24. Catuvīsatimo paricchedo
Paccayaniddeso
1395.
Yesaṃ
P0.134V0.175 paccayadhammānaṃ , vasā sappaccayā ime ;Dhammā te paccaye cāhaṃ , dassayissāmito paraṃ .
Katame paccayāti ?
Vuccate – hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajāta- aññamaññanissayūpanissayapurejātapacchājātāsevanakammavipākāhārindriya- jhānamaggasampayuttavippayuttaatthinatthivigatāvigatavasena catuvīsatividhā honti .
Tattha hetupaccayoti lobho doso moho alobho adoso amohoti ime cha dhammā hetupaccayā .
Ārammaṇapaccayoti sabbalokiyalokuttaraṃ yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā , te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo .
Adhipatipaccayoti
M0.181 ettha sahajātādhipatiārammaṇādhipativasena duvidho .Tattha sahajātādhipati chandacittavīriyavīmaṃsāvasena catubbidho , ārammaṇādhipati pana domanassavicikicchuddhaccakiriyābyākatākusalavipāke ca aniṭṭhasammatañca rūpaṃ ṭhapetvā avasesaṃ .
Anantarapaccayoti anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā .
Tathā samanantarapaccayo pi .
Sahajātapaccayoti cittacetasikā , mahābhūtā ceva hadayavatthu ca .
Tathā aññamaññapaccayopi .
Nissayapaccayoti vatthurūpāni ceva mahābhūtā , cittacetasikā ca .
Upanissayapaccayoti ārammaṇānantarapakatūpanissayavasena tividho .
Tattha ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatiyeva , anantarūpanissayo pana anantarapaccayova , pakatūpanissayo pana kāyikasukhadukkhautubhojanasenāsanapuggalā saddhāsīlasutacāgapaññārāgadosamohādayo
P0.135 ca .Purejātapaccayoti vatthārammaṇavasena duvidho .
Tattha vatthupurejāto nāma vatthurūpāni , ārammaṇapurejāto nāma paccuppannarūpādīneva .
Pacchājātapaccayoti cittacetasikā ca .
Āsevanapaccayoti ṭhapetvā āvajjanadvayaṃ lokiyakusalākusalakiriyābyākatā dhammāva .
Kammapaccayoti
V0.176 sahajātanānakkhaṇikavasena duvidho .Tattha sahajātā lokiyalokuttarā eva , nānakkhaṇikā pana sāsavakusalākusalacetanā , anāsavakusalacetanā anantarameva attano vipākassa paccayo hoti .
Vipākapaccayoti vipākacittacetasikā .
Āhārapaccayoti kabaḷīkārāhāraphassacetanāviññāṇavasena catubbidho .
Indriyapaccayoti
M0.182 rūpasattakamanajīvitasukhadukkhasomanassadomanassaupekkhāsaddhāvīriya- satisamādhipaññāanaññātaññassāmītindriyaaññindriyaaññatāvindriyānīti vīsatindriyāni , tesu itthindriyapurisindriyāni vajjetvā vīsatindriyāni honti .Jhānapaccayoti vitakkavicārapītisukhacittekaggatāvasena pañcavidho .
Maggapaccayoti diṭṭhisaṅkappavāyāmasatisamādhivācākammantājīvamicchādiṭṭhivasena navavidho .
Sampayuttapaccayoti cittacetasikāva .
Vippayuttapaccayoti vatthupurejātāni ceva pacchājātā cittacetasikā ca .
Atthipaccayoti jīvitindriyakabaḷīkāraāhāraārammaṇapurejātāni ceva nissayapaccaye vuttadhammāpi ca .
Natthipaccayoti anantarapaccayova .
Tathā vigatapaccayo ca .
Avigatapaccayoti atthipaccayova .
Evamime catuvīsati paccayā nāma .
Ettha pana katihākārehi rūpaṃ rūpassa paccayo hotīti ?
Yathārahaṃ sahajātaaññamaññanissayāhārindriyaatthiavigatavasena sattadhā paccayo hoti .
Rūpaṃ arūpassa yathārahaṃ ārammaṇādhipatisahajātaaññamaññanissayūpanissayapurejātindriyavippa- yuttaatthiavigatavasena ekādasahi ākārehi paccayo hoti .
Rūpaṃ rūpārūpassāti natthi .
1396.
Sattadhā rūpaṃ rūpassa , bhavatekādasehi taṃ ;
Paccayo nāmadhammassa , missakassa na kiñci tu .
Arūpaṃ arūpassa yathārahaṃ hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajātaaññamaññanissayūpanissayā- sevanakammavipākāhārindriyajhānamaggasampayuttaatthinatthivigatāvigata- vasena
P0.136V0.177 ekavīsatidhā paccayo hoti .Arūpaṃ
M0.183 rūpassa yathārahaṃ hetādhipatisahajātaaññamaññanissayapacchājātakammavipākāhārindriya- jhānamaggavippayuttaatthiavigatavasena pannarasadhā paccayo hoti .Arūpaṃ rūpārūpassa yathārahaṃ hetādhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākāhārindriyajhānamagga- atthiavigatavasena terasadhā paccayo hoti .
1397.
Ekavīsatidhā nāmaṃ , paccayo bhavatattano ;
Tipañcahi taṃ rūpassa , ubhinnaṃ terasadhā pana .
Rūpārūpaṃ rūpassa yathārahaṃ sahajātanissayaatthiavigatavasena catudhā paccayo hoti .
Rūpārūpaṃ arūpassa yathārahaṃ sahajātaaññamaññanissayindriyaatthiavigatavasena chadhā paccayo hoti .
Rūpārūpaṃ rūpassāti natthi .
1398.
Ubhopi rūpadhammassa , catudhā honti paccayā ;
Chabbidhā nāmadhammassa , missakassa na kiñci tu .
Etesu pana paccayesu kati rūpā , kati arūpā , katimissakāti ?
Purejātapaccayo eko rūpadhammo va , hetuanantarasamanantarapacchājātāsevanakammavipākajhānamaggasampayuttanatthi- vigatānaṃ vasena dvādasa paccayā arūpadhammā va , sesā pana ekādasa paccayā rūpārūpamissakāti veditabbā .
Puna kālavasena hetusahajātaaññamaññanissayapurejātapacchājātavipākāhārindriyajhānamagga- sampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ
V0.178 vasena pannarasa paccayā paccuppannā va honti .Anantarasamanantarāsevananatthivigatapaccayā atītā va , kammapaccayo atīto vā hoti paccuppanno vā , ārammaṇādhipatiupanissayapaccayā
M0.184 pana tikālikā honti kālavinimuttā ca . 1399.
Paccuppannāva hontettha ,
Paccayā dasa pañca ca ;
Atītā eva pañceko ,
Dvekālikova dassito ;
Tayo tikālikā ceva ,
Vinimuttāpi kālato .
Sabbe
P0.137 panime catuvīsati paccayā yathārahaṃ ārammaṇūpanissayakammaatthipaccayānaṃ vasena catūsu paccayesu saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā .Iti abhidhammāvatāre paccayaniddeso nāma
Catuvīsatimo paricchedo .
Nigamanakathā
1400.
Abhidhammāvatāro yaṃ , varo paramagambhīro ;
Icchatā nipuṇaṃ buddhiṃ , bhikkhunā pana sotabbo .
1401.
Sumatimativicārabodhano ,
Vimativimohavināsano ayaṃ ;
Kumatimatimahātamonāso ,
Paṭumatibhāsakaro mato mayā .
1402.
Yato
V0.179 sumati nā mato nāmato ,Āyācitasammānato mānato ;
Tato hi racito sadā tosadā ,
Mayā hitavibhāvanā bhāvanā .
1403.
Atthato
M0.185 ganthato cāpi , yuttito cāpi ettha ca ;Ayuttaṃ vā viruddhaṃ vā , yadi dissati kiñcipi .
1404.
Pubbāparaṃ viloketvā , vicāretvā punappunaṃ ;
Dhīmatā saṅgahetabbaṃ , gahetabbaṃ na dosato .
1405.
Tividhā byappathānañhi , gatiyo dubbidhāpi ce ;
Tasmā upaparikkhitvā , veditabbaṃ vibhāvinā .
1406.
Nikāyantaraladdhīhi , asammisso anākulo ;
Mahāvihāravāsīnaṃ , vācanāmagganissito .
1407.
Madhurakkharasaṃyutto , attho yasmā pakāsito ;
Tasmā hitatthakāmena , kātabbo ettha ādaro .
1408.
Saddhammaṭṭhitikāmena , karontena ca yaṃ mayā ;
Puññamadhigataṃ tena , sukhaṃ pappontu pāṇino .
1409.
Antarāyaṃ vinā cāyaṃ , yathāsiddhimupāgato ;
Tathā kalyāṇasaṅkappā , siddhiṃ gacchantu pāṇinaṃ .
1410.
Naranārigaṇākiṇṇe
P0.138 , asaṃkiṇṇakulākule ;Phīte sabbaṅgasampanne , supasannasitodake .
1411.
Nānāratanasampuṇṇe , vividhāpaṇasaṅkaṭe ;
Kāvera paṭṭane ramme , nānārāmopasobhite .
1412.
Kelāsasikharākārapāsādapaṭimaṇḍite ;
Kārite kaṇhadāsena , dassanīye manorame .
1413.
Vihāre
V0.180 vividhākāracārupākāragopure ;Tattha pācīnapāsāde , mayā nivasatā sadā .
1414.
Asallekhamasākhalye , sīlādiguṇasobhinā ;
Ayaṃ sumati nā sādhu , yācitena kato satā .
1415.
Devā
M0.186 kālena vassantu , vassaṃ vassavalāhakā ;Pālayantu mahīpālā , dhammato sakalaṃ mahiṃ .
1416.
Yāva tiṭṭhati lokasmiṃ , himavā pabbatuttamo ;
Tāva tiṭṭhatu saddhammo , dhammarājassa satthunoti .
Uragapura nivasanena ācariyena bhadantabuddhadattena sīlācārasampannena kato abhidhammāvatāro nāmāyaṃ .
Abhidhammāvatāro niṭṭhito .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa