Maddīpabbavaṇṇanā

YaṃV7.329P6.556 pana taṃ raññā pathaviṃ unnādetvā brāhmaṇassa piyaputtesu dinnesu yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ jātaṃ , tenapi bhijjamānahadayā viya himavantavāsino devā tesaṃ brāhmaṇena niyamānānaṃ taṃ vilāpaṃ sutvā mantayiṃsu ‘‘ sace maddī kālasseva assamaṃ āgamissati , tattha puttake adisvā vessantaraṃ pucchitvā brāhmaṇassa dinnabhāvaṃ sutvā balavasinehena padānupadaṃ dhāvitvā mahantaṃ dukkhaṃ anubhaveyyā ’’ ti .

Atha te tayo devaputte ‘‘ tumhe sīhabyagghadīpivese nimminitvā deviyā āgamanamaggaṃ sannirumbhitvā yāciyamānāpi yāva sūriyatthaṅgamanā maggaṃ adatvā yathā candālokena assamaṃ pavisissati , evamassā sīhādīnampi aviheṭhanatthāya ārakkhaṃ susaṃvihitaṃ kareyyāthā ’’ ti āṇāpesuṃ .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2182.

‘‘ Tesaṃ lālappitaṃ sutvā , tayo vāḷā vane migā ;

Sīho byaggho ca dīpi ca , idaṃ vacanamabravuṃ .

2183.

‘‘ Mā heva no rājaputtī , sāyaṃ uñchāto āgamā ;

Mā hevamhāka nibbhoge , heṭhayittha vane migā .

2184.

‘‘ Sīho ce naṃ viheṭheyya , byaggho dīpi ca lakkhaṇaṃ ;

Neva jālīkumārassa , kuto kaṇhājinā siyā ;

Ubhayeneva jīyetha , patiṃ putte ca lakkhaṇā ’’ ti .

TatthaM7.338 idaṃ vacanamabravun ti ‘‘ tumhe tayo janā sīho ca byaggho ca dīpi cāti evaṃ tayo vāḷā vane migā hothā ’’ ti idaṃ tā devatā tayo devaputte vacanamabravuṃ .

Mā heva noti maddī rājaputtī uñchāto sāyaṃ mā āgami , candālokena sāyaṃ āgacchatūti vadanti .

Mā hevamhāka nibbhogeti amhākaṃ nibbhoge vijite vanaghaṭāyaṃ mā naṃ kocipi vane vāḷamigo viheṭhesi .

Na yathā viheṭheti , evamassā ārakkhaṃ gaṇhathāti vadanti .

Sīho ce nan ti sace hi taṃ anārakkhaṃ sīhādīsu koci viheṭheyya , athassā jīvitakkhayaṃ pattāya neva jālikumāro assa , kuto kaṇhājinā siyā .

Evaṃ sā lakkhaṇasampannā ubhayeneva jīyetha patiṃ putte cāti dvīhi koṭṭhāsehi jīyetheva , tasmā susaṃvihitamassā ārakkhaṃ karothāti .

AthaV7.330 te tayo devaputtā ‘‘ sādhū ’’ ti tāsaṃ devatānaṃ taṃ vacanaṃ paṭissuṇitvā sīhabyagghadīpino hutvā āgantvā tassā āgamanamagge paṭipāṭiyā nipajjiṃsu .

Maddīpi kho ‘‘ ajja mayā dussupinoP6.557 diṭṭho , kālasseva mūlaphalāphalaṃ gahetvā assamaṃ gamissāmī ’’ ti kampamānā mūlaphalāphalāni upadhāresi .

Athassā hatthato khaṇitti pati , tathā aṃsato uggīvañca pati , dakkhiṇakkhica phandati , phalino rukkhā aphalā viya aphalā ca phalino viya khāyiṃsu , dasa disā na paññāyiṃsu .

Sā ‘‘ kiṃ nu kho idaṃ , pubbe abhūtapubbaṃ ajja me hoti , kiṃ bhavissati , mayhaṃ vā antarāyo bhavissati , mama puttānaṃ vā , udāhu vessantarassā ’’ ti cintetvā āha –

2185.

‘‘ Khaṇittikaṃ me patitaṃ , dakkhiṇakkhi ca phandati ;

Aphalā phalino rukkhā , sabbā muyhanti me disā ’’ ti .

Evaṃ sā paridevantī pakkāmi .

2186.

‘‘ Tassā sāyanhakālasmiṃ , assamāgamanaṃ pati ;

Atthaṅgatamhi sūriye , vāḷā panthe upaṭṭhahuṃ .

2187.

‘‘ Nīce colambate sūriyo , dūre ca vata assamo ;

Yañca nesaṃ ito hassaṃ , taṃ te bhuñjeyyu bhojanaṃ .

2188.

‘‘ SoM7.339 nūna khattiyo eko , paṇṇasālāya acchati ;

Tosento dārake chāte , mamaṃ disvā anāyatiṃ .

2189.

‘‘ Te nūna puttakā mayhaṃ , kapaṇāya varākiyā ;

Sāyaṃ saṃvesanākāle , khīrapītāva acchare .

2190.

‘‘ Te nūna puttakā mayhaṃ , kapaṇāya varākiyā ;

Sāyaṃ saṃvesanākāle , vāripītāva acchare .

2191.

‘‘ TeV7.331 nūna puttakā mayhaṃ , kapaṇāya varākiyā ;

Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti , vacchā bālāva mātaraṃ .

2192.

‘‘ Te nūna puttakā mayhaṃ , kapaṇāya varākiyā ;

Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti , haṃsāvuparipallale .

2193.

‘‘ Te nūna puttakā mayhaṃ , kapaṇāya varākiyā ;

Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti , assamassāvidūrato .

2194.

‘‘ Ekāyano ekapatho , sarā sobbhā ca passato ;

Aññaṃ maggaṃ na passāmi , yena gaccheyya assamaṃ .

2195.

‘‘ Migā namatthu rājāno , kānanasmiṃ mahabbalā ;

Dhammena bhātaro hotha , maggaṃ me detha yācitā .

2196.

‘‘ Avaruddhassāhaṃ bhariyā , rājaputtassa sirīmato ;

Taṃ cāhaṃ nātimaññāmi , rāmaṃ sītāvanubbatā .

2197.

‘‘ Tumhe ca putte passatha , sāyaṃ saṃvesanaṃ pati ;

Ahañca putte passeyyaṃ , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2198.

‘‘ Bahuṃ cidaṃ mūlaphalaṃ , bhakkho cāyaṃ anappako ;

Tato upaḍḍhaṃ dassāmi , maggaṃ me detha yācitā .

2199.

‘‘ RājaputtīP6.558 ca no mātā , rājaputto ca no pitā ;

Dhammena bhātaro hotha , maggaṃ me detha yācitā ’’ ti .

TatthaM7.340 tassāti tassā mama .

Assamāgamanaṃ patīti assamaṃ paṭicca sandhāya āgacchantiyā .

Upaṭṭhahun ti uṭṭhāya ṭhitā .

Te kira paṭhamaṃ paṭipāṭiyā nipajjitvā tāya āgamanakāle uṭṭhāya vijambhitvā maggaṃ rumbhantā paṭipāṭiyā tiriyaṃ aṭṭhaṃsu .

Yañca tesan ti ahañcaV7.332 yaṃ ito mūlaphalāphalaṃ tesaṃ harissaṃ , tameva vessantaro ca ubho puttakā cāti te tayopi janā bhuñjeyyuṃ , aññaṃ tesaṃ bhojanaṃ natthi .

Anāyatin ti anāgacchantiṃ maṃ ñatvā ekakova nūna dārake tosento nisinno .

Saṃvesanākāleti aññesu divasesu attano khādāpanapivāpanakāle khīrapītāvāti yathā khīrapītā migapotakā khīratthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ okkamanti , evaṃ me puttakā phalāphalatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ upagatā bhavissantīti vadati .

Vāripītāvāti yathā pipāsitā migapotakā pānīyatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ okkamantīti imināva nayena attho veditabbo .

Acchareti acchanti .

Paccuggatā maṃ tiṭṭhantīti maṃ paccuggatā hutvā tiṭṭhanti .

‘‘ Paccuggantunā ’’ tipi pāṭho , paccuggantvāti attho .

Ekāyanoti ekasseva ayano ekapadikamaggo .

Ekapathoti so ca ekova , dutiyo natthi , okkamitvā gantuṃ na sakkā .

Kasmā ?

Yasmā sarā sobbhā ca passato .

Migā namatthūti sā aññaṃ maggaṃ adisvā ‘‘ ete yācitvā paṭikkamāpessāmī ’’ ti phalapacchiṃ sīsato otāretvā añjaliṃ paggayha namassamānā evamāha .

Bhātaroti ahampi manussarājaputtī , tumhīpi migarājaputtā , iti me dhammena bhātaro hotha .

Avaruddhassāti raṭṭhato pabbājitassa .

Rāmaṃ sītāvanubbatāti yathā dasaratharājaputtaṃ rāmaṃ tassa kaniṭṭhabhaginī sītādevī tasseva aggamahesī hutvā taṃ anubbatā patidevatā hutvā appamattā upaṭṭhāsi , tathā ahampi vessantaraṃ upaṭṭhahāmi , nātimaññāmīti vadati .

Tumhe cāti tumhe ca mayhaṃ maggaṃ datvā sāyaṃ gocaraggahaṇakāle putte passatha , ahañca attano putte passeyyaṃ , detha me magganthi yācati .

AthaM7.341 te tayo devaputtā velaṃ oloketvā ‘‘ idānissā maggaṃ dātuṃ velā ’’ ti ñatvā uṭṭhāya apagacchiṃsu .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2200.

‘‘ Tassā lālappamānāya , bahuṃ kāruññasañhitaṃ ;

Sutvā nelapatiṃ vācaṃ , vāḷā panthā apakkamun ’’ ti .

Tattha nelapatin ti na elapatiṃ elapātavirahitaṃ visaṭṭhaṃ madhuravācaṃ .

SāpiV7.333 vāḷesu apagatesu assamaṃ agamāsi .

Tadā ca puṇṇamuposatho hoti .

Sā caṅkamanakoṭiṃ patvā yesu yesu ṭhānesu pubbe putte passati , tesu tesu ṭhānesu apassantī āha –

2201.

‘‘ ImamhiP6.559 naṃ padesamhi , puttakā paṃsukuṇṭhitā ;

Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti , vacchā bālāva mātaraṃ .

2202.

‘‘ Imamhi naṃ padesamhi , puttakā paṃsukuṇṭhitā ;

Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti , haṃsāvuparipallale .

2203.

‘‘ Imamhi naṃ padesamhi , puttakā paṃsukuṇṭhitā ;

Paccuggatā maṃ tiṭṭhanti , assamassāvidūrato .

2204.

‘‘ Dve migā viya ukkaṇṇā , samantā mabhidhāvino ;

Ānandino pamuditā , vaggamānāva kampare ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2205.

‘‘ Chakalīva migī chāpaṃ , pakkhī muttāva pañjarā ;

Ohāya putte nikkhamiṃ , sīhīvāmisagiddhinī ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2206.

‘‘ Idaṃ nesaṃ padakkantaṃ , nāgānamiva pabbate ;

Citakā parikiṇṇāyo , assamassāvidūrato ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2207.

‘‘ VālikāyapiM7.342 okiṇṇā , puttakā paṃsukuṇṭhitā ;

Samantā abhidhāvanti , te na passāmi dārake .

2208.

‘‘ Ye maṃ pure paccuṭṭhenti , araññā dūramāyatiṃ ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2209.

‘‘ ChakaliṃvaV7.334 migiṃ chāpā , paccuggantuna mātaraṃ ;

Dūre maṃ pavilokenti , te na passāmi dārake .

2210.

‘‘ Idaṃ nesaṃ kīḷanakaṃ , patitaṃ paṇḍubeluvaṃ ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2211.

‘‘ Thanā ca mayhime pūrā , uro ca sampadālati ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2212.

‘‘ Ucchaṅgeko vicināti , thanamekāvalambati ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2213.

‘‘ Yassu sāyanhasamayaṃ , puttakā paṃsukuṇṭhitā ;

Ucchaṅge me vivattanti , te na passāmi dārake .

2214.

‘‘ Ayaṃ so assamo pubbe , samajjo paṭibhāti maṃ ;

Tyajja putte apassantyā , bhamate viya assamo .

2215.

‘‘ KimidaṃP6.560 appasaddova , assamo paṭibhāti maṃ ;

Kākolāpi na vassanti , matā me nūna dārakā .

2216.

‘‘ Kimidaṃ appasaddova , assamo paṭibhāti maṃ ;

Sakuṇāpi na vassanti , matā me nūna dārakā ’’ ti .

Tattha nan ti nipātamattaṃ .

Paṃsukuṇṭhitāti paṃsumakkhitā .

Paccuggatā man ti maṃ paccuggatā hutvā .

‘‘ Paccuggantunā ’’ tipi pāṭho , paccuggantvāicceva attho .

Ukkaṇṇāti yathā migapotakā mātaraṃ disvā kaṇṇe ukkhipitvā gīvaṃ pasāretvā mātaraṃ upagantvā haṭṭhatuṭṭhā samantā abhidhāvino .

VaggamānāvaM7.343 kampare tivajjamānāyeva mātu hadayamaṃsaṃ kampenti viya evaṃ pubbe mama puttā .

Tyajjāti te ajja na passāmi .

Chakalīva migī chāpan ti yathā chakalī ca migī ca pañjarasaṅkhātā kulāvakā muttā pakkhī ca āmisagiddhinī sīhī ca attano chāpaṃ ohāyaV7.335 gocarāya pakkamanti , tathāhampi ohāya putte gocarāya nikkhaminti vadati .

Idaṃ nesaṃ padakkantan ti vassāratte sānupabbate nāgānaṃ padavalañjaṃ viya idaṃ nesaṃ kīḷanaṭṭhāne ādhāvanaparidhāvanapadakkantaṃ paññāyati .

Citakāti sañcitanicitā kavālukapuñjā .

Parikiṇṇāyoti vippakiṇṇāyo .

Samantā mabhidhāvantīti aññesu divasesu samantā abhidhāvanti .

Paccuṭṭhentīti paccuggacchanti .

Dūramāyatin ti dūrato āgacchantiṃ .

Chakaliṃva migiṃ chāpāti attano mātaraṃ chakaliṃ viya migiṃ viya ca chāpā .

Idaṃ nesaṃ kīḷanakan ti hatthirūpakādīhi kīḷantānaṃ idañca tesaṃ hatthato suvaṇṇavaṇṇaṃ kīḷanabeluvaṃ parigaḷitvā patitaṃ .

Mayhimeti mayhaṃ ime thanā ca khīrassa pūrā .

Uro ca sampadālatīti hadayañca phalati .

Ucchaṅge me vivattantīti mama ucchaṅge āvattanti vivattanti .

Samajjo paṭibhāti man ti samajjaṭṭhānaṃ viya mayhaṃ upaṭṭhāti .

Tyajjāti te ajja .

Apassantyāti apassantiyā mama .

Bhamate viyāti kulālacakkaṃ viya bhamati .

Kākolāti vanakākā .

Matā nūnāti addhā matā vā kenaci nītā vā bhavissanti .

Sakuṇāti avasesasakuṇā .

Iti sā vilapantī mahāsattassa santikaṃ gantvā phalapacchiṃ otāretvā mahāsattaṃ tuṇhimāsīnaṃ disvā dārake cassa santike apassantī āha –

2217.

‘‘ Kimidaṃ tuṇhibhūtosi , api ratteva me mano ;

Kākolāpi na vassanti , matā me nūna dārakā .

2218.

‘‘ Kimidaṃ tuṇhibhūtosi , api ratteva me mano ;

Sakuṇāpi na vassanti , matā me nūna dārakā .

2219.

‘‘ Kacci nu me ayyaputta , migā khādiṃsu dārake ;

Araññe iriṇe vivane , kena nītā me dārakā .

2220.

‘‘ AduP6.561M7.344 te pahitā dūtā , adu suttā piyaṃvadā ;

Adu bahi no nikkhantā , khiḍḍāsu pasutā nu te .

2221.

‘‘ NevāsaṃV7.336 kesā dissanti , hatthapādā ca jālino ;

Sakuṇānañca opāto , kena nītā me dārakā ’’ ti .

Tattha api ratteva me manoti api balavapaccūse supinaṃ passantiyā viya me mano .

Migāti sīhādayo vāḷamigā .

Iriṇeti niroje .

Vivaneti vivitte .

Dūtāti adu jetuttaranagare sivirañño santikaṃ tayā dūtā katvā pesitā .

Suttāti antopaṇṇasālaṃ pavisitvā sayitā .

Adu bahi noti adu te dārakā khiḍḍāpasutā hutvā bahi nikkhantāti pucchati .

Nevāsaṃ kesā dissantīti sāmi vessantara , neva tesaṃ kāḷañjanavaṇṇā kesā dissanti .

Jālinoti kañcanajālavicittā hatthapādā .

Sakuṇānañca opātoti himavantapadese hatthiliṅgasakuṇā nāma atthi , te opatitvā ādāya ākāseneva gacchanti .

Tena taṃ pucchāmi ‘‘ kiṃ tehi sakuṇehi nītā , ito aññesampi kesañci tesaṃ sakuṇānaṃ viya opāto jāto , akkhāhi , kena nītā me dārakā ’’ ti ?

Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci āha .

Atha naṃ sā ‘‘ deva , kasmā mayā saddhiṃ na kathesi , ko mama doso ’’ ti vatvā āha –

2222.

‘‘ Idaṃ tato dukkhataraṃ , sallaviddho yathā vaṇo ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2223.

‘‘ Idampi dutiyaṃ sallaṃ , kampeti hadayaṃ mama ;

Yañca putte na passāmi , tvañca maṃ nābhibhāsasi .

2224.

‘‘ Ajjeva me imaṃ rattiṃ , rājaputta na saṃsati ;

Maññe okkantasantaṃ maṃ , pāto dakkhisi no matan ’’ ti .

Tattha idaṃ tato dukkhataran ti sāmi vessantara , yaṃ mama raṭṭhā pabbājitāya araññe vasantiyā putte ca apassantiyā dukkhaṃ , idaṃ tava mayā saddhiṃ akathanaṃ mayhaṃ tato dukkhataraṃ .

Tvañhi maṃ aggidaḍḍhaṃ paṭidahanto viyaM7.345 papātā patitaṃ daṇḍena pothento viya sallena vaṇaṃ vijjhanto viya tuṇhībhāvena kilamesi .

Idañhi me hadayaṃ sallaviddho yathā vaṇo tatheva kampati ceva rujati ca .

‘‘ Sampaviddho ’’ tipi pāṭho , sampatividdhoti attho .

OkkantasantaṃV7.337 man ti apagatajīvitaṃ maṃ .

Dakkhisi no matan ti ettha no -kāro nipātamatto , mataṃ maṃ kālasseva tvaṃ passissasīti attho .

Atha mahāsatto ‘‘ kakkhaḷakathāya naṃ puttasokaṃ jahāpessāmī ’’ ti cintetvā imaṃ gāthamāha –

2225.

‘‘ NūnaP6.562 maddī varārohā , rājaputtī yasassinī ;

Pāto gatāsi uñchāya , kimidaṃ sāyamāgatā ’’ ti .

Tattha kimidaṃ sāyamāgatāti ‘‘ maddi , tvaṃ abhirūpā pāsādikā , himavante ca nāma bahū vanacarakā tāpasavijjādharādayo vicaranti .

Ko jānāti , kiṃ bhavissati , kiñci tayā kataṃ , tvaṃ pātova gantvā kimidaṃ sāyamāgacchasi , daharakumārake ohāya araññagatitthiyo nāma sasāmikitthiyo evarūpā na honti ,‘ kā nu kho me dārakānaṃ pavatti , kiṃ vā me sāmiko cintessatī ’ ti ettakampi te nāhosi .

Tvaṃ pātova gantvā candālokena āgacchasi , mama duggatabhāvassevesa doso ’’ ti tajjetvā vañcetvā kathesi .

Sā tassa kathaṃ sutvā āha –

2226.

‘‘ Nanu tvaṃ saddamassosi , ye saraṃ pātumāgatā ;

Sīhassapi nadantassa , byagghassa ca nikujjitaṃ .

2227.

‘‘ Ahu pubbanimittaṃ me , vicarantyā brahāvane ;

Khaṇitto me hatthā patito , uggīvañcāpi aṃsato .

2228.

‘‘ Tadāhaṃ byathitā bhītā , puthu katvāna añjaliṃ ;

Sabbadisā namassissaṃ , api sotthi ito siyā .

2229.

‘‘ MāM7.346 heva no rājaputto , hato sīhena dīpinā ;

Dārakā vā parāmaṭṭhā , acchakokataracchihi .

2230.

‘‘ SīhoV7.338 byaggho ca dīpi ca , tayo vāḷā vane migā ;

Te maṃ pariyāvaruṃ maggaṃ , tena sāyamhi āgatā ’’ ti .

Tattha ye saraṃ pātumāgatāti ye pānīyaṃ pātuṃ imaṃ saraṃ āgatā .

Byagghassa cāti byagghassa ca aññesaṃ hatthiādīnaṃ catuppadānañceva sakuṇasaṅghassa ca nikūjitaṃ ekaninnādasaddaṃ kiṃ tvaṃ na assosīti pucchati .

So pana mahāsattena puttānaṃ dinnavelāya saddo ahosi .

Ahu pubbanimittaṃ meti deva , imassa me dukkhassa anubhavanatthāya pubbanimittaṃ ahosi .

Uggīvan ti aṃsakūṭe pacchilagganakaṃ .

Puthūti visuṃ visuṃ .

Sabbadisā namassissan ti sabbā dasa disā namassiṃ .

Mā heva noti amhākaṃ rājaputto sīhādīhi hato mā hotu , dārakāpi acchādīhi parāmaṭṭhā mā hontūti patthayantī namassissaṃ .

Te maṃ pariyāvaruṃ maggan ti sāmi vessantara , ahaṃ ‘‘ imāni ca bhīsanakāni mahantāni , dussupino ca me diṭṭho , ajja sakālasseva gamissāmī ’’ ti kampamānā mūlaphalāphalāni upadhāresiṃ , atha me phalitarukkhāpi aphalā viya aphalā ca phalino viya dissanti , kicchena phalāphalāni gahetvā giridvāraṃ sampāpuṇiṃ .

Atha te sīhādayo maṃ disvā maggaṃ paṭipāṭiyā rumbhitvā aṭṭhaṃsu .

Tena sāyaṃ āgatāmhi , khamāhi me , sāmīti .

Mahāsatto tāya saddhiṃ ettakameva kathaṃ vatvā yāva aruṇuggamanā na kiñci kathesi .

Tato paṭṭhāya maddī nānappakārakaṃ vilapantī āha –

2231.

‘‘ AhaṃP6.563 patiñca putte ca , āceramiva māṇavo ;

Anuṭṭhitā divārattiṃ , jaṭinī brahmacārinī .

2232.

‘‘ Ajināni paridahitvā , vanamūlaphalahāriyā ;

Vicarāmi divārattiṃ , tumhaṃ kāmā hi puttakā .

2233.

‘‘ Ahaṃ suvaṇṇahaliddiṃ , ābhataṃ paṇḍubeluvaṃ ;

Rukkhapakkāni cāhāsiṃ , ime vo putta kīḷanā .

2234.

‘‘ ImaṃM7.347 mūḷālivattakaṃ , sālukaṃ ciñcabhedakaṃ ;

Bhuñja khuddehi saṃyuttaṃ , saha puttehi khattiya .

2235.

‘‘ PadumaṃV7.339 jālino dehi , kumudañca kumāriyā ;

Māline passa naccante , sivi puttāni avhaya .

2236.

‘‘ Tato kaṇhājināyapi , nisāmehi rathesabha ;

Mañjussarāya vagguyā , assamaṃ upayantiyā .

2237.

‘‘ Samānasukhadukkhamhā , raṭṭhā pabbājitā ubho ;

Api sivi putte passesi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho .

2238.

‘‘ Samaṇe brāhmaṇe nūna , brahmacariyaparāyaṇe ;

Ahaṃ loke abhissapiṃ , sīlavante bahussute ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho ’’ ti .

Tattha āceramiva māṇavoti vattasampanno antevāsiko ācariyaṃ viya paṭijaggati .

Anuṭṭhitāti pāricariyānuṭṭhānena anuṭṭhitā appamattā hutvā paṭijaggāmi .

Tumhaṃ kāmāti tumhākaṃ kāmena tumhe patthayantī .

Puttakāti kumāre ālapantī paridevati .

Suvaṇṇahaliddin ti puttakā ahaṃ tumhākaṃ nhāpanatthāya suvaṇṇavaṇṇaṃ haliddiṃ ghaṃsitvā ādāya āgatā .

Paṇḍubeluvan ti kīḷanatthāya ca vo idaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ beluvapakkaṃ mayā ābhataṃ .

Rukkhapakkānīti tumhākaṃ kīḷanatthāya aññānipi manāpāni rukkhaphalāni āhāsiṃ .

Ime voti puttakā ime vo kīḷanāti vadati .

Mūḷālivattakan ti mūḷālakuṇḍalakaṃ .

Sālukan ti idaṃ uppalādisālukampi me bahu ābhataṃ .

Ciñcabhedakan ti siṅghāṭakaṃ .

Bhuñjāti idaṃ sabbaṃ khuddamadhunā saṃyuttaṃ puttehi saddhiṃ bhuñjāhīti paridevati .

Sivi puttāni avhayāti sāmi sivirāja , paṇṇasālāya sayāpitaṭṭhānato sīghaṃ puttake pakkosāhi .

Api sivi putte passesīti sāmi sivirāja , api putte passasi , sace passasi , mama dassehi , kiṃ maṃ ativiya kilamesi .

Abhissapin ti tumhākaṃ puttadhītaro mā passitthāti evaṃ nūna akkosinti .

EvaṃP6.564M7.348 vilapamānāyapi tāya saddhiṃ mahāsatto na kiñci kathesi .

Sā tasmiṃ akathente kampamānā candālokena putte vicinantī yesu yesu jamburukkhādīsu pubbe kīḷiṃsu , tāni tāni patvā paridevantī āha –

2239.

‘‘ ImeV7.340 te jambukā rukkhā , vedisā sinduvārakā ;

Vividhāni rukkhajātāni , te kumārā na dissare .

2240.

‘‘ Assatthā panasā ceme , nigrodhā ca kapitthanā ;

Vividhāni phalajātāni , te kumārā na dissare .

2241.

‘‘ Ime tiṭṭhanti ārāmā , ayaṃ sītūdakā nadī ;

Yatthassu pubbe kīḷiṃsu , te kumārā na dissare .

2242.

‘‘ Vividhāni pupphajātāni , asmiṃ uparipabbate ;

Yānassu pubbe dhāriṃsu , te kumārā na dissare .

2243.

‘‘ Vividhāni phalajātāni , asmiṃ uparipabbate ;

Yānassu pubbe bhuñjiṃsu , te kumārā na dissare .

2244.

‘‘ Ime te hatthikā assā , balibaddā ca te ime ;

Yehissu pubbe kīḷiṃsu , te kumārā na dissare ’’ ti .

Tattha ime te hatthikāti sā pabbatūpari dārake adisvā paridevamānā tato oruyha puna assamapadaṃ āgantvā tattha te upadhārentī tesaṃ kīḷanabhaṇḍakāni disvā evamāha .

Athassā paridevanasaddena ceva padasaddena ca migapakkhino caliṃsu .

Sā te disvā āha –

2245.

‘‘ Ime sāmā sasolūkā , bahukā kadalīmigā ;

Yehissu pubbe kīḷiṃsu , te kumārā na dissare .

2246.

‘‘ Ime haṃsā ca koñcā ca , mayūrā citrapekhuṇā ;

Yehissu pubbe kīḷiṃsu , te kumārā na dissare ’’ ti .

Tattha sāmāti khuddakā sāmā suvaṇṇamigā .

Sasolūkāti sasā ca ulūkā ca .

SāV7.341M7.349 assamapade piyaputte adisvā nikkhamitvā pupphitavanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ taṃ ṭhānaṃ olokentī āha –

2247.

‘‘ Imā tā vanagumbāyo , pupphitā sabbakālikā ;

Yatthassu pubbe kīḷiṃsu , te kumārā na dissare .

2248.

‘‘ Imā tā pokkharaṇī rammā , cakkavākūpakūjitā ;

Mandālakehi sañchannā , padumuppalakehi ca ;

Yatthassu pubbe kīḷiṃsu , te kumārā na dissare ’’ ti .

TatthaP6.565 vanagumbāyoti vanaghaṭāyo .

Sā katthaci piyaputte adisvā puna mahāsattassa santikaṃ āgantvā taṃ dummukhaṃ nisinnaṃ disvā āha –

2249.

‘‘ Na te kaṭṭhāni bhinnāni , na te udakamāhaṭaṃ ;

Aggipi te na hāpito , kiṃ nu mandova jhāyasi .

2250.

‘‘ Piyo piyena saṅgamma , samo me byapahaññati ;

Tyajja putte na passāmi , jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho ’’ ti .

Tattha na hāpitoti na jalito .

Idaṃ vuttaṃ hoti – sāmi , tvaṃ pubbe kaṭṭhāni bhindasi , udakaṃ āharitvā ṭhapesi , aṅgārakapalle aggiṃ karosi , ajja tesu ekampi akatvā kiṃ nu mandova jhāyasi , tava kiriyā mayhaṃ na ruccatīti .

Piyo piyenāti vessantaro mayhaṃ piyo , ito me piyataro natthi , iminā me piyena saṅgamma samāgantvā pubbe samo me byapahaññati dukkhaṃ vigacchati , ajja pana me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchati , kiṃ nu kho kāraṇanti .

Tyajjāti hotu , diṭṭhaṃ me kāraṇaṃ , te ajja putte na passāmi , tena me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchatīti .

Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto tuṇhībhūtova nisīdi .

Sā tasmiṃ akathente sokasamappitāV7.342 pahaṭakukkuṭī viya kampamānā puna paṭhamaṃ vicaritaṭṭhānāni vicaritvā mahāsattassa santikaṃ paccāgantvā āha –

2251.

‘‘ NaM7.350 kho no deva passāmi , yena te nīhatā matā ;

Kākolāpi na vassanti , matā me nūna dārakā .

2252.

‘‘ Na kho no deva passāmi , yena te nīhatā matā ;

Sakuṇāpi na vassanti , matā me nūna dārakā ’’ ti .

Tattha na kho noti deva , na kho amhākaṃ putte passāmi .

Yena te nīhatāti kenaci tesaṃ nīhatabhāvampi na jānāmīti adhippāyenevamāha .

Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesiyeva .

Sā puttasokena phuṭṭhā putte upadhārentī tatiyampi tāni tāni ṭhānāni vātavegena vicari .

Tāya ekarattiṃ vicaritaṭṭhānaṃ pariggayhamānaṃ pannarasayojanamattaṃ ahosi .

Atha ratti vibhāsi , aruṇodayo jāto .

Sā puna gantvā mahāsattassa santike ṭhitā paridevi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2253.

‘‘ Sā tattha paridevitvā , pabbatāni vanāni ca ;

Punadevassamaṃ gantvā , rodi sāmikasantike .

2254.

‘‘ NaP6.566 kho no deva passāmi , yena te nīhatā matā ;

Kākolāpi na vassanti , matā me nūna dārakā .

2255.

‘‘ Na kho no deva passāmi , yena te nīhatā matā ;

Sakuṇāpi na vassanti , matā me nūna dārakā .

2256.

‘‘ Nu kho no deva passāmi , yena te nīhatā matā ;

Vicarantī rukkhamūlesu , pabbatesu guhāsu ca .

2257.

‘‘ ItiV7.343 maddī varārohā , rājaputtī yasassinī ;

Bāhā paggayha kanditvā , tattheva patitā chamā ’’ ti .

Tattha sāmikasantiketi bhikkhave , sā maddī tattha vaṅkapabbatakucchiyaṃ sānupabbatāni vanāni ca vicarantī paridevitvā puna gantvā sāmikaṃ nissāya tassa santike ṭhitā puttānaṃ atthāya rodi ,‘‘ na kho no ’’ tiādīni vadantīM7.351 paridevīti attho .

Iti maddī varārohāti bhikkhave , evaṃ sā uttamarūpadharā varārohā maddī rukkhamūlādīsu vicarantī dārake adisvā ‘‘ nissaṃsayaṃ matā bhavissantī ’’ ti bāhā paggayha kanditvā tattheva vessantarassa pādamūle chinnasuvaṇṇakadalī viya chamāyaṃ pati .

Atha mahāsatto ‘‘ matā maddī ’’ ti saññāya kampamāno ‘‘ aṭṭhāne padese matā maddī .

Sace hissā jetuttaranagare kālakiriyā abhavissa , mahanto parivāro abhavissa , dve raṭṭhāni caleyyuṃ .

Ahaṃ pana araññe ekakova , kiṃ nu kho karissāmī ’’ ti uppannabalavasokopi satiṃ paccupaṭṭhāpetvā ‘‘ jānissāmi tāvā ’’ ti uṭṭhāya tassā hadaye hatthaṃ ṭhapetvā santāpapavattiṃ ñatvā kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā satta māse kāyasaṃsaggaṃ anāpannapubbopi balavasokena pabbajitabhāvaṃ sallakkhetuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi tassā sīsaṃ ukkhipitvā ūrūsu ṭhapetvā udakena paripphositvā mukhañca hadayañca parimajjanto nisīdi .

Maddīpi kho thokaṃ vītināmetvā satiṃ paṭilabhitvā hirottappaṃ paccupaṭṭhāpetvā uṭṭhāya mahāsattaṃ vanditvā ‘‘ sāmi vessantara , dārakā te kuhiṃ gatā ’’ ti āha .

‘‘ Devi , ekassa brāhmaṇassa dāsatthāya dinnā ’’ ti .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2258.

‘‘ Tamajjhapattaṃ rājaputtiṃ , udakenābhisiñcatha ;

Assatthaṃ naṃ viditvāna , atha naṃ etadabravī ’’ ti .

TatthaP6.567 ajjhapattan ti attano santikaṃ pattaṃ , pādamūle patitvā visaññibhūtanti attho .

Etadabravīti etaṃ ‘‘ ekassa me brāhmaṇassa dāsatthāya dinnā ’’ ti vacanaṃ abravi .

Tato tāya ‘‘ deva , putte brāhmaṇassa datvā mama sabbarattiṃ paridevitvā vicarantiyā kiṃ nācikkhasī ’’ ti vutte mahāsatto āha –

2259.

‘‘ ĀdiyenevaV7.344 te maddi , dukkhaṃ nakkhātumicchisaṃ ;

Daliddo yācako vuḍḍho , brāhmaṇo gharamāgato .

2260.

‘‘ TassaM7.352 dinnā mayā puttā , maddi mā bhāyi assasa ;

Maṃ passa maddi mā putte , mā bāḷhaṃ paridevasi ;

Lacchāma putte jīvantā , arogā ca bhavāmase .

2261.

‘‘ Putte pasuñca dhaññañca , yañca aññaṃ ghare dhanaṃ ;

Dajjā sappuriso dānaṃ , disvā yācakamāgataṃ ;

Anumodāhi me maddi , puttake dānamuttaman ’’ ti .

Tattha ādiyenevāti ādikeneva .

Idaṃ vuttaṃ hoti – sace te ahaṃ āditova tamatthaṃ ācikkhissaṃ , tato tava sokaṃ sandhāretuṃ asakkontiyā hadayaṃ phaleyya , tasmā ādikeneva te maddi dukkhaṃ na akkhātuṃ icchissanti .

Gharamāgatoti imaṃ amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ āgato .

Arogā ca bhavāmaseti yathā tathā mayaṃ arogā homa , jīvamānā avassaṃ putte brāhmaṇena nītepi passissāma .

Yañca aññan ti yañca aññaṃ ghare saviññāṇakaṃ dhanaṃ .

Dajjā sappuriso dānan ti sappuriso uttamatthaṃ patthento uraṃ bhinditvā hadayamaṃsampi gahetvā dānaṃ dadeyyāti .

Maddī āha –

2262.

‘‘ Anumodāmi te deva , puttake dānamuttamaṃ ;

Datvā cittaṃ pasādehi , bhiyyo dānaṃ dado bhava .

2263.

‘‘ Yo tvaṃ maccherabhūtesu , manussesu janādhipa ;

Brāhmaṇassa adā dānaṃ , sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano ’’ ti .

Tattha anumodāmi teti dasa māse kucchiyā dhāretvā divasassa dvattikkhattuṃ nhāpetvā pāyetvā bhojetvā ure nipajjāpetvā paṭijaggitaputtakesu bodhisattena dinnesu sayaṃ puttadānaṃ anumodantī evamāha .

Iminā kāraṇena jānitabbaṃ ‘‘ pitāva puttānaṃ sāmiko ’’ ti .

Bhiyyo dānaṃV7.345 dado bhavāti mahārāja , uttaripi punappunaṃ dānaṃ dāyakova hohi ,‘‘ sudinnaṃ me dānan ’’ ti cittaṃ pasādehi , yo tvaṃ maccherabhūtesu sattesu piyaputte adāsīti .

EvaṃM7.353 vutte mahāsatto ‘‘ maddi , kinnāmetaṃ kathesi , sace hi mayā putte datvā cittaṃ pasādetuṃ nābhavissa , imāni pana me acchariyāni na pavatteyyun ’’ ti vatvā sabbāni pathavininnādādīniP6.568 kathesi .

Tato maddī tāni acchariyāni kittetvā dānaṃ anumodantī āha –

2264.

‘‘ Ninnāditā te pathavī , saddo te tidivaṅgato ;

Samantā vijjutā āguṃ , girīnaṃva patissutā ’’ ti .

Tattha vijjutā āgun ti akālavijjulatā himavantapadese samantā nicchariṃsu .

Girīnaṃva patissutāti girīnaṃ patissutasaddā viya viravā uṭṭhahiṃsu .

2265.

‘‘ Tassa te anumodanti , ubho nāradapabbatā ;

Indo ca brahmā pajāpati , somo yamo vessavaṇo ;

Sabbe devānumodanti , tāvatiṃsā saindakā .

2266.

‘‘ Iti maddī varārohā , rājaputtī yasassinī ;

Vessantarassa anumodi , puttake dānamuttaman ’’ ti .

Tattha ubho nāradapabbatāti imepi dve devanikāyā attano vimānadvāre ṭhitāva ‘‘ sudinnaṃ te dānan ’’ ti anumodanti .

Tāvatiṃsā saindakāti indajeṭṭhakā tāvatiṃsāpi devā te dānaṃ anumodantīti .

Evaṃ mahāsattena attano dāne vaṇṇite tamevatthaṃ parivattetvā ‘‘ mahārāja vessantara , sudinnaṃ nāma te dānan ’’ ti maddīpi tatheva dānaṃ vaṇṇayitvā anumodamānā nisīdi .

Tena satthā ‘‘ iti maddī varārohā ’’ ti gāthamāha .

Maddīpabbavaṇṇanā niṭṭhitā .