Pārājikādiāpattivaṇṇanā
339. Evaṃ
M0.191 pucchānukkamena sabbapañhe vissajjetvā idāni ‘‘ āpattikkhandhā ca bhavanti sattā ’’ ti ettha saṅgahitaāpattikkhandhānaṃ paccekaṃ nibbacanamattaṃ dassento pārājikan tiādimāha .Tattha pārājikan ti gāthāya ayamattho – yadidaṃ puggalāpattisikkhāpadapārājikesu āpattipārājikaṃ nāma vuttaṃ , taṃ āpajjanto puggalo yasmā parājito parājayamāpanno saddhammā cuto paraddho bhaṭṭho niraṅkato ca hoti , anihate tasmiṃ puggale puna uposathappavāraṇādibhedo saṃvāso natthi .
Tenetaṃ iti vuccatīti tena kāraṇena etaṃ āpattipārājikanti vuccati .
Ayañhettha saṅkhepattho – yasmā parājito hoti tena , tasmā etaṃ pārājikanti vuccati .
Dutiyagāthāyapi byañjanaṃ anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ saṅghova deti parivāsan tiādi vuttaṃ .
Ayaṃ panettha attho – imaṃ āpattiṃ āpajjitvā vuṭṭhātukāmassa yaṃ taṃ āpattivuṭṭhānaṃ tassa ādimhi ceva parivāsadānatthāya ādito sese majjhe mānattadānatthāya mūlāyapaṭikassanena vā saha mānattadānatthāya , avasāne abbhānatthāya ca saṅgho icchitabbo , na
V0.192 hettha ekampi kammaṃ vinā saṅghena sakkā kātunti saṅgho , ādimhi ceva sese ca icchitabbo assāti saṅghādiseso .Tatiyagāthāya aniyato na niyatoti yasmā na niyato , tasmā aniyato ayamāpattikkhandhoti attho .
Kiṃ kāraṇā na niyatoti ?
Anekaṃsikataṃ
P7.1352 padaṃ , yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ anekaṃsena katanti attho .
Kathaṃ anekaṃsena ?
Tiṇṇamaññataraṃ ṭhānaṃ , tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabboti hi tattha vuttaṃ , tasmā ‘‘ aniyato ’’ ti pavuccati , so āpattikkhandho aniyatoti vuccati .
Yathā ca tiṇṇaṃ aññataraṃ ṭhānaṃ , evaṃ dvinnaṃ dhammānaṃ aññataraṃ ṭhānaṃ yattha vuttaṃ , sopi aniyato eva .Catutthagāthāya accayo tena samo natthīti desanāgāminīsu accayesu tena samo thūlo accayo natthi , tenetaṃ iti vuccati ;
thūlattā accayassa etaṃ thullaccayan ti vuccatīti attho .
Pañcamagāthāya
M0.192 nissajjitvāna deseti tenetan ti nissajjitvā desetabbato nissaggiyan ti vuccatīti attho .Chaṭṭhagāthāya pāteti kusalaṃ dhamman ti sañcicca āpajjantassa kusaladhammasaṅkhātaṃ kusalacittaṃ pāteti , tasmā pāteti cittanti pācittiyaṃ .
Yaṃ pana cittaṃ pāteti , taṃ yasmā ariyamaggaṃ aparajjhati , cittasammohakāraṇañca hoti , tasmā ‘‘ ariyamaggaṃ aparajjhati , cittasammohanaṭṭhānan ’’ ti ca vuttaṃ .
Pāṭidesanīyagāthāsu ‘‘ gārayhaṃ āvuso dhammaṃ āpajjin ’’ ti vuttagārayhabhāvakāraṇadassanatthameva bhikkhu aññātako santotiādi vuttaṃ .
Paṭidesetabbato pana sā āpatti pāṭidesanīyāti vuccati .
Dukkaṭagāthāya aparaddhaṃ viraddhañca khalitan ti sabbametaṃ ‘‘ yañca dukkaṭan ’’ ti ettha vuttassa dukkaṭassa pariyāyavacanaṃ .
Yañhi duṭṭhu kataṃ virūpaṃ vā kataṃ , taṃ dukkaṭaṃ .
Taṃ panetaṃ yathā satthārā vuttaṃ ;
evaṃ akatattā aparaddhaṃ , kusalaṃ virajjhitvā pavattattā viraddhaṃ , ariyavattapaṭipadaṃ anāruḷhattā
V0.193 khalitaṃ .
Yaṃ manusso kareti idaṃ panassa opammanidassanaṃ .
Tassattho – yathā hi yaṃ loke manusso āvi vā yadi vā raho pāpaṃ karoti , taṃ dukkaṭanti pavedenti ;
evamidampi buddhappaṭikuṭṭhena lāmakabhāvena pāpaṃ , tasmā dukkaṭanti veditabbaṃ .Dubbhāsitagāthāya dubbhāsitaṃ durābhaṭṭhan ti duṭṭhu ābhaṭṭhaṃ bhāsitaṃ lapitanti durābhaṭṭhaṃ .
Yaṃ durābhaṭṭhaṃ , taṃ dubbhāsitan ti attho .
Kiñca bhiyyo ?
Saṃkiliṭṭhañca yaṃ padaṃ , saṃkiliṭṭhaṃ yasmā taṃ padaṃ hotīti attho .
Tathā yañca viññū garahanti , yasmā ca naṃ
P7.1353 viññū garahantīti attho .
Tenetaṃ iti vuccatīti tena saṃkiliṭṭhabhāvena ca viññugarahanenāpi ca etaṃ iti vuccati ;
‘‘ dubbhāsitan ’’ ti evaṃ vuccatīti attho .Sekhiyagāthāya ‘‘ ādi cetaṃ caraṇañcā ’’ tiādinā nayena sekhassa santakabhāvaṃ dīpeti .
Tasmā sekhassa idaṃ sekhiyan ti ayamettha saṅkhepattho .
Idaṃ ‘‘ garukalahukañcāpī ’’ tiādipañhehi asaṅgahitassa ‘‘ handa vākyaṃ suṇoma te ’’ ti iminā pana āyācanavacanena saṅgahitassa atthassa dīpanatthaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Channamativassatītiādimhipi
M0.193 eseva nayo .
Tattha channamativassatīti gehaṃ tāva tiṇādīhi acchannaṃ ativassati .
Idaṃ pana āpattisaṅkhātaṃ gehaṃ channaṃ ativassati ;
mūlāpattiñhi chādento aññaṃ navaṃ āpattiṃ āpajjati .
Vivaṭaṃ nātivassatīti gehaṃ tāva avivaṭaṃ succhannaṃ nātivassati .
Idaṃ pana āpattisaṅkhātaṃ gehaṃ vivaṭaṃ nātivassati ;
mūlāpattiñhi vivaranto desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminito vuṭṭhahitvā suddhante patiṭṭhāti .
Āyatiṃ saṃvaranto aññaṃ āpattiṃ nāpajjati .
Tasmā channaṃ vivarethāti tena kāraṇena desanāgāminiṃ desento vuṭṭhānagāminito ca vuṭṭhahanto channaṃ vivaretha .
Evaṃ taṃ nātivassatīti evañcetaṃ vivaṭaṃ nātivassatīti attho .Gati migānaṃ pavanan ti ajjhokāse byagghādīhi paripātiyamānānaṃ migānaṃ pavanaṃ rukkhādigahanaṃ araññaṃ gati paṭisaraṇaṃ hoti , taṃ patvā te assāsanti .
Eteneva nayena ākāso pakkhīnaṃ gati .
Avassaṃ upagamanaṭṭhena pana vibhavo gati dhammānaṃ , sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ vināsova tesaṃ gati .
Na hi te vināsaṃ agacchantā ṭhātuṃ sakkonti .
Sucirampi
V0.194 ṭhatvā pana nibbānaṃ arahato gati , khīṇāsavassa arahato anupādisesanibbānadhātu ekaṃsena gatīti attho .Paṭhamagāthāsaṅgaṇikavaṇṇanā niṭṭhitā .