Nagarapavesanakaṇḍaṃ

Alampāyanena pana bodhisattassa gahitadivaseyeva mahāsattassa mātā supinante addasa kāḷena rattakkhinā purisena asinā dakkhiṇabāhuṃ chinditvā lohitena paggharantena nīyamānaṃ .

Sā bhītatasitā uṭṭhāya dakkhiṇabāhuṃ parāmasitvā supinabhāvaṃ jāni .

Athassā etadahosi ‘‘ mayā kakkhaḷo pāpasupino diṭṭho , catunnaṃ vā me puttānaṃ dhataraṭṭhassa rañño vā mama vā paripanthena bhavitabban ’’ ti .

Apica kho pana mahāsattameva ārabbha atirekataraṃ cintesi .

KiṃkāraṇāV7.31 ?

Sesā attano nāgabhavane vasanti , itaro pana sīlajjhāsayattā manussalokaṃ gantvā uposathakammaṃ karoti .

Tasmā ‘‘ kacci nu kho me puttaṃ ahituṇḍiko vā supaṇṇo vā gaṇheyyā ’’ ti tasseva atirekataraṃ cintesiM7.32 .

Tato aḍḍhamāse atikkante ‘‘ mama putto aḍḍhamāsātikkamena maṃ vinā vattituṃ na sakkoti , addhāssa kiñciP6.187 bhayaṃ uppannaṃ bhavissatī ’’ ti domanassappattā ahosi .

Māsātikkamena panassā sokena assūnaṃ apaggharaṇakālo nāma nāhosi , hadayaṃ sussi , akkhīni upacciṃsu .

Sā ‘‘ idāni āgamissati , idāni āgamissatī ’’ ti tassāgamanamaggameva olokentī nisīdi .

Athassā jeṭṭhaputto sudassano māsaccayena mahatiyā parisāya saddhiṃ mātāpitūnaṃ dassanatthāya āgato , parisaṃ bahi ṭhapetvā pāsādaṃ āruyha mātaraṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .

Sā bhūridattaṃ anusocantī tena saddhiṃ na kiñci sallapi .

So cintesi ‘‘ mayhaṃ mātā mayi pubbe āgate tussati , paṭisanthāraṃ karoti , ajja pana domanassappattā , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti ?

Atha naṃ pucchanto āha –

848.

‘‘ Mamaṃ disvāna āyantaṃ , sabbakāmasamiddhinaṃ ;

Indriyāni ahaṭṭhāni , sāvaṃ jātaṃ mukhaṃ tava .

849.

‘‘ Paddhaṃ yathā hatthagataṃ , pāṇinā parimadditaṃ ;

Sāvaṃ jātaṃ mukhaṃ tuyhaṃ , mamaṃ disvāna edisan ’’ ti .

Tattha ahaṭṭhānīti na vippasannāni .

Sāvan ti kañcanādāsavaṇṇaṃ te mukhaṃ pītakāḷakaṃ jātaṃ .

Hatthagatan ti hatthena chinditaṃ .

Edisan ti evarūpaṃ mahantena sirisobhaggena tumhākaṃ dassanatthāya āgataṃ maṃ disvā .

Sā evaṃ vuttepi neva kathesi .

Sudassano cintesi ‘‘ kiṃ nu kho kenaci kuddhā vā paribaddhā vā bhaveyyā ’’ ti .

Atha naṃ pucchanto itaraṃ gāthamāha –

850.

‘‘ Kacci nu te nābhisasi , kacci te atthi vedanā ;

Yena sāvaṃ mukhaṃ tuyhaṃ , mamaṃ disvāna āgatan ’’ ti .

Tattha kacci nu te nābhisasīti kacci nu taṃ koci na abhisasi akkosena vā paribhāsāyaV7.32 vā vihiṃsīti pucchati .

Tuyhan ti tava pubbe mamaṃ disvā āgataṃ edisaṃ mukhaṃ na hoti .

Yena pana kāraṇena ajja tava mukhaṃ sāvaṃ jātaṃ , taṃ me ācikkhāti pucchati .

AthassaM7.33 sā ācikkhantī āha –

851.

‘‘ Supinaṃ tāta addakkhiṃ , ito māsaṃ adhogataṃ ;

‘ DakkhiṇaṃP6.188 viya me bāhuṃ , chetvā ruhiramakkhitaṃ ;

Puriso ādāya pakkāmi , mama rodantiyā sati ’.

852.

‘‘ Yatohaṃ supinamaddakkhiṃ , sudassana vijānahi ;

Tato divā vā rattiṃ vā , sukhaṃ me nopalabbhatī ’’ ti .

Tattha ito māsaṃ adhogatan ti ito heṭṭhā māsātikkantaṃ .

Ajja me diṭṭhasupinassa māso hotīti dasseti .

Purisoti eko kāḷo rattakkhi puriso .

Rodantiyā satīti rodamānāya satiyā .

Sukhaṃ me nopalabbhatīti mama sukhaṃ nāma na vijjati .

Evañca pana vatvā ‘‘ tāta , piyaputtako me tava kaniṭṭho na dissati , bhayenassa uppannena bhavitabban ’’ ti paridevantī āha –

853.

‘‘ Yaṃ pubbe parivāriṃsu , kaññā ruciraviggahā ;

Hemajālappaṭicchannā , bhūridatto na dissati .

854.

‘‘ Yaṃ pubbe parivāriṃsu , nettiṃsavaradhārino ;

Kaṇikārāva samphullā , bhūridatto na dissati .

855.

‘‘ Handa dāni gamissāma , bhūridattanivesanaṃ ;

Dhammaṭṭhaṃ sīlasampannaṃ , passāma tava bhātaran ’’ ti .

Tattha samphullāti suvaṇṇavatthālaṅkāradhāritāya samphullā kaṇikārā viya .

Handāti vavassaggatthe nipāto , ehi , tāta , bhūridattassa nivesanaṃ gacchāmāti vadati .

EvañcaV7.33 pana vatvā tassa ceva attano ca parisāya saddhiṃ tattha agamāsi .

Bhūridattassa bhariyāyo pana taṃ vammikamatthake adisvā ‘‘ mātu nivesane vasissatī ’’ ti abyāvaṭā ahesuṃ .

Tā ‘‘ sassu kira no puttaṃ apassantī āgacchatī ’’ ti sutvā paccuggamanaṃ katvā ‘‘ ayye , puttassa te adissamānassa ajja māso atīto ’’ ti mahāparidevaṃ paridevamānāM7.34 tassā pādamūle patiṃsu .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

856.

‘‘ Tañca disvāna āyantiṃ , bhūridattassa mātaraṃ ;

Bāhā paggayha pakkanduṃ , bhūridattassa nāriyo .

857.

‘‘ Puttaṃ teyye na jānāma , ito māsaṃ adhogataṃ ;

Mataṃ vā yadi vā jīvaṃ , bhūridattaṃ yasassinan ’’ ti .

TatthaP6.189 ‘‘ puttaṃ teyye ’’ ti ayaṃ tāsaṃ paridevanakathā .

Bhūridattassa mātā suṇhāhi saddhiṃ antaravīthiyaṃ paridevitvā tā ādāya tassa pāsādaṃ āruyha puttassa sayanañca āsanañca oloketvā paridevamānā āha –

858.

‘‘ Sakuṇī hataputtāva , suññaṃ disvā kulāvakaṃ ;

Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ , bhūridattaṃ apassatī .

859.

‘‘ Kurarī hatachāpāva , suññaṃ disvā kulāvakaṃ ;

Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ , bhūridattaṃ apassatī .

860.

‘‘ Sā nūna cakkavākīva , pallalasmiṃ anodake ;

Ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ , bhūridattaṃ apassatī .

861.

‘‘ Kammārānaṃ yathā ukkā , anto jhāyati no bahi ;

Evaṃ jhāyāmi sokena , bhūridattaṃ apassatī ’’ ti .

Tattha apassatīti apassantī .

Hatachāpāvāti hatapotakāva .

EvaṃV7.34 bhūridattamātari vilapamānāya bhūridattanivesanaṃ aṇṇavakucchi viya ekasaddaṃ ahosi .

Ekopi sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhi .

Sakalanivesanaṃ yugandharavātappahaṭaṃ viya sālavanaṃ ahosi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

862.

‘‘ Sālāva sampamathitā , mālutena pamadditā ;

Senti puttā ca dārā ca , bhūridattanivesane ’’ ti .

AriṭṭhoM7.35 ca subhogo ca ubhopi bhātaro mātāpitūnaṃ upaṭṭhānaṃ gacchantā taṃ saddaṃ sutvā bhūridattanivesanaṃ pavisitvā mātaraṃ assāsayiṃsu .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

863.

‘‘ Idaṃ sutvāna nigghosaṃ , bhūridattanivesane ;

Ariṭṭho ca subhogo ca , padhāviṃsu anantarā .

864.

‘‘ Amma assāsa mā soci , evaṃdhammā hi pāṇino ;

Cavanti upapajjanti , esāssa pariṇāmitā ’’ ti .

Tattha esāssa pariṇāmitāti esā cutūpapatti assa lokassa pariṇāmitā , evañhi so loko pariṇāmeti .

Etehi dvīhi aṅgehi mutto nāma natthīti vadanti .

SamuddajāP6.190 āha –

865.

‘‘ Ahampi tāta jānāmi , evaṃdhammā hi pāṇino ;

Sokena ca paretasmi , bhūridattaṃ apassatī .

866.

‘‘ Ajja ce me imaṃ rattiṃ , sudassana vijānahi ;

Bhūridattaṃ apassantī , maññe hissāmi jīvitan ’’ ti .

Tattha ajja ce meti tāta sudassana , sace ajja imaṃ rattiṃ bhūridatto mama dassanaṃ nāgamissati , athāhaṃ taṃ apassantī jīvitaṃ jahissāmīti maññāmi .

PuttāV7.35 āhaṃsu –

867.

‘‘ Amma assāsa mā soci , ānayissāma bhātaraṃ ;

Disodisaṃ gamissāma , bhātupariyesanaṃ caraṃ .

868.

‘‘ Pabbate giriduggesu , gāmesu nigamesu ca ;

Orena sattarattassa , bhātaraṃ passa āgatan ’’ ti .

Tattha caran ti amma , mayaṃ tayopi janā bhātupariyesanaṃ carantā disodisaṃ gamissāmāti naṃ assāsesuṃ .

TatoM7.36 sudassano cintesi ‘‘ sace tayopi ekaṃ disaṃ gamissāma , papañco bhavissati , tīhi tīṇi ṭhānāni gantuṃ vaṭṭati – ekena devalokaṃ , ekena himavantaṃ , ekena manussalokaṃ .

Sace kho pana kāṇāriṭṭho manussalokaṃ gamissati , yattheva bhūridattaṃ passati .

Taṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā jhāpetvā essati , esa kakkhaḷo pharuso , na sakkā etaṃ tattha pesetun ’’ ti .

Cintetvā ca pana ‘‘ tāta ariṭṭha , tvaṃ devalokaṃ gaccha , sace devatāhi dhammaṃ sotukāmāhi bhūridatto devalokaṃ nīto , tato naṃ ānehī ’’ ti ariṭṭhaṃ devalokaṃ pahiṇi .

Subhogaṃ pana ‘‘ tāta , tvaṃ himavantaṃ gantvā pañcasu mahānadīsu bhūridattaṃ upadhāretvā ehī ’’ ti himavantaṃ pahiṇi .

Sayaṃ pana manussalokaṃ gantukāmo cintesi –

‘‘ sacāhaṃ māṇavakavaṇṇena gamissāmi , manussā neva me piyāyissanti , mayā tāpasavesena gantuṃ vaṭṭati , manussānañhi pabbajitā piyā manāpā ’’ ti .

So tāpasavesaṃ gahetvā mātaraṃ vanditvā nikkhami .

Bodhisattassa pana ajamukhī nāma vemātikabhaginī atthi .

Tassā bodhisatte adhimatto sineho .

Sā sudassanaṃ gacchantaṃ disvā āha –

‘‘ bhātikaP6.191 , ativiya kilamāmi , ahampi tayā saddhiṃ gamissāmī ’’ ti .

‘‘ Amma , na sakkā tayā gantuṃ , ahaṃ pabbajitavasena gacchāmī ’’ ti .

‘‘ Ahaṃ pana khuddakamaṇḍūkī hutvā tava jaṭantare nipajjitvā gamissāmī ’’ ti .

‘‘ Tena hi ehī ’’ ti .

Sā maṇḍūkapotikā hutvā tassa jaṭantare nipajji .

Sudassano ‘‘ mūlato paṭṭhāya vicinanto gamissāmī ’’ ti bodhisattassa bhariyāyo tassa uposathakaraṇaṭṭhānaṃ pucchitvā paṭhamaṃ tattha gantvā alampāyanena mahāsattassa gahitaṭṭhāne lohitañca vallīhi katapeḷaṭṭhānañca disvā ‘‘ bhūridatto ahituṇḍikena gahito ’’ ti ñatvā samuppannasoko assupuṇṇehiV7.36 nettehi alampāyanassa gatamaggeneva paṭhamaṃ kīḷāpitagāmaṃ gantvā manasse pucchi ‘‘ evarūpo nāma nāgo kenacīdha ahituṇḍikena kīḷāpito ’’ ti ?

‘‘ Āma , alampāyanena ito māsamatthake kīḷāpito ’’ ti .

‘‘ Kiñci dhanaṃ tena laddhan ’’ ti ?

‘‘ Āma , idheva tena sahassamattaṃ laddhan ’’ ti .

‘‘ Idāni so kuhiṃ gato ’’ ti ?

‘‘ Asukagāmaṃ nāmā ’’ ti .

So tato paṭṭhāya pucchanto anupubbena rājadvāraṃ agamāsi .

TasmiṃM7.37 khaṇe alampāyano sunhāto suvilitto maṭṭhasāṭakaṃ nivāsetvā ratanapeḷaṃ gāhāpetvā rājadvārameva gato .

Mahājano sannipati , rañño āsanaṃ paññattaṃ .

So antonivesane ṭhitova ‘‘ ahaṃ āgacchāmi , nāgarājānaṃ kīḷāpetū ’’ ti pesesi .

Alampāyano cittattharaṇe ratanapeḷaṃ ṭhapetvā vivaritvā ‘‘ ehi mahānāgā ’’ ti saññamadāsi .

Tasmiṃ samaye sudassanopi parisantare ṭhāto .

Atha mahāsatto sīsaṃ nīharitvā sabbāvantaṃ parisaṃ olokesi .

Nāgā hi dvīhi kāraṇehi parisaṃ olokenti supaṇṇaparipanthaṃ vā ñātake vā dassanatthāya .

Te supaṇṇaṃ disvā bhītā na naccanti , ñātake vā disvā lajjamānā na naccanti .

Mahāsatto pana olokento parisantare bhātaraṃ addasa .

So akkhipūrāni assūni gahetvā peḷato nikkhamitvā bhātarābhimukho pāyāsi .

Mahājano taṃ āgacchantaṃ disvā bhīto paṭikkami , eko sudassanova aṭṭhāsi .

So gantvā tassa pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ ṭhapetvā rodi , sudassanopi paridevi .

Mahāsatto roditvā nivattitvā peḷameva pāvisi .

Alampāyanopi ‘‘ iminā nāgena tāpaso ḍaṭṭho bhavissati , assāsessāmi nan ’’ ti upasaṅkamitvā āha –

869.

‘‘ HatthāP6.192 pamutto urago , pāde te nipatī bhusaṃ ;

Kacci nu taṃ ḍaṃsī tāta , mā bhāyi sukhito bhavā ’’ ti .

Tattha mā bhāyīti tāta tāpasa , ahaṃ alampāyano nāma , mā bhāyi , tava paṭijagganaṃ nāma mama bhāroti .

Sudassano tena saddhiṃ kathetukamyatāya gāthamāha –

870.

‘‘ Neva mayhaṃ ayaṃ nāgo , alaṃ dukkhāya kāyaci ;

Yāvatatthi ahiggāho , mayā bhiyyo na vijjatī ’’ ti .

TatthaV7.37 kāyacīti kassaci appamattakassapi dukkhassa uppādane ayaṃ mama asamattho .

Mayā hi sadiso ahituṇḍiko nāma natthīti .

Alampāyano ‘‘ asuko nāmeso ’’ ti ajānanto kujjhitvā āha –

871.

‘‘ KoM7.38 nu brāhmaṇavaṇṇena , ditto parisamāgato ;

Avhāyantu suyuddhena , suṇantu parisā mamā ’’ ti .

Tattha dittoti gabbito bālo andhañāṇo .

Avhāyantūti avhāyanto , ayameva vā pāṭho .

Idaṃ vuttaṃ hoti – ayaṃ ko bālo ummattako viya maṃ suyuddhena avhāyanto attanā saddhiṃ samaṃ karonto parisamāgato , parisā mama vacanaṃ suṇantu , mayhaṃ doso natthi , mā kho me kujjhitthāti .

Atha naṃ sudassano gāthāya ajjhabhāsi –

872.

‘‘ Tvaṃ maṃ nāgena ālampa , ahaṃ maṇḍūkachāpiyā ;

Hotu no abbhutaṃ tattha , ā sahassehi pañcahī ’’ ti .

Tattha nāgenāti tvaṃ nāgena mayā saddhiṃ yujjha , ahaṃ maṇḍūkachāpiyā tayā saddhiṃ yujjhissāmi .

Ā sahassehi pañcahīti tasmiṃ no yuddhe yāva pañcahi sahassehi abbhutaṃ hotūti .

Alampāyano āha –

873.

‘‘ Ahañhi vasumā aḍḍho , tvaṃ daliddosi māṇava ;

Ko nu te pāṭibhogatthi , upajūtañca kiṃ siyā .

874.

‘‘ Upajūtañca me assa , pāṭibhogo ca tādiso ;

Hotu no abbhutaṃ tattha , ā sahassehi pañcahī ’’ ti .

TatthaV7.38 ko nu teti tava pabbajitassa ko nu pāṭibhogo atthi .

Upajūtañcāti imasmiṃ vā jūte upanikkhepabhūtaṃ kiṃ nāma tava dhanaṃ siyā , dassehi metiP6.193 vadati .

Upajūtañca meti mayhaṃ pana dātabbaṃ upanikkhepadhanaṃ vā ṭhapetabbapāṭibhogo vā tādiso atthi , tasmā no tattha yāva pañcahi sahassehi abbhutaṃ hotūti .

Sudassano tassa kathaṃ sutvā ‘‘ pañcahi no sahassehi abbhutaṃ hotū ’’ ti abhīto rājanivesanaṃ āruyha mātularañño santike ṭhito gāthamāha –

875.

‘‘ SuṇohiM7.39 me mahārāja , vacanaṃ bhaddamatthu te ;

Pañcannaṃ me sahassānaṃ , pāṭibhogo hi kittimā ’’ ti .

Tattha kittimāti guṇakittisampanna vividhaguṇācārakittisampanna .

Rājā ‘‘ ayaṃ tāpaso maṃ atibahuṃ dhanaṃ yācati , kiṃ nu kho ’’ ti cintetvā gāthamāha –

876.

‘‘ Pettikaṃ vā iṇaṃ hoti , yaṃ vā hoti sayaṃkataṃ ;

Kiṃ tvaṃ evaṃ bahuṃ mayhaṃ , dhanaṃ yācasi brāhmaṇā ’’ ti .

Tattha pettikaṃ vāti pitarā vā gahetvā khāditaṃ , attanā vā kataṃ iṇaṃ nāma hoti , kiṃ mama pitarā tava hatthato gahitaṃ atthi , udāhu mayā , kiṃkāraṇā maṃ evaṃ bahuṃ dhanaṃ yācasīti ?

Evaṃ vutte sudassano dve gāthā abhāsi –

877.

‘‘ Alampāyano hi nāgena , mamaṃ abhijigīsati ;

Ahaṃ maṇḍūkachāpiyā , ḍaṃsayissāmi brāhmaṇaṃ .

878.

‘‘ Taṃ tvaṃ daṭṭhuṃ mahārāja , ajja raṭṭhābhivaḍḍhana ;

Khattasaṅghaparibyūḷho , niyyāhi ahidassanan ’’ ti .

TatthaV7.39 abhijigīsatīti yuddhe jinituṃ icchati .

Tattha sace so jīyissati , mayhaṃ pañcasahassāni dassati .

Sacāhaṃ jīyissāmi , ahamassa dassāmi , tasmā taṃ bahuṃ dhanaṃ yācāmi .

Tan ti tasmā tvaṃ mahārāja , ajja ahidassanaṃ daṭṭhuṃ niyyāhīti .

Rājā ‘‘ tena hi gacchāmā ’’ ti tāpasena saddhiṃyeva nikkhami .

Taṃ disvā alampāyano ‘‘ ayaṃ tāpaso gantvā rājānaṃ gahetvā āgato , rājakulūpako bhavissatī ’’ ti bhīto taṃ anuvattanto gāthamāha –

879.

‘‘ Neva taṃ atimaññāmi , sippavādena māṇava ;

Atimattosi sippena , uragaṃ nāpacāyasī ’’ ti .

TatthaP6.194M7.40 sippavādenāti māṇava , ahaṃ attano sippena taṃ nātimaññāmi , tvaṃ pana sippena atimatto imaṃ uragaṃ na pūjesi , nāgassa apacitiṃ na karosīti .

Tato sudassano dve gāthā abhāsi –

880.

‘‘ Ahampi nātimaññāmi , sippavādena brāhmaṇa ;

Avisena ca nāgena , bhusaṃ vañcayase janaṃ .

881.

‘‘ Evañcetaṃ jano jaññā , yathā jānāmi taṃ ahaṃ ;

Na tvaṃ labhasi ālampa , bhusamuṭṭhiṃ kuto dhanan ’’ ti .

Athassa alampāyano kujjhitvā āha –

882.

‘‘ Kharājino jaṭī dummī , ditto parisamāgato ;

Yo tvaṃ evaṃ gataṃ nāgaṃ ,‘ aviso ’ atimaññati .

883.

‘‘ Āsajja kho naṃ jaññāsi , puṇṇaṃ uggassa tejaso ;

Maññe taṃ bhasmarāsiṃva , khippamesa karissatī ’’ ti .

TatthaV7.40 dummīti anaññtinayano .

Aviso atimaññasīti nibbisoti avajānāsi .

Āsajjāti upagantvā .

Jaññāsīti jāneyyāsi .

Atha tena saddhiṃ keḷiṃ karonto sudassano gāthamāha –

884.

‘‘ Siyā visaṃ siluttassa , deḍḍubhassa silābhuno ;

Neva lohitasīsassa , visaṃ nāgassa vijjatī ’’ ti .

Tattha siluttassāti gharasappassa .

Deḍḍubhassāti udakasappassa .

Silābhunoti nīlavaṇṇasappassa .

Iti nibbise sappe dassetvā etesaṃ visaṃ siyā , neva lohitasīsassa sappassāti āha .

Atha naṃ alampāyano dvīhi gāthāhi ajjhabhāsi –

885.

‘‘ Sutametaṃ arahataṃ , saññatānaṃ tapassinaṃ ;

Idha dānāni datvāna , saggaṃ gacchanti dāyakā ;

Jīvanto dehi dānāni , yadi te atthi dātave .

886.

‘‘ AyaṃM7.41 nāgo mahiddhiko , tejassī duratikkamo ;

Tena taṃ ḍaṃsayissāmi , so taṃ bhasmaṃ karissatī ’’ ti .

Tattha dātaveti yadi te kiñci dātabbaṃ atthi , taṃ dehīti .

887.

‘‘ Mayāpetaṃ sutaṃ samma , saññatānaṃ tapassinaṃ ;

Idha dānāni datvāna , saggaṃ gacchanti dāyakā ;

Tvameva dehi jīvanto , yadi te atthi dātave .

888.

‘‘ AyaṃP6.195 ajamukhī nāma , puṇṇā uggassa tejaso ;

Tāya taṃ ḍaṃsayissāmi , sā taṃ bhasmaṃ karissati .

889.

‘‘ YāV7.41 dhītā dhataraṭṭhassa , vemātā bhaginī mama ;

Sā taṃ ḍaṃsatvajamukhī , puṇṇā uggassa tejaso ’’ ti .

–

Imā gāthā sudassanassa vacanaṃ .

Tattha puṇṇā uggassa tejasoti uggena visena puṇṇā .

Evañca pana vatvā ‘‘ amma ajamukhi , jaṭantarato me nikkhamitvā pāṇimhi patiṭṭhahā ’’ ti mahājanassa majjheyeva bhaginiṃ pakkositvā hatthaṃ pasāresi .

Sā tassa saddaṃ sutvā jaṭantare nisinnāva tikkhattuṃ maṇḍūkavassitaṃ vassitvā nikkhamitvā aṃsakūṭe nisīditvā uppatitvā tassa hatthatale tīṇi visabindūni pātetvā puna tassa jaṭantarameva pāvisi .

Sudassano visaṃ gahetvā ṭhitova ‘‘ nassissatāyaṃ janapado , nassissatāyaṃ janapado ’’ ti tikkhattuṃ mahāsaddaṃ abhāsi .

Tassa so saddo dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ chādetvā aṭṭhāsi .

Atha rājā taṃ saddaṃ sutvā ‘‘ kimatthaṃ janapado nassissatī ’’ ti pucchi .

‘‘ Mahārāja , imassa visassa nisiñcanaṭṭhānaṃ na passāmī ’’ ti .

‘‘ Tāta , mahantā ayaṃ pathavī , pathaviyaṃ nisiñcā ’’ ti .

Atha naṃ ‘‘ na sakkā pathaviyaṃ siñcituṃ , mahārājā ’’ ti paṭikkhipanto gāthamāha –

890.

‘‘ Chamāyaṃ ce nisiñcissaṃ , brahmadatta vijānahi ;

Tiṇalatāni osadhyo , ussusseyyuṃ asaṃsayan ’’ ti .

TatthaM7.42 tiṇalatānīti pathavinissitāni tiṇāni ca latā ca sabbosadhiyo ca ussusseyyuṃ , tasmā na sakkā pathaviyaṃ nisiñcitunti .

Tena hi naṃ , tāta , uddhaṃ ākāsaṃ khipāti .

Tatrāpi na sakkāti dassento gāthamāha –

891.

‘‘ Uddhaṃ ce pātayissāmi , brahmadatta vijānahi ;

Sattavassāniyaṃ devo , na vasse na himaṃ pate ’’ ti .

Tattha na himaṃ pateti sattavassāni himabindumattampi na patissati .

TenaV7.42 hi naṃ tāta udake siñcāti .

Tatrāpi na sakkāti dassetuṃ gāthamāha –

892.

‘‘ UdakeP6.196 ce nisiñcissaṃ , brahmadatta vijānahi ;

Yāvantodakajā pāṇā , mareyyuṃ macchakacchapā ’’ ti .

Atha naṃ rājā āha –

‘‘ tāta , mayaṃ na kiñci jānāma , yathā amhākaṃ raṭṭhaṃ na nassati , taṃ upāyaṃ tvameva jānāhī ’’ ti .

‘‘ Tena hi , mahārāja , imasmiṃ ṭhāne paṭipāṭiyā tayo āvāṭe khaṇāpethā ’’ ti .

Rājā khaṇāpesi .

Sudassano paṭhamaṃ āvāṭaṃ nānābhesajjānaṃ pūrāpesi , dutiyaṃ gomayassa , tatiyaṃ dibbosadhānaññeva .

Tato paṭhame āvāṭe visabindūni pātesi .

Taṅkhaṇaññeva dhūmāyitvā jālā uṭṭhahi .

Sā gantvā gomaye āvāṭaṃ gaṇhi .

Tatopi jālā uṭṭhāya itaraṃ dibbosadhassa puṇṇaṃ gahetvā osadhāni jhāpetvā nibbāyi .

Alampāyano tassa āvāṭassa avidūre aṭṭhāsi .

Atha naṃ visausumā pahari , sarīracchavi uppāṭetvā gatā , setakuṭṭhi ahosi .

So bhayatajjito ‘‘ nāgarājānaṃ vissajjemī ’’ ti tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresi .

Taṃ sutvā bodhisatto ratanapeḷāya nikkhamitvā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitaṃ attabhāvaṃ māpetvā devarājalīlāya ṭhito .

Sudassanopi ajamukhīpi tatheva aṭṭhaṃsu .

Tato sudassano rājānaṃ āha –

‘‘ jānāsi no , mahārāja , kassete puttā ’’ ti ?

‘‘ Na jānāmī ’’ ti .

‘‘ Tumhe tāva na jānāsi , kāsirañño pana dhītāya samuddajāya dhataraṭṭhassa dinnabhāvaṃ jānāsī ’’ ti ?

‘‘ Āma , jānāmi , mayhaṃ sā kaniṭṭhabhaginī ’’ ti .

‘‘ Mayaṃ tassā puttā , tvaṃ no mātulo ’’ ti .

TaṃM7.43 sutvā rājā kampamāno te āliṅgitvā sīse cumbitvā roditvā pāsādaṃ āropetvā mahantaṃ sakkāraṃ kāretvā bhūridattena paṭisanthāraṃ karonto pucchi ‘‘ tāta , taṃ evarūpaṃ uggatejaṃ kathaṃ alampāyano gaṇhī ’’ ti ?

So sabbaṃ vitthārena kathetvā rājānaṃ ovadanto ‘‘ mahārāja , raññā nāma iminā niyāmena rajjaṃ kāretuṃ vaṭṭatī ’’ ti mātulassa dhammaṃ desesi .

Atha naṃ sudassano āha –

‘‘ mātula , mama mātā bhūridattaṃ apassantī kilamati , na sakkā amhehi papañcaṃ kātun ’’ ti .

‘‘ Sādhu , tātā , tumhe tāva gacchatha .

Ahaṃ pana mama bhaginiṃ daṭṭhukāmomhi , kathaṃ passissāmī ’’ ti .

‘‘ Mātula , kahaṃ pana no ayyako kāsirājā ’’ ti ?

‘‘ Tāta , mama bhaginiyā vināP6.197 vasituṃ asakkonto rajjaṃ pahāya pabbajitvā asuke vanasaṇḍe nāma vasatī ’’ ti .

‘‘ Mātula , mama mātā tumhe ceva ayyakañca daṭṭhukāmā , tumhe asukadivase mama ayyakassa santikaṃ gacchatha , mayaṃ mātaraṃ ādāya ayyakassa assamapadaṃ āgacchissāma .

Tattha naṃ tumhepi passissathā ’’ ti .

Iti te mātulassa divasaṃV7.43 vavatthapetvā rājanivesanā otariṃsu .

Rājā bhāgineyye uyyojetvā roditvā nivatti .

Tepi pathaviyaṃ nimujjitvā nāgabhavanaṃ gatā .

Nagarapavesanakhaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .