Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso
1227.
Etassa
P0.116V0.153 nāmarūpassa , jānitvā hetupaccaye ;Kaṅkhā tīsu panaddhāsu , vitaritvā ṭhitaṃ pana .
1228.
Kaṅkhāvitaraṇaṃ nāma , ñāṇaṃ taṃ samudīritaṃ ;
Taṃ sampādetukāmena , atthakāmena bhikkhunā .
1229.
Nāmarūpassa ko hetu , konu vā paccayo bhave ;
Āvajjitvā tamiccevaṃ , rūpakāyassa tāvade .
1230.
Kesā lomā nakhā dantā , taco maṃsaṃ nahāru ca ;
Aṭṭhimiñjañca vakkañca , hadayaṃ yakanampi ca .
1231.
Iccevamādibāttiṃsa-koṭṭhāsapaccayassa hi ;
Pariggaṇhati kāyassa , manasā hetupaccaye .
1232.
Avijjā
M0.159 taṇhupādānaṃ , kammaṃ hetu catubbidho ;Etassa rūpakāyassa , āhāro paccayo mato .
1233.
Janako hetu akkhāto ,
Paccayo anupālako ;
Hetvaṅkurassa bījaṃ tu ,
Paccayā pathavādayo .
1234.
Itime pañca dhammā hi , hetupaccayataṃ gatā ;
Avijjādayo tayo tattha , mātāva upanissayā .
1235.
Janakaṃ pana kammaṃ tu , puttassa hi pitā viya ;
Dhātī viya kumārassa , āhāro dhārako bhave .
1236.
Iccevaṃ
V0.154 rūpakāyassa , so paccayapariggahaṃ ;Katvā punapi ‘‘ cakkhuñca , rūpamālokameva ca .
1237.
Paṭicca cakkhuviññāṇaṃ , hoti ’’ iccevamādinā ;
Nayena nāmakāyassa , paccayaṃ parigaṇhati .
1238.
So evaṃ nāmarūpassa , vuttiṃ disvāna paccayā ;
Yathā etarahidaṃ tu , atītepi tathevidaṃ .
1239.
Paccayā ca pavattittha , tathevānāgatepi ca ;
Pavattissati addhāsu , tīsvevaṃ anupassati .
1240.
Tassevaṃ
P0.117 passato yā sā , pubbante pañcadhā tathā ;Aparante siyā kaṅkhā , pañcadhā samudīritā .
1241.
Paccuppannepi addhāne , chabbidhā parikittitā ;
Sabbā cānavasesāva , yogino sā pahiyyati .
1242.
Eko kammavipākānaṃ , vasenāpi ca paṇḍito ;
Etassa nāmarūpassa , paccayaṃ parigaṇhati .
1243.
Kammaṃ catubbidhaṃ diṭṭha-dhammavedaniyaṃ tathā ;
Upapajjāparāpariyā-hosikammavasā pana .
Tattha
M0.160 ekajavanavīthiyaṃ sattasu cittesu kusalā vā akusalā vā paṭhamajavanacetanā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ nāma .Taṃ imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ deti , tathā asakkontaṃ pana ‘‘ ahosikammaṃ nāhosi kammavipāko , na bhavissati kammavipāko , natthi kammavipāko ’’ ti imassa tikassa vasena ahosikammaṃ nāma hoti .
Atthasādhikā pana sattamajavanacetanā upapajjavedanīyakammaṃ nāma .
Tamanantare attabhāve vipākaṃ deti , tathā asakkontaṃ vuttanayena ahosikammaṃ nāma hoti .
Ubhinnamantare pañcajavanacetanā aparāpariyavedanīyakammaṃ nāma .
Tamanāgate yadā okāsaṃ labhati , tadā vipākaṃ deti , sati saṃsārappavattiyā ahosikammaṃ nāma na hoti .
1244.
Aparaṃ
V0.155 catubbidhaṃ kammaṃ , garukaṃ bahulampi ca ;Āsannañca kaṭattā ca , kammanti samudīritaṃ .
1245.
Aññaṃ catubbidhaṃ kammaṃ , janakaṃ upathambhakaṃ ;
Tathūpapīḷakaṃ kamma-mupaghātakameva ca .
Tattha janakaṃ nāma kusalaṃ vā akusalaṃ vā kammaṃ paṭisandhiyampi pavattepi rūpārūpavipākakkhandhe janeti .
Upatthambhakaṃ pana vipākaṃ janetuṃ na sakkoti , aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjanakasukhadukkhaṃ upatthambheti , addhānaṃ pavatteti .
Upapīḷakaṃ pana aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjanakasukhadukkhaṃ pīḷeti bādhati , addhānaṃ pavattituṃ na deti .
Upaghātakaṃ pana sayaṃ kusalampi akusalampi samānaṃ
P0.118 aññaṃ dubbalakammaṃ ghātetvā tassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassa okāsaṃ karoti .Evaṃ pana kammena okāse kate taṃvipākamuppannaṃ nāma hoti .
Iti imaṃ dvādasavidhaṃ kammaṃ kammavaṭṭe pakkhipitvā
M0.161 evameko kammavipākavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti .Iti evaṃ kammavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa pavattiṃ disvā ‘‘ yathā idaṃ etarahi , evamatītepi addhāne kammavipākavasena paccayato pavattittha , anāgatepi pavattissatī ’’ ti iti kammañceva vipāko cāti kammavipākavasena loko pavattatīti taṃ samanupassati .
Tassevaṃ samanupassato sabbā soḷasavidhā kaṅkhā pahiyyati .
1246.
Hetuphalassa sambandhavaseneva pavattati ;
Kevalaṃ nāmarūpanti , sammā samanupassati .
1247.
Evaṃ kāraṇato uddhaṃ , kāraṇaṃ na ca passati ;
Pākapavattito uddhaṃ , na pākapaṭivedakaṃ .
Tenāhu porāṇā –
1248.
‘‘ Kammassa kārako natthi , vipākassa ca vedako ;
Suddhadhammā pavattanti , evetaṃ sammadassanaṃ .
1249.
Evaṃ
V0.156 kamme vipāke ca , vattamāne sahetuke ;Bījarukkhādikānaṃva , pubbā koṭi na nāyati .
1250.
Anāgatepi saṃsāre , appavatti na dissati ;
Etamatthamanaññāya , titthiyā asayaṃvasī .
1251.
Sattasaññaṃ gahetvāna , sassatucchedadassino ;
Dvāsaṭṭhidiṭṭhiṃ gaṇhanti , aññamaññavirodhino .
1252.
Diṭṭhibandhanabaddhā te , taṇhāsotena vuyhare ;
Taṇhāsotena vuyhantā , na te dukkhā pamuccare .
1253.
Evametaṃ abhiññāya , bhikkhu buddhassa sāvako ;
Gambhīraṃ nipuṇaṃ suññaṃ , paccayaṃ paṭivijjhati .
1254.
Kammaṃ
M0.162 natthi vipākamhi , pāko kamme na vijjati ;Aññamaññaṃ ubho suññā , na ca kammaṃ vinā phalaṃ .
1255.
Yathā na sūriye aggi , na maṇimhi na gomaye ;
Na tesaṃ bahi so atthi , sambhārehi ca jāyati .
1256.
Tathā na anto kammassa , vipāko upalabbhati ;
Bahiddhāpi na kammassa , na kammaṃ tattha vijjati .
1257.
Phalena
P0.119 suññaṃ taṃ kammaṃ , phalaṃ kamme na vijjati ;Kammañca kho upādāya , tato nibbattate phalaṃ .
1258.
Na hettha devo brahmā vā ,
Saṃsārassatthi kārako ;
Suddhadhammā pavattanti ,
Hetusambhārapaccayā ’’ ti .
1259.
Evaṃ nānappakārehi , nāmarūpassa paccayaṃ ;
Pariggahetvā addhāsu , taritvā kaṅkhamuṭṭhitaṃ .
1260.
Kaṅkhāvitaraṇaṃ
V0.157 nāma , ñāṇaṃ taṃ samudīritaṃ ;Dhammaṭṭhiti yathābhūtaṃ , taṃ sammādassanantipi .
1261.
Iminā pana ñāṇena ,
Saṃyutto buddhasāsane ;
Hoti laddhapatiṭṭhova ,
Sotāpanno hi cūḷako .
1262.
Tasmā sapañño pana atthakāmo ,
Yo nāmarūpassa hetupaccayāni ;
Pariggahaṃ sādhu karoti dhīro ,
Khippaṃ sa nibbānapuraṃ upeti .
Iti abhidhammāvatāre kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso nāma
Ekūnavīsatimo paricchedo .