo abhisamayo ahosi .Tena vuttaṃ –Tena vuttaṃ –‘‘ Navutisatasahassānaṃ , dutiyābhisamayo ahu ;Asītisatasahassānaṃ , tatiyābhisamayo ahū ’’ ti .Tato aparena30%
-
‘‘ Tassāpi atulatejassa , ahesuṃ abhisamayā tayo ;Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahū ’’ ti .Tattha sadevakan ti sadevakaṃ lokaṃ .Dhammameghenāti dhammakathāmeghavassena .Puna bhīmarathanagare bhīmarathena nāma raññā nimantito nagaramajjhe kate sant19. Tissabuddhavaṃso40%
-
‘‘ Tassāpi atulā iddhi , atulaṃ sīlaṃ samādhi ca ;Sabbattha pāramiṃ gantvā , dhammacakkaṃ pavattayi .3.‘‘ DhammacakkaṃM0.274V0.267 pavattente , phusse nakkhattamaṅgale ;Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahū ’’ ti .Tena vuttaṃ –‘‘ Aparampi dhammaṃ deseKoṇāgamanassaM0.307V0.302P0.263 pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite tiṃsavassasahassāyukā sattā anupubbena parihāyitvā dasavassāyukā hutvā puna vaḍḍhitvā aparimitāyukā hutvā puna anupubbena parihāyitvā vīsativassasahassāyukesu sattesu jāt31%
-
TatthaP0.233 tattheva maṇḍakappamhīti yasmiṃ kappe dve buddhā uppajjanti , so ‘‘ maṇḍakappo ’’ ti heṭṭhā vutto .Vijaṭetvāti paṭivissajjetvā .Mahājaṭan ti ettha jaṭāti taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ .Sā hi rūpādīsu ārammaṇesu heṭṭhupariyavasena punappunaṃ uppajjan21. Vipassībuddhavaṃso20%
-
‘‘ DhammacakkaṃV0.272 pavattetvā , ubho bodhesi nāyako ;Gaṇanāya na vattabbo , paṭhamābhisamayo ahū ’’ ti .Tattha padāletvāti bhinditvā , avijjandhakāraṃ bhinditvāti attho .‘‘ Vattetvā cakkamārāme ’’ tipi pāṭho , tassa ārāmeti kheme migadāyeti attho .Ubho22. Sikhībuddhavaṃso23%
-
Athāparena samayena khaṇḍaṃ rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ anupabbajitāni caturāsītibhikkhusahassāni dhammāmataṃ pāyesi .So dutiyo abhisamayo ahosi .Tena vuttaṃ –‘‘ CatumāsaṃM0.309V0.304 yadā buddho , loke carati cārikaṃ ;Dasakoṭisahassānaṃ , dutiyābh23. Vessabhūbuddhavaṃso16%
-
‘‘ Dhammacakkaṃ pavattente , sikhimhi jinapuṅgave ;Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahū ’’ ti .‘‘ Idhevāhaṃ etarahi , ovadiṃ mama atrajaṃ ;Gaṇanāya na vattabbo , tatiyābhisamayo ahū ’’ ti .Bhagavato kira ekova sāvakasannipāto ahosi .Uruvelakassapādīn24. Kakusandhabuddhavaṃso17%
-
Punapi aruṇavatiyā rājadhāniyā samīpeyeva abhibhūrājaputtassa ca sambhavarājaputtassa cāti dvinnaṃ saparivārānaṃ dhammaṃ desetvā navutikoṭisahassāni dhammāmataṃ pāyesi .So dutiyo abhisamayo ahosi .Tena vuttaṃ –‘‘ Pakaraṇe satta desento , vassaṃ vasati so25. Koṇāgamanabuddhavaṃso8%
-
‘‘ Dhammacakkaṃ pavattente , vessabhūlokanāyake ;Asītikoṭisahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahu .Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto ahosi .Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassaM0.304 rājaputtassa ca uttarass26. Kassapabuddhavaṃso13%
-
‘‘ Dhammacakkaṃ pavattente , kakusandhe lokanāyake ;Cattālīsakoṭisahassānaṃ , dhammābhisamayo ahu .3.‘‘ Dhammacakkaṃ pavattente , koṇāgamananāyake ;Tiṃsakoṭisahassānaṃ , paṭhamābhisamayo ahu .3.‘‘ Dhammacakkaṃ pavattente , kassape lokanāyake ;Vīsakoṭisaha27. Gotamabuddhavaṃso5%
-
‘‘ Tato parañca desente , naradevasamāgame ;Gaṇanāya na vattabbo , dutiyābhisamayo ahū ’’ ti .– ādimāha ;Tattha naradevasamāgameti tato aparena samayena mahāmaṅgalasamāgame dasasu cakkavāḷasahassesu devamanussānaṃ majjhe maṅgalasutta pariyosāne ( khu . pā28. Buddhapakiṇṇakakaṇḍaṃ2%
-
29. Dhātubhājanīyakathā0%