Kārakapaṭivedhaniddeso

EtthāhaP0.85V0.107 – niddiṭṭhā kusalādayo nāma dhammā , na panetesaṃ kārako attā niddiṭṭho .

Tassa hi kārakassa vedakassa attano abhāve kusalākusalānaṃ dhammānaṃ abhāvo siyā , tesamabhāve tadāyattavuttīnaṃ tesaṃ vipākānamabhāvo hoti , tasmā kusalādīnaṃ dhammānaṃ desanā niratthikāti ?

Atra vuccate – nāyaṃM0.115 niratthikā , sātthikāvāyaṃ desanā .

Yadi kārakassābhāvā kusalādīnamabhāvo siyā , tassa parikappitassa attanopi abhāvo siyā .

Kiṃ kāraṇanti ce ?

Tassa attano aññassa kārakassābhāvato .

Kārakābhāvepi kattā attā atthīti ce ?

Tathā kusalādīnampi asatipi kattari atthitā upagantabbā , kutoyaṃ tava tatthānurodho , idha virodhoti .

Athāpi yathā pana loke kārakābhāvepi pathavīāpatejautuādayo paṭicca aṅkurādīnaṃ abhinibbatti dissati , tathā etesampi kusalādīnaṃ dhammānaṃ hetupaccayasāmaggiyā abhinibbatti hotīti veditabbā .

Athāpi cettha tassā paññāya parikappito nicco dhuvo kusalādīnaṃ kattā attā paramatthato atthīti ce ?

Tamupaparikkhissāma tāva , so pana tāva attā kārako vedako kiṃ sacetano vā , udāhu acetano vāti ?

Kiñcettha – yadi acetano siyā , pākāratarupāsāṇasadiso siyā .

Tassa kārakavedakattābhāvo siyā .

Yadi sacetano , so cetanāya añño vā siyā , anañño vā .

Athānañño , cetanāya nāse attanopi nāso siyā .

Kiṃ kāraṇanti ce ?

Cetanāya anaññattā .

Athāpi bhavato adhippāyo evaṃ siyā , attano pana nāsoP0.86 na bhavati niccattā , cetanāyayeva nāso bhavatīti ?

Vuccate – attano anāse sati cetanāyapi nāso na bhavati .

Kiṃ kāraṇanti ce ?

Cetanāya anaññattā .

Cetanattānaṃ anaññatte sati cetanāyayeva nāso bhavati , na attanoti ayuttametaṃ .

Atha cetanāyayeva vināse visesakāraṇaṃ natthi , attāva nassatu , tiṭṭhatu cetanā .

Atha cetanāya nāse attano nāsoM0.116 na bhavatīti ce ?

Cetanāya attā añño siyā .

Atha aññassa attassa nāse sati sayaṃ nāso na bhavati , evañca sati ‘‘ cetanāyaV0.108 anañño attā ’’ ti tava paṭiññā hīnā .

Athāpi cetanattānaṃ anaññatte sati attano anāso cetanāyapi anāso bhavatu .

Atha na bhavati , paṭiññā hīnā .

Atha vuttappakārato viparītaṃ vā siyā , attā nassatu , cetanā tiṭṭhatu .

Atha pana evaṃ na bhavatīti ce ?

Anaññattapakkhaṃ pariccaja .

Atha pana na pariccajasi , paṭiññāhīno bhavasi .

Athāyaṃ bhavato adhippāyo siyā ‘‘ nāyaṃ mama attā cetanāya anañño , aññoyevā ’’ ti ?

Tatra vuccate – idha pana aññattaṃ duvidhaṃ hoti lakkhaṇakatamaññattañca desantarakatamaññattañcāti .

Tattha kiṃ tvaṃ cetanattānaṃ lakkhaṇakatamaññattaṃ vadesi , udāhu desantarakatamaññattanti ?

Ahaṃ lakkhaṇakatamaññattaṃ vadāmīti .

Yathā hi rūparasagandhādīnamekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattaṃ hoti , evaṃ cetanattānamekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattaṃ hoti , tasmā lakkhaṇakatamaññattaṃ vadāmīti .

Tatra vuccate – yathā hi jātavedassa ḍayhamāne āmakasaṅghaṭe āmakavaṇṇavināse rasādīnaṃ vināso bhavati , tatheva cetanāya vināse attanopi vināso siyā .

Kiṃ kāraṇanti ce ?

Rūparasādīnaṃ viya ekadesattāti .

Athevaṃ bhavato mati siyā ‘‘ ekadesatte satipi attano pana nāso na bhavati , cetanāyayeva vināso bhavatī ’’ ti ?

Atra vuccate – attano anāse cetanāyapi anāsova hoti .

Kiṃ kāraṇanti ce ?

Rūparasādīnaṃ viya avinibbhogato .

Atha samāne ekadesatte avinibbhogabhāvepiM0.117 kena hetunā cetanāya eva nāso bhavati , na pana attano .

Atha visesakāraṇaṃ natthi , tava laddhiyā attāva nassatu , tiṭṭhatu cetanā .

Atha cetanāya nāse attano nāsoP0.87 na bhavati , ubhinnaṃ ekadesatā natthi .

Evañca sati ko dosoti ce ?

Yaṃ pana tayā vuttaṃ , yathā rūparasagandhādīnaṃ ekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattaṃ , tathā cetanattānamekadese vattamānānampi lakkhaṇato aññattanti ?

Tamayuttanti tava paṭiññā hīnā .

Atha rūparasādīnaṃ viya samānepi ekadesatte yadi attano anāse cetanāyapi anāso na bhavati , paṭiññāhīno asi .

Atha vuttappakārato viparītaṃ vā siyā , tava attā nassatu , cetanā tiṭṭhatu .

Athevaṃ na bhavatīti ce ?

Ekadesatāva natthīti .

Atha desantarakatamaññattaṃ vadesi , cetanattānaṃ aññatte sati ghaṭapaṭasakaṭagehādīnaṃ viya aññattaṃ siyā .

Cetanāya vinā anaññatā te attā na ghaṭena vinā paṭo viya añño siyāV0.109 .

Añño ca hi ghaṭo añño ca paṭoti ?

Na , evañca sati ko dosoti ce ?

‘‘ Acetano attā ’’ ti pubbe vuttadosato na parimuccatīti .

Tasmā paramatthato na koci kattā vā vedako vā attā atthīti daṭṭhabbanti .

Yadi evaṃ atha kasmā bhagavatā –

779.

‘‘ Asmā lokā paraṃ lokaṃ ,

So ca sandhāvatī naro ;

So ca karoti vedeti ,

Sukhadukkhaṃ sayaṃkatan ’’ ti ca .

780.

‘‘ SattoM0.118 saṃsāramāpanno ,

Dukkhamassa mahabbhayaṃ ;

Atthi mātā atthi pitā ,

Atthi sattopapātiko ’’ ti ca .

781.

‘‘ Bhārā have pañcakkhandhā ,

Bhārahāro ca puggalo ;

Bhārādānaṃ dukkhaṃ loke ,

Bhāranikkhepanaṃ sukhan ’’ ti ca .

782.

‘‘ Yañhi karoti puriso ,

Kāyena vācā uda cetasā ;

Tañhi tassa sakaṃ hoti ,

Tañca ādāya gacchatī ’’ ti ca .

783.

‘‘ Ekassekena kappena ,

Puggalassaṭṭhisañcayo ;

Siyā pabbatasamo rāsi ,

Iti vuttaṃ mahesinā ’’ ti ca .

784.

‘‘ AsaddhoV0.110 akataññū ca ,

Sandhicchedo ca yo naro ;

Hatāvakāso vantāso ,

Sa ve uttamaporiso ’’ ti ca .

–

Vuttanti .

Saccaṃ evaṃ vuttaṃ bhagavatā , tañca kho sammutivasena , na paramatthato .

Nanu bhagavatā idampi vuttaṃ –

785.

‘‘ KiṃP0.88 nu sattoti paccesi , māra diṭṭhigataṃ nu te ;

Suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ , nayidha sattupalabbhatī ’’ ti ca .

786.

‘‘ YathāpiM0.119 aṅgasambhārā ,

Hoti saddo ratho iti ;

Evaṃ khandhesu santesu ,

Hoti sattoti sammutī ’’ ti ca .

Tasmā na vacanamattamevāvalambitabbaṃ , na ca daḷhamūḷhagāhinā ca bhavitabbaṃ , garukulamupasevitvā suttapadānaṃ adhippāyo jānitabbo , suttapadesu abhiyogo kātabbo .

Dve saccāni bhagavatā vuttāni –

‘‘ sammutisaccaṃ , paramatthasaccañcā ’’ ti .

Tasmā dvepi sammutiparamatthasaccāni asaṅkarato ñātabbāni .

Evaṃ asaṅkarato ñatvā koci kārako vā vedako vā nicco dhuvo attā paramatthato natthīti upaparikkhitvā paccayasāmaggiyā dhammānaṃ pavattiṃ sallakkhetvā paṇḍitena kulaputtena atthakāmena dukkhassantakiriyāya paṭipajjitabbanti .

787.

Yo imaṃ ganthaṃ accantaṃ , cinteti satatampi so ;

Kamena paramā paññā , tassa gacchati vepulaṃ .

788.

Atimatikaramādhinīharaṃ ,

Vimativināsakaraṃ piyakkaraṃ ;

PaṭhatiV0.111 suṇati yo sadā imaṃ ,

Vikasati tassa matīdha bhikkhuno .

Iti abhidhammāvatāre kārakapaṭivedhaniddeso nāma

Terasamo paricchedo .

Issues

Abhidhammāvatāro

Abhidhammāvatāro