3. Ñāṇavatthusuttavaṇṇanā
33. Ñāṇameva ñāṇavatthu sampattīnaṃ kāraṇabhāvato .
Catūsūti catusaccassa bodhanavasena vuttesu catūsu ñāṇesu .
Paṭhaman ti ‘‘ jarāmaraṇe ñāṇan ’’ ti evaṃ vuttaṃ ñāṇaṃ , yena dhāraṇaparicayamanasikāravasena
V2.67 pavattaṃ sabbaṃ gaṇhi .Sannicayañāṇamayaṃ savanamayaṃ nāmatveva veditabbaṃ .
Sabhāvato
M2.78 paccayato cassa pariggaṇhanañāṇaṃ sammasanañāṇaṃ tveva veditabbaṃ .Jarāmaraṇasīsena cettha jarāmaraṇavantova dhammā gahitā .
Paṭivedhañāṇan ti asammohato paṭivijjhanañāṇaṃ .
Iminā dhammenāti hetumhi karaṇavacanaṃ .
Imassa hi dhammassa adhigamahetu ayaṃ ariyo atītānāgate nayenapi catusaccadhamme abhisambujjhati .
Maggañāṇameva pana atītānāgate nayanasadisaṃ katvā dassetuṃ ‘‘ maggañāṇadhammena vā ’’ ti dutiyavikappo vutto .
Evañhi ‘‘ akālikan ’’ ti samatthitaṃ hoti .
Ñāṇacakkhunā diṭṭhenāti dhammacakkhubhūtena ñāṇacakkhunā asammohapaṭivedhavasena paccakkhato diṭṭhena .
Paññāya viditenāti maggapaññāya tatheva viditena .
Yasmā tathā diṭṭhaṃ viditaṃ sabbaso pattaṃ mahāupāyo hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ pariyogāḷhenā ’’ ti .
Diṭṭhenāti vā dassanena , dhammaṃ passitvā ṭhitenāti attho .
Viditenāti cattāri saccāni viditvā pākaṭāni katvā ṭhitena .
Akālikenāti na kālantaravipākadāyinā .
Pattenāti cattāri saccāni patvā ṭhitattā dhammaṃ pattena .
Pariyogāḷhenāti catusaccadhamme pariyogāhitvā ṭhitena .
Atītānāgate nayaṃ netīti atīte ca anāgate ca nayaṃ neti harati peseti .
Idaṃ pana paccavekkhaṇañāṇassa kiccaṃ , satthārā pana maggañāṇaṃ atītānāgate nayanasadisaṃ kataṃ taṃmūlakattā .
Atītamaggassa hi paccavekkhaṇaṃ nāma hoti , tasmā maggañāṇaṃ nayanasadisaṃ kataṃ nāma hoti , paccavekkhaṇañāṇena pana nayaṃ neti .
Tenāha ‘‘ ettha cā ’’ tiādi .
Yathā pana tena nayaṃ neti .
Taṃ ākāraṃ dassetuṃ ‘‘ ye kho kecī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ettha ca nayanuppādanaṃ nayañāṇasseva pavattiviseso .
Tena vuttaṃ ‘‘ paccavekkhaṇañāṇassa kiccan ’’ ti .
Kiñcāpi ‘‘ imināti maggañāṇadhammena vā ’’ ti vuttaṃ , duvidhaṃ pana maggaphalañāṇaṃ sammasanañāṇapaccavekkhaṇāya mūlakāraṇaṃ , na nayanassāti duvidhena ñāṇadhammenāti na na yujjati .
Tathā catusaccadhammassa ñātattā maggaphalasaṅkhātassa vā dhammassa saccapaṭivedhasampayogaṃ gatattā ‘‘ nayanaṃ hotū ’’ ti tena ‘‘ iminā dhammenā ’’ ti ñāṇassa visayabhāvena ñāṇasampayogena tadañātenāti ca attho na na yujjati .
Anuayeti dhammañāṇassa anurūpavasena aye bujjhanañāṇe diṭṭhānaṃ adiṭṭhānayanato adiṭṭhassa diṭṭhatāya ñāpanato ca .
Tenāha ‘‘ dhammañāṇassa anugamane ñāṇan ’’ ti .
Khīṇāsavassa sekkhabhūmi nāma aggamaggakkhaṇo
M2.79 .Kasmā panetaṃ evaṃ vuttanti ce ?
‘‘ Evaṃ jarāmaraṇaṃ pajānātī ’’ tiādinā vattamānavasena desanāya pavattattā .
Ñāṇavatthusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .