Cūḷavanavaṇṇanā

EvaṃV7.292 cetaputto brāhmaṇaṃ bhojetvā pātheyyatthāya tassa madhuno tumbañceva pakkamigasatthiñca datvā magge ṭhatvā dakkhiṇahatthaṃ ukkhipitvā mahāsattassa vasanokāsaṃ ācikkhanto āha –

1976.

‘‘ Esa selo mahābrahme , pabbato gandhamādano ;

Yattha vessantaro rājā , saha puttehi sammati .

1977.

‘‘ Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ , āsadañca masaṃ jaṭaṃ ;

Cammavāsī chamā seti , jātavedaṃ namassati .

1978.

‘‘ Ete nīlā padissanti , nānāphaladharā dumā ;

Uggatā abbhakūṭāva , nīlā añjanapabbatā .

1979.

‘‘ Dhavassakaṇṇā khadirā , sālā phandanamāluvā ;

Sampavedhanti vātena , sakiṃ pītāva māṇavā .

1980.

‘‘ Upari dumapariyāyesu , saṅgītiyova suyyare ;

Najjuhā kokilasaṅghā , sampatanti dumā dumaṃ .

1981.

‘‘ AvhayantevaP6.529 gacchantaṃ , sākhāpattasamīritā ;

Ramayanteva āgantaṃ , modayanti nivāsinaṃ ;

Yattha vessantaro rājā , saha puttehi sammati .

1982.

‘‘ DhārentoM7.303 brāhmaṇavaṇṇaṃ , āsadañca masaṃ jaṭaṃ ;

Cammavāsī chamā seti , jātavedaṃ namassatī ’’ ti .

Tattha gandhamādanoti esa gandhamādanapabbato , etassa pādena uttarābhimukho gacchanto yattha sakkadattiye assamapade vessantaro rājā saha puttadārehi vasati , taṃ passissasīti attho .

Brāhmaṇavaṇṇan ti seṭṭhapabbajitavesaṃ .

Āsadañca masaṃ jaṭan ti ākaḍḍhitvā phalānaṃ gahaṇatthaṃ aṅkusañcaV7.293 aggijuhanakaṭacchuñca jaṭāmaṇḍalañca dhārento .

Cammavāsīti ajinacammadharo .

Chamā setīti pathaviyaṃ paṇṇasanthare sayati .

Dhavassakaṇṇā khadirāti dhavā ca assakaṇṇā ca khadirā ca .

Sakiṃ pītāva māṇavāti ekavārameva pītā surāsoṇḍā viya .

Upari dumapariyāyesūti rukkhasākhāsu .

Saṅgītiyova suyyareti nānāsakuṇānaṃ vassantānaṃ saddā dibbasaṅgītiyo viya suyyare .

Najjuhāti najjuhasakuṇā .

Sampatantīti vikūjantā vicaranti .

Sākhāpattasamīritāti sākhānaṃ pattehi saṅghaṭṭitā hutvā vikūjantā sakuṇā , vātena samīritā pattasākhāyeva vā .

Āgantan ti āgacchantaṃ janaṃ .

Yatthāti yasmiṃ assame vessantaro vasati , tattha gantvā imaṃ assamapadasampattiṃ passissasīti .

Tato uttaripi assamapadaṃ vaṇṇento āha –

1983.

‘‘ Ambā kapitthā panasā , sālā jambū vibhītakā ;

Harītakī āmalakā , assatthā badarāni ca .

1984.

‘‘ Cārutimbarukkhā cettha , nigrodhā ca kapitthanā ;

Madhumadhukā thevanti , nīce pakkā cudumbarā .

1985.

‘‘ Pārevatā bhaveyyā ca , muddikā ca madhutthikā ;

Madhuṃ anelakaṃ tattha , sakamādāya bhuñjare .

1986.

‘‘ Aññettha pupphitā ambā , aññe tiṭṭhanti dovilā ;

Aññe āmā ca pakkā ca , bhekavaṇṇā tadūbhayaṃ .

1987.

‘‘ Athettha heṭṭhā puriso , ambapakkāni gaṇhati ;

Āmāni ceva pakkāni , vaṇṇagandharasuttame .

1988.

‘‘ AtevaM7.304 me acchariyaṃ , hīṅkāro paṭibhāti maṃ ;

Devānamiva āvāso , sobhati nandanūpamo .

1989.

‘‘ VibhedikāV7.294 nāḷikerā , khajjurīnaṃ brahāvane ;

Mālāva ganthitā ṭhanti , dhajaggāneva dissare ;

Nānāvaṇṇehi pupphehi , nabhaṃ tārācitāmiva .

1990.

‘‘ KuṭajīP6.530 kuṭṭhatagarā , pāṭaliyo ca pupphitā ;

Punnāgā giripunnāgā , koviḷārā ca pupphitā .

1991.

‘‘ Uddālakā somarukkhā , agaruphalliyā bahū ;

Puttajīvā ca kakudhā , asanā cettha pupphitā .

1992.

‘‘ Kuṭajā salaḷā nīpā , kosambā labujā dhavā ;

Sālā ca pupphitā tattha , palālakhalasannibhā .

1993.

‘‘ Tassāvidūre pokkharaṇī , bhūmibhāge manorame ;

Padumuppalasañchannā , devānamiva nandane .

1994.

‘‘ Athettha puppharasamattā , kokilā mañjubhāṇikā ;

Abhinādenti pavanaṃ , utusampupphite dume .

1995.

‘‘ Bhassanti makarandehi , pokkhare pokkhare madhū ;

Athettha vātā vāyanti , dakkhiṇā atha pacchimā ;

Padumakiñjakkhareṇūhi , okiṇṇo hoti assamo .

1996.

‘‘ Thūlā siṅghāṭakā cettha , saṃsādiyā pasādiyā ;

Macchakacchapabyāviddhā , bahū cettha mupayānakā ;

Madhuṃ bhisehi savati , khīrasappi muḷālibhi .

1997.

‘‘ Surabhī taṃ vanaṃ vāti , nānāgandhasamoditaṃ ;

Sammaddateva gandhena , pupphasākhāhi taṃ vanaṃ ;

Bhamarā pupphagandhena , samantā mabhināditā .

1998.

‘‘ AthetthaV7.295 sakuṇā santi , nānāvaṇṇā bahū dijā ;

Modanti saha bhariyāhi , aññamaññaṃ pakūjino .

1999.

‘‘ NandikāM7.305 jīvaputtā ca , jīvaputtā piyā ca no ;

Piyā puttā piyā nandā , dijā pokkharaṇīgharā .

2000.

‘‘ Mālāva ganthitā ṭhanti , dhajaggāneva dissare ;

Nānāvaṇṇehi pupphehi , kusaleheva suganthitā ;

Yattha vessantaro rājā , saha puttehi sammati .

2001.

‘‘ Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ , āsadañca masaṃ jaṭaṃ ;

Cammavāsī chamā seti , jātavedaṃ namassatī ’’ ti .

Tattha cārutimbarukkhāti suvaṇṇatimbarukkhā .

Madhumadhukāti madhurasā madhukā .

Thevantīti virocanti .

Pārevatāti pārevatapādasadisā rukkhā .

Bhaveyyāti dīghaphalā kadaliyo .

Madhutthikāti madhuttheve paggharantiyo , madhuratāya vā madhutthevasadisā .

Sakamādāyāti taṃ sayameva gahetvā paribhuñjanti .

Dovilāti patitapupphapattā sañjāyamānaphalā .

Bhekavaṇṇā tadūbhayan ti te ubhopi āmā ca pakkā ca maṇḍūkapiṭṭhivaṇṇāyeva .

Athettha heṭṭhā purisoti atha ettha assame tesaṃ ambānaṃ heṭṭhā ṭhitakova puriso ambaphalāni gaṇhāti , ārohaṇakiccaṃP6.531 natthi .

Vaṇṇagandharasuttameti etehi vaṇṇādīhi uttamāni .

Ateva me acchariyan ti ativiya me acchariyaṃ .

Hiṅkāroti hinti karaṇaṃ .

Vibhedikāti tālā .

Mālāva ganthitāti supupphitarukkhānaṃ upari ganthitā mālā viya pupphāni tiṭṭhanti .

Dhajaggāneva dissareti tāni rukkhāni alaṅkatadhajaggāni viya dissanti .

Kuṭajī kuṭṭhatagarāti kuṭaji nāmekā rukkhajāti kuṭṭhagacchā ca tagaragacchā ca .

Giripunnāgāti mahāpunnāgā .

Koviḷārāti koviḷārarukkhā nāma .

Uddālakāti uddālarukkhā .

Somarukkhāti pītapupphavaṇṇā rājarukkhā .

Phalliyāti phalliyarukkhā nāma .

Puttajīvāti mahānigrodhā .

Labujāti labujarukkhā nāma .

Palālakhalasannibhāti tesaṃ heṭṭhā paggharitapupphapuñjā palālakhalasannibhāti vadati .

PokkharaṇītiV7.296 caturassapokkharaṇī .

Nandaneti nandanavane nandāpokkharaṇī viya .

Puppharasamattāti puppharasena mattā calitā .

Makarandehīti kiñjakkhehi .

PokkhareM7.306 pokkhareti paduminipaṇṇe paduminipaṇṇe .

Tesu hi kiñjakkhato reṇu bhassitvā pokkharamadhu nāma hoti .

Dakkhiṇā atha pacchimāti ettāvatā sabbā disā vidisāpi vātā dassitā honti .

Thūlā siṅghāṭakāti mahantā siṅghāṭakā ca .

Saṃsādiyāti sayaṃ jātasālī , sukasālītipi vuccanti .

Pasādiyāti teyeva bhūmiyaṃ patitā .

Byāviddhāti pasanne udake byāviddhā paṭipāṭiyā gacchantā dissanti .

Mupayānakāti kakkaṭakā .

Madha unti bhisakoṭiyā bhinnāya paggharaṇaraso madhusadiso hoti .

Khīrasappi muḷālibhīti muḷālehi paggharaṇaraso khīramissakanavanītasappi viya hoti .

Sammaddatevāti sampattajanaṃ madayati viya .

Samantā mabhināditāti samantā abhinadantā vicaranti .

‘‘ Nandikā ’’ tiādīni tesaṃ nāmāni .

Tesu hi paṭhamā ‘‘ sāmi vessantara , imasmiṃ vane vasanto nandā ’’ ti vadanti .

Dutiyā ‘‘ tvañca sukhena jīva , puttā ca te ’’ ti vadanti .

Tatiyā ‘‘ tvañca jīva , piyā puttā ca te ’’ ti vadanti .

Catutthā ‘‘ tvañca nanda , piyā puttā ca te ’’ ti vadanti .

Tena tesaṃ etāneva nāmāni ahesuṃ .

Pokkharaṇīgharāti pokkharaṇivāsino .

Evaṃ cetaputtena vessantarassa vasanaṭṭhāne akkhāte jūjako tussitvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha –

2002.

‘‘ Idañca me sattubhattaṃ , madhunā paṭisaṃyutaṃ ;

Madhupiṇḍikā ca sukatāyo , sattubhattaṃ dadāmi te ’’ ti .

Tattha sattubhattan ti pakkamadhusannibhaṃ sattusaṅkhātaṃ bhattaṃ .

Idaṃ vuttaṃ hoti – idaṃ mama atthi , taṃ te dammi , gaṇhāhi nanti .

Taṃ sutvā cetaputto āha –

2003.

‘‘ Tuyheva sambalaṃ hotu , nāhaṃ icchāmi sambalaṃ ;

Itopi brahme gaṇhāhi , gaccha brahme yathāsukhaṃ .

2004.

‘‘ AyaṃV7.297P6.532M7.307 ekapadī eti , ujuṃ gacchati assamaṃ ;

Isīpi accuto tattha , paṅkadanto rajassiro ;

Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ , āsadañca masaṃ jaṭaṃ .

2005.

‘‘ Cammavāsī chamā seti , jātavedaṃ namassati ;

Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu , so te maggaṃ pavakkhatī ’’ ti .

Tattha sambalan ti pātheyyaṃ .

Etīti yo ekapadikamaggo amhākaṃ abhimukho eti , esa assamaṃ ujuṃ gacchati .

Accutoti evaṃnāmako isi tattha vasati .

2006.

‘‘ Idaṃ sutvā brahmabandhu , cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ ;

Udaggacitto pakkāmi , yenāsi accuto isī ’’ ti .

Tattha yenāsīti yasmiṃ ṭhāne accuto isi ahosi , tattha gatoti .

Cūḷavanavaṇṇanā niṭṭhitā .