Issues
Abhidhammāvatāro

11. Ekādasamo paricchedo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

11. Ekādasamo paricchedo

Nibbānaniddeso

768.
RūpānantaramuddiṭṭhaṃP0.79 , nibbānaṃ yaṃ panādito ;
Tassidāni anuppatto , vibhāvananayakkamo .
769.
Tasmāhaṃ tassa dassetuṃ , dukkarassa yathābalaṃ ;
Dubbodhassa pavakkhāmi , vibhāvanamito paraṃ .
TatthaM0.108 nibbānan ti bhavābhavaṃ vinanato vānaṃ vuccati taṇhā , vānato nikkhantattā nibbānanti ca pavuccati amataṃ asaṅkhataṃ paramaṃ sukhaṃ .
Vuttaṃ hetaṃ ‘‘ yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan ’’ ti .
770.
Yassa cādhigamā sabba-kilesānaṃ khayo bhave ;
Nibbānamiti niddiṭṭhaṃ , nibbānakusalena taṃ .
Etaṃ ca nibbānaṃ nāma tayidaṃ santilakkhaṇaṃ , accutirasaṃ , assāsakaraṇarasaṃ vā , animittapaccupaṭṭhānaṃ , nissaraṇapaccupaṭṭhānaṃ vāti veditabbaṃ .
Etthāha – na paramatthato nibbānaṃ nāma eko sabhāvo atthi , titthiyānaṃ attā viya , sasavisāṇaṃV0.102 viya ca anupalabbhanīyatoti ?
Na , paññācakkhunā upaparikkhiyamānānaṃ hitagavesīnaṃ yathānurūpāya paṭipattiyā upalabbhanīyato .
Yaṃ hi puthujjanā nopalabbhanti , taṃ ‘‘ natthī ’’ ti na vattabbaṃ .
Athāyasmatā sāriputtattherena dhammasenāpatinā ‘‘ katamaṃ nu kho , āvuso , nibbānan ’’ ti nibbānaṃ puṭṭhena ‘‘ yo kho , āvuso , rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti rāgādīnaṃ khayova dassito , tasmā rāgādīnaṃP0.80 khayamattameva nibbānanti ce ?
Taṃ na .
Kasmā ?
Arahattassāpi rāgādīnaṃ khayamattapasaṅgadosāpattito .
Kathaṃ ?
Nibbānaṃ pucchānantarameva ‘‘ katamaṃ nu kho , āvuso , arahattan ’’ ti puṭṭhena ‘‘ yo kho , āvuso , rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo ’’ ti rāgādīnaṃ khayova vutto , tasmā tava matena arahattaphalassāpi rāgādīnaṃ khayamattatā bhaveyya , na cetaṃ yuttaṃ anuttarassa lokuttaraphalacittassa rāgānaṃ khayamattatāpajjanaṃ , tasmā māM0.109 evaṃ byañjanacchāyāya vadesi , ubhinnaṃ pana suttānaṃ attho upaparikkhitabbo .
Yassa pana dhammassādhigamena rāgādīnaṃ khayo hoti , so dhammo rāgādīnaṃ khayassa upanissayattā akkhayopi samāno ‘‘ rāgādīnaṃ khayo nibbānan ’’ ti khayopacārena vutto ,‘‘ tipusaṃ jaro guḷo semho ’’ tiādīsu viya phalūpacārena vuttanti veditabbaṃ .
Arahattaṃ pana khayante uppannattā ‘‘ khayo ’’ ti vuttaṃ .
Yadi rāgādīnaṃ khayamattaṃ nibbānaṃ bhaveyya , sabbe bālaputhujjanāpi samadhigatanibbānā sacchikatanirodhā bhaveyyuṃ .
Kiñca bhiyyo – nibbānassa bahuttādidosāpattito ca .
Evañhi sati rāgādikkhayānaṃ bahubhāvato nibbānassāpi bahubhāvo bhaveyya , saṅkhatalakkhaṇañca nibbānaṃ bhaveyya , saṅkhatalakkhaṇattā saṅkhatapariyāpannañca , saṅkhatapariyāpannattā aniccaṃ dukkhaṃ nibbānaṃ bhaveyyāti .
Kiñca bhiyyo – yadi khayo nibbānaṃ bhaveyya , gotrabhuvodānamaggaphalacittānaṃ kiṃ nu ārammaṇaṃ vadesi , vada bhadramukhāti ?
Rāgādīnaṃ khayameva vadāmīti .
Kiṃ pana rāgādayo gotrabhuādīnaṃ khaṇe khīyanti , udāhu khīyissanti , atha khīṇāti ?
Kiṃ panettha ‘‘ khīṇesveva khayaṃ vadāmī ’’ ti .
Suṭṭhu upadhāretvā vada bhadramukhāti , yadi khīṇesveva khayaṃ vadesi , na gotrabhucittādīnaṃ nibbānārammaṇatā sijjhatīti .
Kiṃ kāraṇaṃ ?
Gotrabhukkhaṇe rāgādayo khīyissanti , tathā vodānakkhaṇe , maggakkhaṇe pana khīyanti , na khīṇā , phalakkhaṇe khīṇā .
Evaṃ sante bhavato matena phalameva khayārammaṇaṃ , na itare , itaresaṃ pana kimārammaṇaṃ vadesītiV0.103 ?
Addhā so ārammaṇaṃ apassanto niruttaroP0.81 bhavissati .
Apica kilesakkhayo nāma sappurisehi karīyati , yathānurūpāya paṭipattiyā uppādīyatīti attho .
Nibbānaṃ pana na kenaci karīyati na uppādīyati , tasmā nibbānamamatamasaṅkhataṃ .
TamakataṃM0.110 jānātīti ariyasāvako ‘‘ akataññū ’’ ti pavuccati .
Vuttañcetaṃ –
771.
‘‘ Asaddho akataññū ca ,
Sandhicchedo ca yo naro ;
Hatāvakāso vantāso ,
Sa ve uttamaporiso ’’ ti .
Apica ‘‘ nissaraṇan ’’ ti bhagavatā vuttattā ca .
‘‘ Nissaraṇan ’’ ti hi nibbānassetaṃ nāmaṃ .
Yathāha ‘‘ tayo khome , bhikkhave , dhammā duppaṭivijjhā .
Katame tayo dhammā duppaṭivijjhā ?
Tisso nissaraṇadhātuyo .
Kāmānametaṃ nissaraṇaṃ , yadidaṃ nekkhammaṃ .
Rūpānametaṃ nissaraṇaṃ , yadidaṃ arūpaṃ .
Yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ , nirodho tassa nissaraṇan ’’ ti hi vuttaṃ .
Evaṃ vuttassa tassa nibbānassa abhāvapattidosato paṭhamajjhānākāsānañcāyatanānampi abhāvo bhaveyya , tasmā ayuttaṃ akkhayassa nibbānassa khayadosāpajjananti , na tu khayo nibbānaṃ .
‘‘ Atthi nissaraṇaṃ loke , paññāya me suphusitan ’’ ti ca ‘‘ atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti ca dhammasāminā tathāgatena sammāsambuddhena anekesu suttantesu paramatthavasena vuttattā ‘‘ atthi nibbānaṃ nāma eko dhammo ’’ ti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Apica parittattike ‘‘ katame dhammā appamāṇā ’’ ti padamuddharitvā –
‘‘ cattāro maggā apariyāpannā cattāri ca sāmaññaphalāni nibbānañca , ime dhammā appamāṇā ’’ ti vuttattā rāgādīnaṃ khayassa appamāṇattaṃ kathaṃ yujjati , tasmā paramatthato atthiyeva nibbānaṃ nāma eko sabhāvoti .
TaṃM0.111 pana pakativādīnaṃ pakati viya , titthiyānaṃ attā viya ca sasavisāṇaṃ viya ca nāvijjamānaṃ .
Atha paññattimattaṃ nibbānanti ce , tampi ayuttaṃ .
Kasmā ?
Nibbānārammaṇānaṃ cittacetasikānaṃ navattabbārammaṇattā .
Kathaṃ ?
Parittārammaṇattike ca pana ‘‘ katame dhammā appamāṇārammaṇā ’’ tiV0.104 padamuddharitvā ‘‘ cattāro maggā apariyāpannā cattāri ca sāmaññaphalāniP0.82 , ime dhammā appamāṇārammaṇā ’’ ti hi vuttaṃ .
Yadi panetesaṃ paññattiārammaṇaṃ siyā , appamāṇārammaṇatā na yujjeyya , navattabbārammaṇapakkhaṃ bhajeyyuṃ .
‘‘ Navattabbārammaṇā pana rūpāvacarattikacatukkajjhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca , catutthassa jhānassa vipāko , ākāsānañcāyatanaṃ ākiñcaññāyatanaṃ kusalato ca vipākato ca kiriyato ca , ime dhammā navattabbārammaṇā ’’ ti hi vuttaṃ , tasmā na paññattimattaṃ nibbānaṃ .
Yasmā ca paṇṇattibhāvo nibbānassa na yujjati , tasmā maggaphalānaṃ ārammaṇapaccayabhūtaṃ uppādādīnamabhāvato niccaṃ , rūpasabhāvābhāvato arūpaṃ , papañcābhāvato nippapañcaṃ nibbānaṃ nāma atthīti upagantabbanti .
772.
Accantamanantaṃ santaṃ , amataṃ apalokitaṃ ;
Paṇītaṃ saraṇaṃ khemaṃ , tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇaṃ .
773.
Sivañca nipuṇaṃ saccaṃ , dukkhakkhayamanāsavaṃ ;
Sududdasaṃ paraṃ pāraṃ , nibbānamanidassanaṃ .
774.
Taṇhākkhayaṃ dhuvaṃ dīpaṃ , abyāpajjhamanītikaṃ ;
Anālayamarūpañca , padamaccutamakkharaṃ .
775.
Virāgañca nirodhañca , vimutti mokkhameva ca ;
Imehi pana nāmehi , nibbānaṃ tu kathīyati .
776.
EvañcaM0.112 pana viññāya , nibbānampi ca accutaṃ ;
Tassa cādhigamūpāyo , kattabbo viññunā sadā .
777.
Saddhābuddhikaraṃ tathāgatamate sammohaviddhaṃsanaṃ ,
Paññāsambhavasampasādanakaraṃ jānāti yo ce imaṃ ;
Atthabyañjanasālinaṃ sumadhuraṃ sāraññuvimhāpanaṃ ,
Gambhīre nipuṇābhidhammapiṭake so yābhiniṭṭhaṃ padaṃ .
Iti abhidhammāvatāre nibbānaniddeso nāma
Ekādasamo paricchedo .