8. Aṭṭhamo paricchedo
Pakiṇṇakaniddeso
475.
Idāni
P0.55V0.67 pana sabbesaṃ , etesaṃ mānasaṃ mayā ;Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ , kathīyati pakiṇṇakaṃ .
476.
Panthamakkaṭako nāma , disāsu pana pañcasu ;
Tattha suttaṃ pasāretvā , jālamajjhe nipajjati .
477.
Paṭhamāya disāyettha , sutte pana pasārite ;
Pāṇakena paṭaṅgena , ghaṭṭite makkhikāya vā .
478.
Nipannaṭṭhānato kiñci , calitvā uṇṇanābhi tu ;
Gantvā suttānusārena , yūsaṃ pivati tassa sā .
479.
Punāgantvāna tattheva , nipajjati yathāsukhaṃ ;
Evameva karoteva , disāsu dutiyādisu .
480.
Pasādā
M0.73 pañca daṭṭhabbā , suttaṃ pañcadisāsviva ;Cittaṃ pana ca daṭṭhabbaṃ , majjhe makkaṭako viya .
481.
Pāṇakādīhi suttassa , tassa saṅghaṭṭanā viya ;
Pasādānaṃ tu daṭṭhabbā , ghaṭṭanārammaṇena hi .
482.
Calanaṃ viya taṃmajjhe , nipannāyuṇṇanābhiyā ;
Pasādaghaṭṭanaṃ tattha , gahetvārammaṇaṃ pana .
483.
Manodhātukriyācittaṃ , bhavaṅgāvaṭṭanaṃ mataṃ ;
Tassā suttānusāraṃva , vīthicittapavattanaṃ .
484.
Sīse panassa vijjhitvā , yūsapānaṃva cetaso ;
Ārammaṇesu daṭṭhabbaṃ , javanassa pavattanaṃ .
485.
Punāgantvā
V0.68 yathā sutta-jālamajjhe nipajjanaṃ ;Vatthuṃyeva ca nissāya , cittassa parivattanaṃ .
486.
Idaṃ tu pana opammaṃ , atthaṃ dīpeti kiṃ tu hi ;
Ārammaṇena paṭhamaṃ , pasāde ghaṭṭite pana .
487.
Pasādavatthuto cittā , vatthusannissitaṃ mano ;
Tato hi paṭhamaṃyeva , jāyatīti hi dīpitaṃ .
488.
Ekekārammaṇaṃ
P0.56 dvīsu , dvīsu dvāresu sabbaso ;Āgacchati tenāpāthaṃ , ayamatthopi dīpito .
489.
Rūpaṃ cakkhupasādamhi , ghaṭṭitvā taṅkhaṇe pana ;
Manodvāre tathāpātha-māgacchati nisaṃsayo .
490.
Khago yathā hi rukkhagge , nilīyantova sākhino ;
Sākhaṃ ghaṭṭeti tassīdha , chāyā pharati bhūmiyaṃ .
491.
Sākhāya
M0.74 ghaṭṭanacchāyā , pharaṇāni ca sabbaso ;Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva jāyare .
492.
Evameva ca rūpassa , pasādassa ca ghaṭṭanaṃ ;
Bhavaṅgacalanassāpi , paccayattena atthato .
493.
Tatheva ca manodvāre , āpāthagamanampi ca ;
Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva hotiti .
494.
Tato bhavaṅgaṃ chinditvā , cakkhudvāre yathākkamaṃ ;
Āvajjane samuppanne , dassane sampaṭicchane .
495.
Santīraṇe samuppanne , tato voṭṭhabbanepi ca ;
Kusalaṃ javanaṃ cittaṃ , tathākusalameva vā .
496.
Eso eva nayo sota-dvārādīsupi viññunā ;
Avisesena viññeyyo , saddādīnaṃ tu ghaṭṭane .
497.
Dovārikopamādīni
V0.69 , etassatthassa dīpane ;Uddharitvāna tānettha , dassetabbāni viññunā .
498.
Asambhedena cakkhussa , rūpāpāthagamena ca ;
Ālokanissayenāpi , samanakkārahetunā .
499.
Paccayehi panetehi , sametehi catūhipi ;
Jāyate cakkhuviññāṇaṃ , sampayuttehi taṃ saha .
500.
Asambhedena sotassa , saddāpāthagamena ca ;
Ākāsanissayenāpi , samanakkārahetunā .
501.
Paccayehi panetehi , sametehi catūhipi ;
Jāyate sotaviññāṇaṃ , sampayuttehi taṃ saha .
502.
Asambhedena
M0.75 ghānassa , gandhāpāthagamena ca ;Vāyosannissayenāpi , samanakkārahetunā .
503.
Paccayehi panetehi , sametehi catūhipi ;
Jāyate ghānaviññāṇaṃ , sampayuttehi taṃ saha .
504.
Asambhedena jivhāya , rasāpāthagamena ca ;
Āposannissayenāpi , samanakkārahetunā .
505.
Paccayehi panetehi , sametehi catūhipi ;
Jāyate jivhāviññāṇaṃ , sampayuttehi taṃ saha .
506.
Asambhedena
P0.57 kāyassa , phoṭṭhabbāpāthasaṅgamā ;Pathavīnissayenāpi , samanakkārahetunā .
507.
Paccayehi panetehi , sametehi catūhipi ;
Jāyate kāyaviññāṇaṃ , sampayuttehi taṃ saha .
508.
Asambhedā manassāpi , dhammāpāthagamena ca ;
Vatthusannissayenāpi , samanakkārahetunā .
509.
Paccayehi
V0.70 panetehi , sametehi catūhipi ;Manoviññāṇa mevaṃ tu , sampayuttehi jāyate .
510.
Mano bhavaṅgacittanti , veditabbaṃ vibhāvinā ;
Āvajjanakriyācittaṃ , samanakkāroti saññitaṃ .
511.
Vatthusannissayenāti , nāyaṃ sabbattha gacchati ;
Bhavaṃ tu pañcavokāraṃ , sandhāya kathito pana .
512.
Paṭisandhādicittāni , sabbānekūnavīsati ;
Kāme dasa ca rūpesu , pañca cattārirūpisu .
513.
Kammaṃ
M0.76 kammanimittañca , tathā gatinimittakaṃ ;Idaṃ hi tividhaṃ tesaṃ , ārammaṇamudīritaṃ .
514.
Kāmāvacarasandhīnaṃ , parittārammaṇaṃ mataṃ ;
Paccuppannamatītaṃ vā , hoti natthi anāgataṃ .
515.
Aṭṭheva ca mahāpākā , tīṇi santīraṇāni ca ;
Ekādasavidhaṃ cittaṃ , tadārammaṇasaññitaṃ .
516.
Ekādasavidhe citte , tadārammaṇasaññite ;
Dasa puññavipākāni , ekaṃ hoti apuññajaṃ .
517.
Mahāpākā na jāyante , rūpārūpabhavadvaye ;
Kāme rūpe bhave ceva , hoti santīraṇattayaṃ .
518.
Tadārammaṇacittāni , yāni vuttāni satthunā ;
Tesu cittaṃ panekampi , rūpārūpabhavadvaye .
519.
Na tadārammaṇaṃ hutvā , pavattati kadācipi ;
Kasmā na hoti ce tattha , bījassābhāvato pana .
520.
Paṭisandhibījaṃ natthettha , kāmāvacarasaññitaṃ ;
Rūpādigocare tassa , bhaveyya janakaṃ tu yaṃ .
521.
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ
V0.71 , natthitāpajjatīti ce ;Nindriyānaṃ pavattānu-bhāvato cittasambhavo .
522.
Ekantena yathā cetaṃ , tadārammaṇamānasaṃ ;
Nappavattati sabbampi , rūpārūpabhavadvaye .
523.
Akāmāvacaradhammepi , tadetaṃ nānubandhati ;
Kasmā ajanakattā hi , janakassāsamānato .
524.
Janakaṃ
M0.77 tena tulyaṃ vā , kāmāvacarasaññitaṃ ;Kusalākusalādiṃ tu , javanaṃ anubandhati .
525.
Kāmāvacaradhammāpi
P0.58 , ye mahaggatagocarā ;Hutvā vattanti te cāpi , idaṃ nevānubandhati .
526.
Parittārammaṇattā ca , ekantena panassa hi ;
Tathāparicitattā ca , nānubandhati sabbadā .
527.
Kiṃ tena yuttivādena , vuttaṃ aṭṭhakathāsu hi ;
Tadārammaṇacittāni , ekādasapi sabbaso .
528.
Nāmagottaṃ panārabbha , javane javitepi ca ;
Tadārammaṇaṃ na gaṇhanti , rūpārūpabhavesu vā .
529.
Yadā paññattimārabbha , javane javitepi vā ;
Tathā vipassanāyāpi , lakkhaṇārammaṇāya ca .
530.
Tadārammaṇā na labbhanti , micchattaniyatesupi ;
Na lokuttaradhammepi , ārabbha javane gate .
531.
Tathā mahaggate dhamme , ārabbha javane pana ;
Paṭisambhidāñāṇāni , ārabbha javitepi ca .
532.
Manodvārepi sabbesaṃ , javanānamanantaraṃ ;
Tadārammaṇacittāni , bhavanti anupubbato .
533.
Na
V0.72 vijjati manodvāre , ghaṭṭanārammaṇassa hi ;Kathaṃ bhavaṅgato hoti , vuṭṭhānaṃ pana cetaso .
534.
Manodvārepi āpātha-māgacchanteva gocarā ;
Ghaṭṭanāya vinā tasmā , cittānaṃ hoti sambhavo .
535.
Dvādasāpuññacittānaṃ
M0.78 , vipākā sattasattati ;Bhavanti caturāsīti , pāpapākā pavattiyaṃ .
536.
Ekādasavidhānaṃ tu , hitvā uddhaccamānasaṃ ;
Ekādasavidhā ceva , bhavanti paṭisandhiyo .
537.
Kriyacittesu sabbesu , javanaṃ na ca hoti yaṃ ;
Taṃ ve karaṇamattattā , vātapupphasamaṃ mataṃ .
538.
Javanattaṃ tu sampattaṃ , kiccasādhanato pana ;
Chinnamūlassa rukkhassa , pupphaṃva aphalaṃ siyā .
539.
Paṭicca pana etasmā , phalametīti paccayo ;
Yo dhammo yassa dhammassa , ṭhitiyuppattiyāpi vā .
540.
Upakāro hi so tassa , paccayoti pavuccati ;
Sambhavopabhavo hetu , kāraṇaṃ paccayo mato .
541.
Lobhādi pana yo dhammo , mūlaṭṭhenupakārako ;
Hetūti pana so dhammo , viññātabbo vibhāvinā .
542.
Lobho doso ca moho ca ,
Tathālobhādayo tayo ;
Chaḷeva hetuyo honti ,
Jātito navadhā siyuṃ .
543.
Dhammānaṃ kusalādīnaṃ , kusalādittasādhako ;
Mūlaṭṭhoti vadantevaṃ , eke ācariyā pana .
544.
Evaṃ
P0.59V0.73 sante tu hetūnaṃ , taṃsamuṭṭhānarūpisu ;Hetupaccayatā neva , sampajjati kadācipi .
545.
Na hi te pana rūpānaṃ , sādhenti kusalādikaṃ ;
Na tesaṃ pana rūpānaṃ , paccayā na ca honti te .
546.
Tasmā
M0.79 hi kusalādīnaṃ , kusalādittasādhako ;Mūlaṭṭhoti na gantabbo , viññunā samayaññunā .
547.
Suppatiṭṭhitabhāvassa , sādhanenupakārako ;
Mūlaṭṭhoti ca hetūnaṃ , viññātabbo vibhāvinā .
548.
Kusalākusalā hetū , kriyāhetū ca sabbaso ;
Dhammānaṃ sampayuttānaṃ , taṃsamuṭṭhānarūpinaṃ .
549.
Hetupaccayataṃ yātā , pañcavokārabhūmiyaṃ ;
Sampayuttānamevete , catuvokārabhūmiyaṃ .
550.
Kāme vipākahetūpi , kāmāvacarabhūmiyaṃ ;
Attanā sampayuttānaṃ , paṭisandhikkhaṇe pana .
551.
Kaṭattārūpajātānaṃ , tatheva ca pavattiyaṃ ;
Cittajānañca rūpānaṃ , hetupaccayataṃ gatā .
552.
Rūpe vipākahetu ca , rūpāvacarabhūmiyaṃ ;
Tathā vuttappakārānaṃ , honti te hetupaccayā .
553.
Hetuyo pañcavokāre , lokuttaravipākajā ;
Cittajānañca rūpānaṃ , sampayuttānameva ca .
554.
Te hetupaccayā honti , catuvokārabhūmiyaṃ ;
Bhavanti sampayuttānaṃ , itare ca sabhūmiyaṃ .
555.
Hetuttho hetuyo ceva , hetupaccayasambhavo ;
Evameva ca viññeyyo , sañjātasukhahetunā .
556.
Chando
V0.74 cittañca vīriyaṃ , vīmaṃsā cāti satthunā ;Lokādhipatinā vuttā , catudhādhipatī siyuṃ .
557.
Chandaṃ
M0.80 tu jeṭṭhakaṃ katvā , chandaṃ katvā dhuraṃ pana ;Cittassuppattikālasmiṃ , chandādhipati nāmaso .
558.
Eseva ca nayo ñeyyo , sesesupi ca tīsupi ;
Adhippatīti niddiṭṭho , jeṭṭhaṭṭhenupakārako .
559.
Sumatimativibodhanaṃ vicittaṃ ,
Kumatimatindhanapāvakaṃ padhānaṃ ;
Imamatimadhuraṃ avedi yo yo ,
Jinavacanaṃ sakalaṃ avedi so so .
Iti abhidhammāvatāre pakiṇṇakaniddeso nāma
Aṭṭhamo paricchedo .