Sakkapabbavaṇṇanā

EvaṃV7.346M7.354 tesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko cintesi ‘‘ ayaṃ vessantaro rājā hiyyo jūjakassa pathaviṃ unnādetvā dārake adāsi , idāni taṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā sabbalakkhaṇasampannaṃ maddiṃ yācitvā rājānaṃ ekakaṃ katvā maddiṃ gahetvā gaccheyya , tato esa anātho nippaccayo bhaveyya .

Ahaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ gāhāpetvā kassaci avissajjiyaṃ katvā puna naṃ tasseva datvā āgamissāmī ’’ ti .

So sūriyuggamanavelāya tassa santikaṃ agamāsi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2267.

‘‘ Tato ratyā vivasāne , sūriyassuggamanaṃ pati ;

Sakko brāhmaṇavaṇṇena , pāto tesaṃ adissathā ’’ ti .

TatthaP6.569 pāto tesaṃ adissathāti pātova nesaṃ dvinnampi janānaṃ paññāyamānarūpo purato aṭṭhāsi , ṭhatvā ca pana paṭisanthāraṃ karonto āha –

2268.

‘‘ Kacci nu bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayaṃ ;

Kacci uñchena yāpetha , kacci mūlaphalā bahū .

2269.

‘‘ Kacci ḍaṃsā makasā ca , appameva sarīsapā ;

Vane vāḷamigākiṇṇe , kacci hiṃsā na vijjatī ’’ ti .

Mahāsatto āha –

2270.

‘‘ Kusalañceva no brahme , atho brahme anāmayaṃ ;

Atho uñchena yāpema , atho mūlaphalā bahū .

2271.

‘‘ Atho ḍaṃsā makasā ca , appameva sarīsapā ;

Vane vāḷamigākiṇṇe , hiṃsā mayhaṃ na vijjati .

2272.

‘‘ SattaV7.347 no māse vasataṃ , araññe jīvasokinaṃ ;

Idaṃ dutiyaṃ passāma , brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ ;

Ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ , dhārentaṃ ajinakkhipaṃ .

2273.

‘‘ SvāgataṃM7.355 te mahābrahme , atho te adurāgataṃ ;

Anto pavisa bhaddante , pāde pakkhālayassu te .

2274.

‘‘ Tindukāni piyālāni , madhuke kāsumāriyo ;

Phalāni khuddakappāni , bhuñja brahme varaṃ varaṃ .

2275.

‘‘ Idampi pānīyaṃ sītaṃ , ābhataṃ girigabbharā ;

Tato piva mahābrahme , sace tvaṃ abhikaṅkhasī ’’ ti .

Evaṃ tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā mahāsatto –

2276.

‘‘ Atha tvaṃ kena vaṇṇena , kena vā pana hetunā ;

Anuppatto brahāraññaṃ , taṃ me akkhāhi pucchito ’’ ti .

–

Āgamanakāraṇaṃ pucchi .

Atha naṃ sakko ‘‘ mahārāja , ahaṃ mahallako , idhāgacchanto tava bhariyaṃ maddiṃ yācituṃ āgato , taṃ me dehī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –

2277.

‘‘ Yathā vārivaho pūro , sabbakālaṃ na khīyati ;

Evaṃ taṃ yācitāgacchiṃ , bhariyaṃ me dehi yācito ’’ ti .

Evaṃ vutte mahāsatto ‘‘ hiyyo me brāhmaṇassa dārakā dinnā , araññe ekako hutvā kathaṃ te maddiṃ dassāmī ’’ ti avatvā pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya asajjitvā abajjhitvā anolīnamānaso hutvā giriṃ unnādento imaṃ gāthamāha –

2278.

‘‘ DadāmiP6.570 na vikampāmi , yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa ;

Santaṃ nappaṭiguyhāmi , dāne me ramatī mano ’’ ti .

TatthaV7.348 santaṃ nappaṭiguyhāmīti saṃvijjamānaṃ na guyhāmi .

Evañca pana vatvā sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā udakaṃ hatthe pātetvā piyabhariyaṃ brāhmaṇassa adāsi .

Taṅkhaṇeyeva heṭṭhā vuttappakārāni sabbāni acchariyāni pāturahesuṃ .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2279.

‘‘ MaddiṃM7.356 hatthe gahetvāna , udakassa kamaṇḍaluṃ ;

Brāhmaṇassa adā dānaṃ , sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano .

2280.

‘‘ Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ , tadāsi lomahaṃsanaṃ ;

Maddiṃ pariccajantassa , medanī sampakampatha .

2281.

‘‘ Nevassa maddī bhākuṭi , na sandhīyati na rodati ;

Pekkhatevassa tuṇhī sā , eso jānāti yaṃ varan ’’ ti .

Tattha adā dānan ti ‘‘ ambho brāhmaṇa , maddito me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutaññāṇameva piyataraṃ , idaṃ me dānaṃ sabbaññutaññāṇappaṭivedhassa paccayo hotū ’’ ti vatvā dānaṃ adāsi vuttampi cetaṃ –

‘‘ Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ , maddiṃ deviṃ patibbataṃ ;

Cajamāno na cintesiṃ , bodhiyāyeva kāraṇā .

‘‘ Na me dessā ubho puttā , maddī devī na dessiyā ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ , tasmā piye adāsahan ’’ ti .( cariyā .1.118-119);

Tattha sampakampathāti pathavī udakapariyantaṃ katvā kampittha .

Nevassa maddī bhākuṭīti bhikkhave , tasmiṃ khaṇe maddī ‘‘ maṃ mahallakassa brāhmaṇassa rājā detī ’’ ti kodhavasena bhākuṭipi nāhosi .

Na sandhīyati na rodatīti neva maṅku ahosi , na akkhīni pūretvā rodati , atha kho tuṇhī sā hutvā ‘‘ mādisaṃ itthiratanaṃ dadamāno na nikkāraṇā dassati , esoV7.349 yaṃ varaṃ , taṃ jānātī ’’ ti phullapadumavaṇṇaṃ assa mukhaṃ pekkhateva , olokayamānāva ṭhitāti attho .

Atha mahāsatto ‘‘ kīdisā maddī ’’ ti tassā mukhaṃ olokesi .

Sāpi ‘‘ sāmi kiṃ maṃ olokesī ’’ ti vatvā sīhanādaṃ nadantī imaṃ gāthamāha –

2282.

‘‘ Komārī yassāhaṃ bhariyā , sāmiko mama issaro ;

Yassicche tassa maṃ dajjā , vikkiṇeyya haneyya vā ’’ ti .

TatthaP6.571M7.357 komārī yassāhaṃ bhariyāti ahaṃ yassa tava daharikā bhariyā , so tvaññeva mama issaro sāmiko .

Yassicche tassāti issaro ca nāma dāsiṃ maṃ yassa dātuṃ iccheyya , tassa dadeyya .

Vikkiṇeyya vāti dhanena vā atthe sati vikkiṇeyya , maṃsena vā atthe sati haneyya , tasmā yaṃ vo ruccati , taṃ karotha , nāhaṃ kujjhāmīti .

Sakko tesaṃ paṇītajjhāsayataṃ viditvā thutiṃ akāsi .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2283.

‘‘ Tesaṃ saṅkappamaññāya , devindo etadabravi ;

Sabbe jitā te paccūhā , ye dibbā ye ca mānusā .

2284.

‘‘ Ninnāditā te pathavī , saddo te tidivaṅgato ;

Samantā vijjutā āguṃ , girīnaṃva patissutā .

2285.

‘‘ Tassa te anumodanti , ubho nāradapabbatā ;

Indo ca brahmā pajāpati , somo yamo vessavaṇo ;

Sabbe devānumodanti , dukkarañhi karoti so .

2286.

‘‘ Duddadaṃ dadamānānaṃ , dukkaraṃ kamma kubbataṃ ;

Asanto nānukubbanti , sataṃ dhammo durannayo .

2287.

‘‘ TasmāV7.350 satañca asataṃ , nānā hoti ito gati ;

Asanto nirayaṃ yanti , santo saggaparāyaṇā .

2288.

‘‘ Yametaṃ kumāre adā , bhariyaṃ adā vane vasaṃ ;

Brahmayānamanokkamma , sagge te taṃ vipaccatū ’’ ti .

Tattha paccūhāti paccatthikā .

Dibbāti dibbasampattipaṭibāhakā .

Mānusāti manussasampattipaṭibāhakā .

Ke pana teti ?

Macchariyadhammā .

Te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitā .

Tenāha ‘‘ sabbe jitā te paccūhā ’’ ti .

Dukkarañhi karoti soti so vessantaro rājā ekakova araññe vasanto bhariyaṃ brāhmaṇassa dento dukkaraṃM7.358 karotīti evaṃ sabbe devā anumodantīti vadati .

‘‘ Yametan ’’ ti gāthaṃ anumodanaṃ karonto āha .

Vane vasan ti vane vasanto .

Brahmayānan ti seṭṭhayānaṃ .

Tividho hi sucaritadhammo evarūpo ca dānadhammo ariyamaggassa paccayo hotīti ‘‘ brahmayānan ’’ ti vuccati .

Tasmā yaṃ taṃ idaṃ ajja dānaṃ dadatopi nipphannaṃ brahmayānaṃ apāyabhūmiṃ anokkamitvā sagge te taṃ vipaccatu , vipākapariyosāne ca sabbaññutaññāṇadāyakaṃ hotūti .

Evamassa sakko anumodanaṃ katvā ‘‘ idāni mayā idha papañcaṃ akatvā imaṃ imasseva datvā gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā āha –

2289.

‘‘ DadāmiP6.572 bhoto bhariyaṃ , maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ ;

Tvañceva maddiyā channo , maddī ca patinā saha .

2290.

‘‘ Yathā payo ca saṅkho ca , ubho samānavaṇṇino ;

Evaṃ tuvañca maddī ca , samānamanacetasā .

2291.

‘‘ Avaruddhettha araññasmiṃ , ubho sammatha assame ;

Khattiyā gottasampannā , sujātā mātupettito ;

Yathā puññāni kayirātha , dadantā aparāparan ’’ ti .

TatthaV7.351 channoti anurūpo .

Ubho samānavaṇṇinoti samānavaṇṇā ubhopi parisuddhāyeva .

Samānamanacetasāti ācārādīhi kammehi samānena manasaṅkhātena cetasā samannāgatā .

Avaruddhetthāti raṭṭhato pabbājitā hutvā ettha araññe vasatha .

Yathā puññānīti yathā jetuttaranagare vo bahūni puññāni katāni , hiyyo puttānaṃ ajja bhariyāya dānavasenapi katānīti ettakeneva paritosaṃ akatvā ito uttaripi aparāparaṃ dadantā yathānurūpāni puññāni kareyyāthāti .

Evañca pana vatvā sakko mahāsattassa maddiṃ paṭicchāpetvā varaṃ dātuṃ attānaṃ ācikkhanto āha –

2292.

‘‘ Sakkohamasmi devindo , āgatosmi tavantike ;

Varaṃ varassu rājisi , vare aṭṭha dadāmi te ’’ ti .

KathentoyevaM7.359 ca dibbattabhāvena jalanto taruṇasūriyo viya ākāse aṭṭhāsi .

Tato bodhisatto varaṃ gaṇhanto āha –

2293.

‘‘ Varaṃ ce me ado sakka , sabbabhūtānamissara ;

Pitā maṃ anumodeyya , ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ ;

Āsanena nimanteyya , paṭhametaṃ varaṃ vare .

2294.

‘‘ Purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ , api kibbisakārakaṃ ;

Vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ , dutiyetaṃ varaṃ vare .

2295.

‘‘ Ye vuḍḍhā ye ca daharā , ye ca majjhimaporisā ;

Mameva upajīveyyuṃ , tatiyetaṃ varaṃ vare .

2296.

‘‘ Paradāraṃ na gaccheyyaṃ , sadārapasuto siyaṃ ;

Thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ , catutthetaṃ varaṃ vare .

2297.

‘‘ PuttoV7.352 me sakka jāyetha , so ca dīghāyuko siyā ;

Dhammena jine pathaviṃ , pañcametaṃ varaṃ vare .

2298.

‘‘ Tato ratyā vivasāne , sūriyassuggamanaṃ pati ;

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ , chaṭṭhametaṃ varaṃ vare .

2299.

‘‘ Dadato me na khīyetha , datvā nānutapeyyahaṃ ;

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ , sattametaṃ varaṃ vare .

2300.

‘‘ ItoP6.573 vimuccamānāhaṃ , saggagāmī visesagū ;

Anivatti tato assaṃ , aṭṭhametaṃ varaṃ vare ’’ ti .

Tattha anumodeyyāti sampaṭiccheyya na kujjheyya .

Ito pattan ti imamhā araññā sakaṃ gharaṃ anuppattaṃ .

Āsanenāti rājāsanena .

Rajjaṃ me detūti vadati .

Api kibbisakārakan ti rājā hutvā rājāparādhikampi vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ , evarūpassapi me vadho nāma na ruccatu .

Mameva upajīveyyun ti sabbete maññeva nissāya upajīveyyuṃ .

Dhammena jineti dhammena jinātu , dhammena rajjaṃ kāretūti attho .

Visesagūti visesagamano hutvā tusitapure nibbatto homīti vadati .

AnivattiM7.360 tato assan ti tusitabhavanato cavitvā manussattaṃ āgato punabhave anivatti assaṃ , sabbaññutaṃ sampāpuṇeyyanti vadati .

2301.

‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , devindo etadabravi ;

‘ Aciraṃ vata te tato , pitā taṃ daṭṭhumessatī ’’’ ti .

Tattha daṭṭhumessatīti mahārāja , tava mātā ca pitā ca acireneva taṃ passitukāmo hutvā idhāgamissati , āgantvā ca pana setacchattaṃ datvā rajjaṃ niyyādetvā jetuttaranagarameva nessati , sabbe te manorathā matthakaṃ pāpuṇissanti , mā cintayi , appamatto hohi , mahārājāti .

Evaṃ mahāsattassa ovādaṃ datvā sakko sakaṭṭhānameva gato .

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

2302.

‘‘ IdaṃV7.353 vatvāna maghavā , devarājā sujampati ;

Vessantare varaṃ datvā , saggakāyaṃ apakkamī ’’ ti .

Tattha vessantareti vessantarassa .

Apakkamīti gato anuppattoyevāti .

Sakkapabbavaṇṇanā niṭṭhitā .