Cetasikavibhāganiddeso
89.
Sabbe
P0.29V0.31 cetasikā vuttā , buddhenādiccabandhunā ;Nāmasāmaññatoyeva , dvepaññāsa bhavanti te .
Seyyathidaṃ – phasso vedanā saññā cetanā vitakko vicāro pīti cittekaggatā vīriyaṃ jīvitaṃ chando adhimokkho manasikāro tatramajjhattatā saddhā sati hirī ottappaṃ alobho adoso amoho kāyappassaddhiādīni cha yugāni , tisso viratiyo , karuṇā muditā lobho doso moho uddhaccaṃ māno diṭṭhi issā macchariyaṃ kukkuccaṃ thinaṃ middhaṃ vicikicchā ahirikaṃ anottappañcāti .
90.
Catupaññāsadhā
M0.36 kāme , rūpe pañcadaseritā ;Te honti dvādasārūpe , cattālīsamanāsavā .
91.
Ekavīsasataṃ sabbe , cittuppādā samāsato ;
Etesu tesamuppattiṃ , uddharitvā panekakaṃ .
92.
Phassādīnaṃ tu dhammānaṃ , pavakkhāmi ito paraṃ ;
Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ , cittacetasikesvahaṃ .
93.
Ekaggatā manakkāro , jīvitaṃ phassapañcakaṃ ;
Aṭṭhete avinibbhogā , ekuppādā sahakkhayā .
94.
Phasso ca vedanā saññā , cetanā jīvitindriyaṃ ;
Ekaggatā manakkāro , sabbasādhāraṇā ime .
95.
Vitakko pañcapaññāsa-cittesu samudīrito ;
Cāro chasaṭṭhicittesu , jāyate natthi saṃsayo .
96.
Ekapaññāsacittesu
V0.32 , pīti tesaṭṭhiyā sukhaṃ ;Upekkhā pañcapaññāsa-citte dukkhaṃ tu tīsu hi .
97.
Hoti dvāsaṭṭhicittesu , somanassindriyaṃ pana ;
Dukkhindriyaṃ panekasmiṃ , tathekamhi sukhindriyaṃ .
98.
Pañcuttarasate
P0.30 citte , vīriyaṃ āha nāyako ;Catuttarasate citte , samādhindriyamabravi .
99.
Sabbāhetukacittāni , ṭhapetvā cekahetuke ;
Ekuttarasate citte , chandassuppattimuddise .
100.
Ṭhapetvā dasa viññāṇe , vicikicchāyutampi ca ;
Dasuttarasate citte , adhimokkho udīrito .
101.
Saddhā
M0.37 sati hirottappaṃ , alobhādosamajjhatā ;Chaḷeva yugaḷā cāti , dhammā ekūnavīsati .
102.
Ekanavutiyā citte , jāyanti niyatā ime ;
Ahetukesu cittesu , apuññesu na jāyare .
103.
Ekūnāsītiyā citte , paññā jāyati sabbadā ;
Aṭṭhavīsatiyā citte , karuṇāmuditā siyuṃ .
104.
Kāmāvacarapuññesu , sabbalokuttaresu ca ;
Cattālīsavidhe citte , sāṭṭhake viratittayaṃ .
105.
Saddhā sati hirottappaṃ , alobhādittayampi ca ;
Yugaḷāni cha majjhattaṃ , karuṇāmuditāpi ca .
106.
Tathā viratiyo tisso , sabbe te pañcavīsati ;
Kusalābyākatā cāpi , kusalena pakāsitā .
107.
Ahirīkamanottappaṃ , moho uddhaccameva ca ;
Dvādasāpuññacittesu , niyatāyeva jāyare .
108.
Lobho
V0.33 doso ca moho ca , māno diṭṭhi ca saṃsayo ;Middhamuddhaccakukkuccaṃ , thinaṃ macchariyampi ca .
109.
Ahirīkamanottappaṃ , issā ca domanassakaṃ ;
Ete akusalā vuttā , ekantena mahesinā .
110.
Lobho aṭṭhasu niddiṭṭho , vuttā catūsu diṭṭhitu ;
Māno diṭṭhiviyuttesu , dosodvīsveva jāyate .
111.
Issāmaccherakukkuccā , dvīsu jāyanti no saha ;
Vicikicchā panekasmiṃ , thinamiddhaṃ tu pañcasu .
112.
Phasso
M0.38 ca vedanā saññā , cetanā jīvitaṃ mano ;Vitakko ca vicāro ca , pīti vīriyasamādhi ca .
113.
Chando cevādhimokkho ca , manasikāro ca cuddasa ;
Kusalākusalā ceva , honti abyākatāpi ca .
114.
Ekūnatiṃsacittesu , jhānaṃ pañcaṅgikaṃ mataṃ ;
Catujhānaṅgayuttāni , sattatiṃsāti niddise .
115.
Ekādasavidhaṃ cittaṃ , tivaṅgikamudīritaṃ ;
Catutiṃsavidhaṃ cittaṃ , duvaṅgikamudīritaṃ .
116.
Sabhāvenāvitakkesu
P0.31 , jhānaṅgāni na uddhare ;Sabbāhetukacittesu , maggaṅgāni na uddhare .
117.
Tīṇi soḷasacittesu , indriyāni vade budho ;
Ekasmiṃ pana cattāri , pañca terasasuddhare .
118.
Satta dvādasacittesu , indriyāni jinobravi ;
Ekenūnesu aṭṭheva , cattālīsamanesu ca .
119.
Cattālīsāya
V0.34 cittesu , navakaṃ nāyakobravi ;Evaṃ indriyayogopi , veditabbo vibhāvinā .
120.
Amaggaṅgāni nāmettha , aṭṭhārasa ahetukā ;
Jhānaṅgāni na vijjanti , viññāṇesu dvipañcasu .
121.
Ekaṃ cittaṃ dumaggaṅgaṃ , timaggaṅgāni sattasu ;
Cattālīsāya cittesu , maggo so caturaṅgiko .
122.
Pañcaddasasu cittesu , maggo pañcaṅgiko mato ;
Vutto dvattiṃsacittesu , maggo sattaṅgikopi ca .
123.
Maggo
M0.39 aṭṭhasu cittesu , mato aṭṭhaṅgikoti hi ;Evaṃ tu sabbacittesu , maggaṅgāni samuddhare .
124.
Balāni dve dvicittesu , ekasmiṃ tīṇi dīpaye ;
Ekādasasu cattāri , cha dvādasasu niddise .
125.
Ekūnāsītiyā satta , soḷasevābalāni tu ;
Cittamevaṃ tu viññeyyaṃ , sabalaṃ abalampi ca .
126.
Jhānaṅgamaggaṅgabalindriyāni ,
Cittesu jāyanti hi yesu yāni ;
Mayā samāsena samuddharitvā ,
Vuttāni sabbānipi tāni tesu .
Iti abhidhammāvatāre cetasikavibhāganiddeso nāma
Tatiyo paricchedo .