Paccayaniddeso
1395.
Yesaṃ
P0.134V0.175 paccayadhammānaṃ , vasā sappaccayā ime ;Dhammā te paccaye cāhaṃ , dassayissāmito paraṃ .
Katame paccayāti ?
Vuccate – hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajāta- aññamaññanissayūpanissayapurejātapacchājātāsevanakammavipākāhārindriya- jhānamaggasampayuttavippayuttaatthinatthivigatāvigatavasena catuvīsatividhā honti .
Tattha hetupaccayoti lobho doso moho alobho adoso amohoti ime cha dhammā hetupaccayā .
Ārammaṇapaccayoti sabbalokiyalokuttaraṃ yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā , te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo .
Adhipatipaccayoti
M0.181 ettha sahajātādhipatiārammaṇādhipativasena duvidho .Tattha sahajātādhipati chandacittavīriyavīmaṃsāvasena catubbidho , ārammaṇādhipati pana domanassavicikicchuddhaccakiriyābyākatākusalavipāke ca aniṭṭhasammatañca rūpaṃ ṭhapetvā avasesaṃ .
Anantarapaccayoti anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā .
Tathā samanantarapaccayo pi .
Sahajātapaccayoti cittacetasikā , mahābhūtā ceva hadayavatthu ca .
Tathā aññamaññapaccayopi .
Nissayapaccayoti vatthurūpāni ceva mahābhūtā , cittacetasikā ca .
Upanissayapaccayoti ārammaṇānantarapakatūpanissayavasena tividho .
Tattha ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatiyeva , anantarūpanissayo pana anantarapaccayova , pakatūpanissayo pana kāyikasukhadukkhautubhojanasenāsanapuggalā saddhāsīlasutacāgapaññārāgadosamohādayo
P0.135 ca .Purejātapaccayoti vatthārammaṇavasena duvidho .
Tattha vatthupurejāto nāma vatthurūpāni , ārammaṇapurejāto nāma paccuppannarūpādīneva .
Pacchājātapaccayoti cittacetasikā ca .
Āsevanapaccayoti ṭhapetvā āvajjanadvayaṃ lokiyakusalākusalakiriyābyākatā dhammāva .
Kammapaccayoti
V0.176 sahajātanānakkhaṇikavasena duvidho .Tattha sahajātā lokiyalokuttarā eva , nānakkhaṇikā pana sāsavakusalākusalacetanā , anāsavakusalacetanā anantarameva attano vipākassa paccayo hoti .
Vipākapaccayoti vipākacittacetasikā .
Āhārapaccayoti kabaḷīkārāhāraphassacetanāviññāṇavasena catubbidho .
Indriyapaccayoti
M0.182 rūpasattakamanajīvitasukhadukkhasomanassadomanassaupekkhāsaddhāvīriya- satisamādhipaññāanaññātaññassāmītindriyaaññindriyaaññatāvindriyānīti vīsatindriyāni , tesu itthindriyapurisindriyāni vajjetvā vīsatindriyāni honti .Jhānapaccayoti vitakkavicārapītisukhacittekaggatāvasena pañcavidho .
Maggapaccayoti diṭṭhisaṅkappavāyāmasatisamādhivācākammantājīvamicchādiṭṭhivasena navavidho .
Sampayuttapaccayoti cittacetasikāva .
Vippayuttapaccayoti vatthupurejātāni ceva pacchājātā cittacetasikā ca .
Atthipaccayoti jīvitindriyakabaḷīkāraāhāraārammaṇapurejātāni ceva nissayapaccaye vuttadhammāpi ca .
Natthipaccayoti anantarapaccayova .
Tathā vigatapaccayo ca .
Avigatapaccayoti atthipaccayova .
Evamime catuvīsati paccayā nāma .
Ettha pana katihākārehi rūpaṃ rūpassa paccayo hotīti ?
Yathārahaṃ sahajātaaññamaññanissayāhārindriyaatthiavigatavasena sattadhā paccayo hoti .
Rūpaṃ arūpassa yathārahaṃ ārammaṇādhipatisahajātaaññamaññanissayūpanissayapurejātindriyavippa- yuttaatthiavigatavasena ekādasahi ākārehi paccayo hoti .
Rūpaṃ rūpārūpassāti natthi .
1396.
Sattadhā rūpaṃ rūpassa , bhavatekādasehi taṃ ;
Paccayo nāmadhammassa , missakassa na kiñci tu .
Arūpaṃ arūpassa yathārahaṃ hetārammaṇādhipatianantarasamanantarasahajātaaññamaññanissayūpanissayā- sevanakammavipākāhārindriyajhānamaggasampayuttaatthinatthivigatāvigata- vasena
P0.136V0.177 ekavīsatidhā paccayo hoti .Arūpaṃ
M0.183 rūpassa yathārahaṃ hetādhipatisahajātaaññamaññanissayapacchājātakammavipākāhārindriya- jhānamaggavippayuttaatthiavigatavasena pannarasadhā paccayo hoti .Arūpaṃ rūpārūpassa yathārahaṃ hetādhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākāhārindriyajhānamagga- atthiavigatavasena terasadhā paccayo hoti .
1397.
Ekavīsatidhā nāmaṃ , paccayo bhavatattano ;
Tipañcahi taṃ rūpassa , ubhinnaṃ terasadhā pana .
Rūpārūpaṃ rūpassa yathārahaṃ sahajātanissayaatthiavigatavasena catudhā paccayo hoti .
Rūpārūpaṃ arūpassa yathārahaṃ sahajātaaññamaññanissayindriyaatthiavigatavasena chadhā paccayo hoti .
Rūpārūpaṃ rūpassāti natthi .
1398.
Ubhopi rūpadhammassa , catudhā honti paccayā ;
Chabbidhā nāmadhammassa , missakassa na kiñci tu .
Etesu pana paccayesu kati rūpā , kati arūpā , katimissakāti ?
Purejātapaccayo eko rūpadhammo va , hetuanantarasamanantarapacchājātāsevanakammavipākajhānamaggasampayuttanatthi- vigatānaṃ vasena dvādasa paccayā arūpadhammā va , sesā pana ekādasa paccayā rūpārūpamissakāti veditabbā .
Puna kālavasena hetusahajātaaññamaññanissayapurejātapacchājātavipākāhārindriyajhānamagga- sampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ
V0.178 vasena pannarasa paccayā paccuppannā va honti .Anantarasamanantarāsevananatthivigatapaccayā atītā va , kammapaccayo atīto vā hoti paccuppanno vā , ārammaṇādhipatiupanissayapaccayā
M0.184 pana tikālikā honti kālavinimuttā ca . 1399.
Paccuppannāva hontettha ,
Paccayā dasa pañca ca ;
Atītā eva pañceko ,
Dvekālikova dassito ;
Tayo tikālikā ceva ,
Vinimuttāpi kālato .
Sabbe
P0.137 panime catuvīsati paccayā yathārahaṃ ārammaṇūpanissayakammaatthipaccayānaṃ vasena catūsu paccayesu saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā .Iti abhidhammāvatāre paccayaniddeso nāma
Catuvīsatimo paricchedo .