271. IdāniV0.152M0.151 āpattiādikoṭṭhāsesu kosallajananatthaṃ ‘‘ kati āpattiyo ’’ tiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā niddesappaṭiniddesavasena vibhaṅgo vutto . Tattha kati āpattiyoti mātikāya ca vibhaṅge ca āgatāpattipucchā .

Esa nayo dutiyapadepi . Kevalañhettha āpattiyo eva rāsivasena khandhāti vuttā .

Vinītavatthūnīti tāsaṃ āpattīnaṃ vinayapucchā ; ‘‘ vinītaṃ vinayo vūpasamo ’’ ti idañhi atthato ekaṃ , vinītāniyeva vinītavatthūnīti ayamettha padattho .

Idāni yesu sati āpattiyo honti , asati na honti , te dassetuṃ ‘‘ kati agāravā ’’ ti pucchādvayaṃ .

Idāni yesu sati āpattiyo honti , asati na honti , te dassetuṃ ‘‘ kati agāravā ’’ ti pucchādvayaṃ .

Vinītavatthūnīti ayaṃ pana tesaṃ agāravānaṃ vinayapucchā .

Yasmā pana tā āpattiyo vipattiṃ āpattā nāma natthi , tasmā ‘‘ kati vipattiyo ’’ ti ayaṃ āpattīnaṃ vipattibhāvapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā ‘‘ vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇan ’’ ti āgatānaṃ vivādānuvādānaṃ mūlapucchā .

Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā ‘‘ vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇan ’’ ti āgatānaṃ vivādānuvādānaṃ mūlapucchā .

Sāraṇīyā dhammāti vivādānuvādamūlānaṃ abhāvakaradhammapucchā .

Bhedakaravatthūnīti ayaṃ ‘‘ bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇan ’’ tiādīsu vuttabhedakaraṇapucchā .

Adhikaraṇānīti bhedakaravatthūsu sati uppajjanadhammapucchā .

Samathāti tesaṃyeva vūpasamanadhammapucchā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Idāni yesu sati āpattiyo honti , asati na honti , te dassetuṃ ‘‘ kati agāravā ’’ ti pucchādvayaṃ .

Idāni yesu sati āpattiyo honti , asati na honti , te dassetuṃ ‘‘ kati agāravā ’’ ti pucchādvayaṃ .

Vinītavatthūnīti ayaṃ pana tesaṃ agāravānaṃ vinayapucchā .

Yasmā pana tā āpattiyo vipattiṃ āpattā nāma natthi , tasmā ‘‘ kati vipattiyo ’’ ti ayaṃ āpattīnaṃ vipattibhāvapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā ‘‘ vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇan ’’ ti āgatānaṃ vivādānuvādānaṃ mūlapucchā .

Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā ‘‘ vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇan ’’ ti āgatānaṃ vivādānuvādānaṃ mūlapucchā .

Sāraṇīyā dhammāti vivādānuvādamūlānaṃ abhāvakaradhammapucchā .

Bhedakaravatthūnīti ayaṃ ‘‘ bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇan ’’ tiādīsu vuttabhedakaraṇapucchā .

Adhikaraṇānīti bhedakaravatthūsu sati uppajjanadhammapucchā .

Samathāti tesaṃyeva vūpasamanadhammapucchā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā .

Ārakā etehi ramatīti ārati ; bhusā vā rati ārati . Vinā etehi ramatīti viratiV0.153 . Paccekaṃ paccekaṃ viramatīti paṭivirati . Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇī . Na etāya ete āpattikkhandhāP7.1315 karīyantīti akiriyā . Yaṃ etāya asati āpattikkhandhakaraṇaṃ uppajjeyya , tassa paṭipakkhato akaraṇaṃ . Āpattikkhandhaajjhāpattiyā paṭipakkhato anajjhāpatti . Velanato velā ; calayanato vināsanatoti atthoM0.152 . Niyyānaṃ sinoti bandhati nivāretīti setu . Āpattikkhandhānametaṃ adhivacanaṃ . So setu etāya paññattiyā haññatīti setughāto . Sesavinītavatthuniddesesupi eseva nayo .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Sattāti vibhaṅge āgatavasena .

Ārakā etehi ramatīti ārati ; bhusā vā rati ārati . Vinā etehi ramatīti viratiV0.153 . Paccekaṃ paccekaṃ viramatīti paṭivirati . Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇī . Na etāya ete āpattikkhandhāP7.1315 karīyantīti akiriyā . Yaṃ etāya asati āpattikkhandhakaraṇaṃ uppajjeyya , tassa paṭipakkhato akaraṇaṃ . Āpattikkhandhaajjhāpattiyā paṭipakkhato anajjhāpatti . Velanato velā ; calayanato vināsanatoti atthoM0.152 . Niyyānaṃ sinoti bandhati nivāretīti setu . Āpattikkhandhānametaṃ adhivacanaṃ . So setu etāya paññattiyā haññatīti setughāto . Sesavinītavatthuniddesesupi eseva nayo .

Buddhe agāravādīsu yo buddhe dharamāne upaṭṭhānaṃ na gacchati , parinibbute cetiyaṭṭhānaṃ bodhiṭṭhānaṃ na gacchati , cetiyaṃ vā bodhiṃ vā na vandati , cetiyaṅgaṇe sachatto saupāhano carati , natthetassa buddhe gāravoti veditabbo . Yo pana sakkontoyeva dhammassavanaṃ na gacchati , sarabhaññaṃ na bhaṇati , dhammakathaṃ na katheti , dhammassavanaggaṃ bhinditvā gacchati , vikkhitto vā anādaro vā nisīdati , natthetassa dhamme gāravo . Yo theranavamajjhimesu cittīkāraṃ na paccupaṭṭhāpeti , uposathāgāravitakkamāḷakādīsu kāyappāgabbhiyaṃ dasseti , yathāvuḍḍhaṃ na vandati , natthetassa saṅghe gāravo . Tisso sikkhā samādāya asikkhamānoyeva pana sikkhāya agāravoti veditabbo . Pamāde ca sativippavāse tiṭṭhamānoyeva appamādalakkhaṇaṃ abrūhayamāno appamāde agāravoti veditabbo . Tathā āmisappaṭisanthāraṃ dhammappaṭisanthāranti imaṃ duvidhaṃ paṭisanthāraṃ akarontoyeva paṭisanthāre agāravoti veditabbo .

Buddhe agāravādīsu yo buddhe dharamāne upaṭṭhānaṃ na gacchati , parinibbute cetiyaṭṭhānaṃ bodhiṭṭhānaṃ na gacchati , cetiyaṃ vā bodhiṃ vā na vandati , cetiyaṅgaṇe sachatto saupāhano carati , natthetassa buddhe gāravoti veditabbo . Yo pana sakkontoyeva dhammassavanaṃ na gacchati , sarabhaññaṃ na bhaṇati , dhammakathaṃ na katheti , dhammassavanaggaṃ bhinditvā gacchati , vikkhitto vā anādaro vā nisīdati , natthetassa dhamme gāravo . Yo theranavamajjhimesu cittīkāraṃ na paccupaṭṭhāpeti , uposathāgāravitakkamāḷakādīsu kāyappāgabbhiyaṃ dasseti , yathāvuḍḍhaṃ na vandati , natthetassa saṅghe gāravo . Tisso sikkhā samādāya asikkhamānoyeva pana sikkhāya agāravoti veditabbo . Pamāde ca sativippavāse tiṭṭhamānoyeva appamādalakkhaṇaṃ abrūhayamāno appamāde agāravoti veditabbo . Tathā āmisappaṭisanthāraṃ dhammappaṭisanthāranti imaṃ duvidhaṃ paṭisanthāraṃ akarontoyeva paṭisanthāre agāravoti veditabbo .

Gāravaniddese vuttavipariyāyena attho veditabbo .

Gāravaniddese vuttavipariyāyena attho veditabbo .

Vinītavatthūnīti ayaṃ pana tesaṃ agāravānaṃ vinayapucchā .

Vinītavatthūnīti ayaṃ pana tesaṃ agāravānaṃ vinayapucchā .

Yasmā pana tā āpattiyo vipattiṃ āpattā nāma natthi , tasmā ‘‘ kati vipattiyo ’’ ti ayaṃ āpattīnaṃ vipattibhāvapucchā .

Yasmā pana tā āpattiyo vipattiṃ āpattā nāma natthi , tasmā ‘‘ kati vipattiyo ’’ ti ayaṃ āpattīnaṃ vipattibhāvapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā .

272. Vivādamūlaniddese ‘‘ sattharipi agāravo ’’ tiādīnaṃ buddhe agāravādīsu vuttanayeneva attho veditabbo .

Appatissoti anīcavutti ; na satthāraṃ jeṭṭhakaṃ katvā viharati .

Ajjhattaṃ vāti attano santāne vā attano pakkhe vā ; sakāya parisāyāti attho . Bahiddhā vāti parasantāne vā parapakkhe vā . Tatra tumheti tasmiṃ ajjhattabahiddhābhede saparasantāne vā saparaparisāya vā . Pahānāya vāyameyyāthāti mettābhāvanādīhi nayehi pahānatthaṃ vāyameyyātha ; mettābhāvanādinayena hi taṃ ajjhattampi bahiddhāpi pahīyati .

Anavassavāyāti appavattibhāvāya .

SandiṭṭhiparāmāsītiV0.154 sakameva diṭṭhiṃ parāmasati ; yaṃ attanā diṭṭhigataṃ gahitaṃ , idameva saccanti gaṇhātiP7.1316 . Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī .

273. AnuvādamūlaniddesoM0.153 kiñcāpi vivādamūlaniddeseneva samāno , atha kho aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya vivadantānaṃ kodhūpanāhādayo vivādamūlāni . Tathā vivadantā pana sīlavipattiādīsu aññataravipattiṃ āpajjitvā ‘‘ asuko bhikkhu asukaṃ nāma vipattiṃ āpanno ’’ ti vā ,‘‘ pārājikaṃ āpannosi , saṅghādisesaṃ āpannosī ’’ ti vā anuvadanti . Evaṃ anuvadantānaṃ kodhūpanāhādayo anuvādamūlānīti ayamettha viseso .

274. Sāraṇīyadhammaniddese mettacittena kataṃ kāyakammaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma .

Āvi ceva raho cāti sammukhā ca parammukhā ca . Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma . Therānaṃ pana pādadhovanabījanavātadānādibhedampi sabbaṃ sāmīcikammaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma . Ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avamaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma . Ayampi dhammo sāraṇīyoti ayaṃ mettākāyakammasaṅkhāto dhammo saritabbo satijanako ; yo naṃ karoti , taṃ puggalaṃ ; yesaṃ kato hoti , te pasannacittā ‘‘ aho sappuriso ’’ ti anussarantīti adhippāyo . Piyakaraṇoti taṃ puggalaṃ sabrahmacārīnaṃ piyaṃ karoti . Garukaraṇoti taṃ puggalaṃ sabrahmacārīnaṃ garuṃ karoti . Saṅgahāyātiādīsu sabrahmacārīhi saṅgahetabbabhāvāya . Tehi saddhiṃ avivādāya samaggabhāvāya ekībhāvāya ca saṃvattati .

Mettaṃ vacīkamman tiādīsu devatthero tissattheroti evaṃ paggayha vacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma . Vihāre asante pana taṃ paṭipucchantassa ‘‘ kuhiṃ amhākaṃ devatthero , kuhiṃ amhākaṃ tissatthero , kadā nu kho āgamissatī ’’ ti evaṃ mamāyanavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma .

Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma . ‘‘ Devatthero tissatthero arogo hotu , appābādho ’’ ti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma .

Appaṭivibhattabhogīti neva āmisaṃ paṭivibhajitvā bhuñjati , na puggalaṃ . Yo hi ‘‘ ettakaṃV0.155 paresaṃ dassāmi , ettakaṃ attanāP7.1317 bhuñjissāmi , ettakaṃ vā asukassaM0.154 ca asukassa ca dassāmi , ettakaṃ attanā bhuñjissāmī ’’ ti vibhajitvā bhuñjati , ayaṃ paṭivibhattabhogī nāma . Ayaṃ pana evaṃ akatvā ābhataṃ piṇḍapātaṃ therāsanato paṭṭhāya datvā gahitāvasesaṃ bhuñjati . ‘‘ Sīlavantehī ’’ ti vacanato dussīlassa adātumpi vaṭṭati , sāraṇīyadhammapūrakena pana sabbesaṃ dātabbamevāti vuttaṃ . Gilāna-gilānupaṭṭhāka-āgantuka-gamikacīvarakammādipasutānaṃ viceyya dātumpi vaṭṭati . Na hi ete vicinitvā dentena puggalavibhāgo kato hoti , īdisānañhi kicchalābhattā viseso kātabboyevāti ayaṃ karoti .

Akhaṇḍānītiādīsu yassa sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā sikkhāpadaṃ bhinnaṃ hoti , tassa sīlaṃ pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍaṃ nāma . Yassa pana vemajjhe bhinnaṃ , tassa majjhe chiddasāṭako viya chiddaṃ nāma hoti . Yassa paṭipāṭiyā dve tīṇi bhinnāni , tassa piṭṭhiyaṃ vā kucchiyaṃ vā uṭṭhitena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññatarasarīravaṇṇā gāvī viya sabalaṃ nāma hoti . Yassa antarantarā bhinnāni , tassa antarantarā visabhāgavaṇṇabinduvicitrā gāvī viya kammāsaṃ nāma hoti . Yassa pana sabbena sabbaṃ abhinnāni sīlāni , tassa tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni nāma honti . Tāni panetāni bhujissabhāvakaraṇato bhujissāni . Viññūhi pasatthattā viññuppasatthāni . Taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattā aparāmaṭṭhāni . Upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vā saṃvattayantīti samādhisaṃvattanikānīti vuccanti . Sīlasāmaññagato viharatīti tesu tesu disābhāgesu viharantehi kalyāṇasīlehi bhikkhūhi saddhiṃ samānabhāvūpagatasīlo viharati .

Yāyaṃ diṭṭhīti maggasampayuttā sammādiṭṭhi . Ariyāti niddosā . Niyyātīti niyyānikā . Takkarassāti yo tathākārī hoti , tassa . Dukkhakkhayāyāti sabbadukkhassa khayatthaṃ . Sesaṃ yāva samathabhedapariyosānā uttānatthameva .

Katipucchāvāravaṇṇanā niṭṭhitā . Khandhakapucchāvāro Pucchāvissajjanāvaṇṇanā