Uposathakaṇḍaṃ

Sā aparabhāge dhataraṭṭhaṃ paṭicca gabbhaṃ paṭilabhitvā puttaṃ vijāyi , tassa piyadassanattā ‘‘ sudassano ’’ ti nāmaṃ kariṃsu .

Punāparaṃ puttaṃ vijāyi , tassa ‘‘ datto ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .

SoP6.168 pana bodhisatto .

Punekaṃ puttaṃ vijāyi , tassa ‘‘ subhogo ’’ ti nāmaṃ kariṃsu .

Aparampi puttaṃ vijāyi , tassa ‘‘ ariṭṭho ’’ ti nāmaṃ kariṃsu .

Iti sā cattāro putte vijāyitvāpi nāgabhavanabhāvaṃ na jānāti .

Athekadivasaṃ taruṇanāgā ariṭṭhassa ācikkhiṃsu ‘‘ tava mātā manussitthī , na nāginī ’’ ti .

Ariṭṭho ‘‘ vīmaṃsissāmi nan ’’ ti ekadivasaṃ thanaṃ pivantova sappasarīraṃ māpetvā naṅguṭṭhakhaṇḍena mātu piṭṭhipāde ghaṭṭesi .

Sā tassa sappasarīraṃ disvā bhītatasitā mahāravaṃ ravitvā taṃ bhūmiyaṃ khipantī nakhena tassa akkhiṃ bhindi .

Tato lohitaṃ pagghari .

Rājā tassā saddaṃ sutvā ‘‘ kissesā viravatī ’’ ti pucchitvā ariṭṭhena katakiriyaṃ sutvā ‘‘ gaṇhatha , naṃ dāsaṃ gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpethā ’’ ti tajjento āgacchi .

Rājadhītā tassa kuddhabhāvaṃ ñatvā puttasinehena ‘‘ deva , puttassa me akkhi bhinnaṃ , khamathetassāparādhan ’’ ti āha .

Rājā etāya evaṃ vadantiyā ‘‘ kiṃ sakkā kātun ’’ ti khami .

Taṃ divasaṃ sā ‘‘ idaṃ nāgabhavanan ’’ ti aññāsi .

Tato ca paṭṭhāya ariṭṭho kāṇāriṭṭho nāma jāto .

Cattāropi puttā viññutaṃ pāpuṇiṃsu .

Atha nesaṃ pitā yojanasatikaṃ yojanasatikaṃ katvā rajjamadāsi , mahanto yaso ahosi .

Soḷasa soḷasa nāgakaññāsahassāni parivārayiṃsu .

Pitu ekayojanasatikameva rajjaṃ ahosi .

Tayo puttā māseM7.13 māse mātāpitaro passituṃ āgacchanti , bodhisatto pana anvaddhamāsaṃ āgacchati .

Nāgabhavane samuṭṭhitaṃ pañhaṃ bodhisattova katheti .

Pitarā saddhiṃ virūpakkhamahārājassapiV7.12 upaṭṭhānaṃ gacchati , tassa santike samuṭṭhitaṃ pañhampi sova katheti .

Athekadivasaṃ virūpakkhe nāgaparisāya saddhiṃ tidasapuraṃ gantvā sakkaṃ parivāretvā nisinne devānaṃ antare pañho samuṭṭhāsi .

Taṃ koci kathetuṃ nāsakkhi , pallaṅkavaragato pana hutvā mahāsattova kathesi .

Atha naṃ devarājā dibbagandhapupphehi pūjetvā ‘‘ datta , tvaṃ pathavisamāya vipulāya paññāya samannāgato , ito paṭṭhāya bhūridatto nāma hohī ’’ ti ‘‘ bhūridatto ’’ tissa nāmaṃ akāsi .

SoP6.169 tato paṭṭhāya sakkassa upaṭṭhānaṃ gacchanto alaṅkatavejayantapāsādaṃ devaccharāhi ākiṇṇaṃ atimanoharaṃ sakkassa sampattiṃ disvā devaloke piyaṃ katvā ‘‘ kiṃ me iminā maṇḍūkabhakkhena attabhāvena , nāgabhavanaṃ gantvā uposathavāsaṃ vasitvā imasmiṃ devaloke uppattikāraṇaṃ karissāmī ’’ ti cintetvā nāgabhavanaṃ gantvā mātāpitaro āpucchi ‘‘ ammatātā , ahaṃ uposathakammaṃ karissāmī ’’ ti .

‘‘ Sādhu , tāta , karohi , karonto pana bahi agantvā imasmiññeva nāgabhavane ekasmiṃ suññavimāne karohi , bahigatānaṃ pana nāgānaṃ mahantaṃ bhayan ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā tattheva suññavimāne rājuyyāne uposathavāsaṃ vasati .

Atha naṃ nānātūriyahatthā nāgakaññā parivārenti .

So ‘‘ na mayhaṃ idha vasantassa uposathakammaṃ matthakaṃ pāpuṇissati , manussapathaṃ gantvā karissāmī ’’ ti cintetvā nivāraṇabhayena mātāpitūnaṃ anārocetvā attano bhariyāyo āmantetvā ‘‘ bhadde , ahaṃ manussalokaṃ gantvā yamunātīre nigrodharukkho atthi , tassāvidūre vammikamatthake bhoge ābhujitvā caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya nipajjitvā uposathakammaṃ karissāmi .

Mayā sabbarattiṃ nipajjitvā uposathakamme kate aruṇuggamanavelāyameva tumhe dasa dasa itthiyo ādāya vārena vārena tūriyahatthā mama santikaṃ āgantvā maṃ gandhehi ca pupphehi ca pūjetvā gāyitvā naccitvā maṃ ādāya nāgabhavanameva āgacchathā ’’ ti vatvā tattha gantvā vammikamatthake bhoge ābhujitvā ‘‘ yo mama cammaṃ vā nhāruṃ vā aṭṭhiṃ vā ruhiraṃ vā icchati , so āharatū ’’ ti caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya naṅgalasīsappamāṇaṃM7.14 sarīraṃ māpetvā nipanno uposathakammamakāsi .

Aruṇe uṭṭhahanteyeva taṃ nāgamāṇavikā āgantvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā nāgabhavanaṃ ānenti .

Tassa iminā niyāmena uposathaṃ karontassaP6.170 dīgho addhā vītivatto .

Uposathakhaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .