18. Aṭṭhārasamo paricchedo
Diṭṭhivisuddhiniddeso
1170.
Samādhiṃ
M0.153P0.112 pana sābhiññaṃ , bhāvetvā tadanantaraṃ ;Bhāvetabbā yato paññā , bhikkhunā tena dhīmatā .
1171.
Tatohaṃ
V0.147 dāni vakkhāmi , paññābhāvanamuttamaṃ ;Samāseneva bhikkhūnaṃ , paraṃ pītisukhāvahaṃ .
1172.
Kā paññā pana ko cattho ,
Kimassā lakkhaṇādikaṃ ;
Katidhā sā kathaṃ tena ,
Bhāvetabbāti vuccate .
–
1173.
Paññā vipassanāpaññā , puññacittasamāyutā ;
Pajānātīti paññā sā , jānanā vā pakārato .
1174.
Saññāviññāṇapaññānaṃ , ko viseso kimantaraṃ ;
Saññāviññāṇapaññānaṃ , jānanatte samepi ca .
1175.
Yā sañjānanamattaṃva , saññā nīlādito pana ;
Lakkhaṇappaṭivedhaṃ tu , kātuṃ sakkoti neva sā .
1176.
Viññāṇaṃ pana jānāti , nīlapītādigocaraṃ ;
Sakkotipi aniccādilakkhaṇaṃ paṭivijjhituṃ .
1177.
Ussakkitvā na sakkoti , maggaṃ pāpetumeva taṃ ;
Paññā vuttanayaṃ kātuṃ , sakkoti tividhampi taṃ .
1178.
Imesaṃ pana tiṇṇampi , viseso samudīrito ;
Sabbesaṃ pana dhammānaṃ , sabhāvapaṭivedhanaṃ .
1179.
Lakkhaṇaṃ pana paññāya , lakkhaṇaññūhi dīpitaṃ ;
Sammohanandhakārassa , viddhaṃsanarasā matā .
1180.
Asammohapaccupaṭṭhānā
M0.154 , samādhāsannakāraṇā ;Evamettha ca viññeyyā , paññāya lakkhaṇādikā .
Katidhāti
V0.148 ettha – 1181.
Lakkhaṇene kadhā vuttā ,
Lokikālokikā dvidhā ;
Lokiyenettha maggena ,
Yuttā sā lokikā siyā .
1182.
Lokuttarena
P0.113 maggena , yuttā lokuttarā matā ;Tividhā pi siyā paññā , cintāsutamayādito .
1183.
Tatthattanova cintāya , nipphannattāti tassa sā ;
Hoti cintāmayā paññā , bhūripaññena desitā .
1184.
Parato pana sutvāna , laddhā paññā ayaṃ idha ;
Suteneva ca nipphannā , paññā sutamayā matā .
1185.
Yathā vāpi tathā cettha , bhāvanāya vasena tu ;
Nipphannā appanāpattā , paññā sā bhāvanāmayā .
1186.
Paṭisambhidācatukkassa , vasena catudhā siyā ;
Atthadhammaniruttīsu , ñāṇaṃ ñāṇesu tīsupi .
1187.
Yaṃ kiñci paccayuppannaṃ , vipākā ca kriyā tathā ;
Nibbānaṃ bhāsitattho ca , pañcete atthasaññitā .
1188.
Phalanibbattako hetu , ariyamaggo ca bhāsitaṃ ;
Kusalākusalañceti , pañcete dhammasaññitā .
1189.
Tasmiṃ atthe ca dhamme ca , yā sabhāvanirutti tu ;
Niruttīti ca niddiṭṭhā , niruttikusalena sā .
1190.
Ñāṇaṃ ārammaṇaṃ katvā , tividhaṃ paccavekkhato ;
Tesu ñāṇesu yaṃ ñāṇaṃ , paṭibhānanti taṃ mataṃ .
1191.
Pariyattiparipucchāhi
M0.155V0.149 , savanādhigamehi ca ;Pubbayogena gacchanti , pabhedaṃ paṭisambhidā .
Kathaṃ bhāvetabbāti ettha –
1192.
Khandhādīsu hi dhammesu , bhūmibhūtesu yoginā ;
Uggahādivasenettha , katvā paricayaṃ pana .
1193.
Sīlaṃ cittavisuddhi ñca , sampādetvā tato paraṃ ;
Diṭṭhisuddhādayo pañca , sampādentena suddhiyā .
1194.
Tāya paññāya yuttena , bhītena jananādito ;
Bhāvetabbā bhavābhāvaṃ , patthayantena bhikkhunā .
1195.
Rūpañca vedanā saññā , saṅkhārā ceva sabbaso ;
Viññāṇañceti pañcete , khandhā sambuddhadesitā .
1196.
Tattha yaṃ kiñci rūpaṃ taṃ , atītānāgatādikaṃ ;
Ajjhattaṃ vā bahiddhā vā , sukhumoḷārikampi vā .
1197.
Hīnaṃ vāpi paṇītaṃ vā , yaṃ dūre yañca santike ;
Sabbaṃ tamekato katvā , rūpakkhandhoti vuccati .
1198.
Itaresupi yaṃ kiñci , taṃ vedayitalakkhaṇaṃ ;
Sabbaṃ tamekato katvā , vedanākkhandhatā katā .
1199.
Cittajaṃ
P0.114 pana yaṃ kiñci , taṃ sañjānanalakkhaṇaṃ ;Sabbaṃ tamekato katvā , saññākkhandhoti vuccati .
1200.
Yaṃ kiñci cittasambhūtaṃ , abhisaṅkhāralakkhaṇaṃ ;
Sabbaṃ tamekato katvā , saṅkhārakkhandhatā katā .
1201.
Tattha cittaṃ tu yaṃ kiñci , taṃ vijānanalakkhaṇaṃ ;
Sabbaṃ tamekato katvā , viññāṇakkhandhatā katā .
1202.
Cattāro
V0.150 ca mahābhūtā , upādā catuvīsati ;Aṭṭhavīsatidhā cetaṃ , rūpaṃ rūpanti gaṇhati .
1203.
Ekāsītiyā
M0.156 cittena , saṃyuttā vedanādayo ;Vedanāsaññāsaṅkhāra-viññāṇakkhandhasaññitā .
1204.
Cattārorūpino khandhe , nāmanti parigaṇhati ;
Rūpakkhandho bhave rūpaṃ , nāmakkhandhā arūpino .
1205.
Ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ , nāmaṃ namanalakkhaṇaṃ ;
Iti saṅkhepato nāma-rūpaṃ so parigaṇhati .
1206.
Phālento viya tālassa , kandaṃ tu yamakaṃ dvidhā ;
Vavatthapeti nāmañca , rūpañcāti dvidhā pana .
1207.
Nāmato rūpato añño ,
Satto vā puggalopi vā ;
Attā vā koci natthīti ,
Niṭṭhaṃ gacchati sabbadā .
1208.
Evaṃ vavatthapetvā so , nāmarūpaṃ sabhāvato ;
Sattasammohaghātatthaṃ , bahusuttavasenidha .
1209.
Nāmarūpamattaññeva , natthi kocidha puggalo ;
Evamettha paṇḍito poso , vavatthapeti taṃ pana .
Vuttaṃ hetaṃ –
1210.
‘‘ Yathāpi aṅgasambhārā ,
Hoti saddo ratho iti ;
Evaṃ khandhesu santesu ,
Hoti sattoti sammutī ’’ ti .
1211.
Yathāpi
V0.151 dāruyantampi , nijjīvañca nirīhakaṃ ;Dārurajjusamāyoge , taṃ gacchatipi tiṭṭhati .
1212.
Tathedaṃ nāmarūpampi , nijjīvañca nirīhakaṃ ;
Aññamaññasamāyoge , taṃ gacchatipi tiṭṭhati .
Tenāhu porāṇā –
1213.
‘‘ Nāmañca
M0.157 rūpañca idhatthi saccato ,Na hettha satto manujo ca vijjati ;
Suññaṃ idaṃ yantamivābhisaṅkhataṃ ,
Dukkhassa puñjo tiṇakaṭṭhasādiso ’’ ti .
1214.
Aññamaññūpanissāya
P0.115 , daṇḍakesu ṭhitesu hi ;Ekasmiṃ patamāne tu , tatheva patatītaro .
Tenāhu porāṇā –
1215.
‘‘ Yamakaṃ nāmarūpañca , ubho aññoññanissitā ;
Ekasmiṃ bhijjamānasmiṃ , ubho bhijjanti paccayā ’’ ti .
1216.
Utinnaṃ nāmarūpānaṃ , nāmaṃ nittejamettha taṃ ;
Sakeneva hi tejena , na sakkoti pavattituṃ .
1217.
Na byāharati no seti , na tiṭṭhati na gacchati ;
Na bhedeti na coreti , na bhuñjati na khādati .
1218.
Tathā rūpampi nittejaṃ , vinā nāmañca sabbathā ;
Sakeneva hi tejena , na sakkoti pavattituṃ .
1219.
Bhuñjāmīti pivāmīti , khādāmīti tatheva ca ;
Rodāmīti hasāmīti , rūpassetaṃ na vijjati .
1220.
Nāmaṃ
V0.152 nissāya rūpaṃ tu , rūpaṃ nissāya nāmakaṃ ;Pavattati sadā sabbaṃ , pañcavokārabhūmiyaṃ .
1221.
Imassa pana atthassa , āvibhāvatthameva ca ;
Jaccandhapīṭhasappīnaṃ , vattabbā upamā idha .
1222.
Yathā hi nāvaṃ nissāya , manussā yanti aṇṇave ;
Evaṃ rūpampi nissāya , nāmakāyo pavattati .
1223.
Yathā
M0.158 manusse nissāya , nāvā gacchati aṇṇave ;Evaṃ nāmampi nissāya , rūpakāyo pavattati .
1224.
Sattasaññaṃ vinodetvā , nāmarūpassa sabbathā ;
Yāthāvadassanaṃ etaṃ ,‘‘ diṭṭhisuddhī ’’ ti vuccati .
1225.
Parimuccitukāmo ca , dukkhato jātiādito ;
Antadvayaṃ vivajjetvā , bhāvaye pana paṇḍito .
1226.
Diṭṭhivisuddhimimaṃ parisuddhaṃ ,
Suṭṭhutaraṃ tu karoti naro yo ;
Diṭṭhigatāni malāni asesaṃ ,
Nāsamupenti hi tassa narassa .
Iti abhidhammāvatāre diṭṭhivisuddhiniddeso nāma
Aṭṭhārasamo paricchedo .