1. TatthaV0.138 yaṃ tena bhagavatā … pe … paññattan ti ādinayappavattāya tāva pucchāya ayaṃ saṅkhepattho – yo so bhagavā sāsanassa ciraṭṭhitikatthaṃ dhammasenāpatinā saddhammagāravabahumānavegasamussitaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā yācito dasa atthavase paṭicca vinayapaññattiṃ paññapesi , tena bhagavatā tassa tassa sikkhāpadassa paññattikālaṃ jānatā , tassā tassā sikkhāpadapaññattiyā dasa atthavase passatā ; apica pubbenivāsādīhi jānatā , dibbena cakkhunā passatā , tīhi vijjāhi chahi vā pana abhiññāhi jānatā , sabbattha appaṭihatena samantacakkhunā passatā , sabbadhammajānanasamatthāya paññāya jānatā , sabbasattānaṃ cakkhuvisayātītāni tirokuṭṭādigatāni cāpi rūpāni ativisuddhena maṃsacakkhunā ca passatā , attahitasādhikāya samādhipadaṭṭhānāya paṭivedhapaññāya jānatā , parahitasādhikāya karuṇāpadaṭṭhānāyaP7.1302 desanāpaññāya passatā , arahatā sammāsambuddhena ‘‘ yaṃ paṭhamaṃ pārājikaṃ paññattaṃ , taṃ kattha paññattaṃ , kaṃ ārabbha paññattaṃ , kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ , atthi tattha paññatti … pe … kenābhatan ’’ ti .

2. PucchāvissajjaneM0.138 pana ‘‘ yaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājikan ’’ ti idaṃ kevalaṃ pucchāya āgatassa ādipadassa paccuddharaṇamattameva ,‘‘ kattha paññattanti vesāliyā paññattaṃ ; kaṃ ārabbhāti sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā ’’ ti evamādinā pana nayena punapi ettha ekekaṃ padaṃ pucchitvāva vissajjitaṃ .

Ekā paññattīti ‘‘ yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti ayaṃ ekā paññatti . Dve anupaññattiyoti ‘‘ antamaso tiracchānagatāyapī ’’ ti ca ,‘‘ sikkhaṃ apaccakkhāyā ’’ ti ca makkaṭivajjiputtakavatthūnaṃ vasena vuttā – imā dve anupaññattiyo . Ettāvatā ‘‘ atthi tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññattī ’’ ti imissā pucchāya dve koṭṭhāsā vissajjitā honti .

Tatiyaṃ vissajjetuṃ pana ‘‘ anuppannapaññatti tasmiṃ natthī ’’ ti vuttaṃ . Ayañhi anuppannapaññatti nāma anuppanne dose paññattā ; sā aṭṭhagarudhammavasena bhikkhunīnaṃyeva āgatā , aññatra natthi . Tasmā vuttaṃ ‘‘ anuppannapaññatti tasmiṃ natthī ’’ ti .

Sabbatthapaññattīti majjhimadese ceva paccantimajanapadesu ca sabbatthapaññatti . Vinayadharapañcamena gaṇena ‘‘ upasampadā , guṇaṅguṇūpāhanā , dhuvanahānaṃ , cammattharaṇan ’’ ti imāni hi cattāri sikkhāpadāni majjhimadeseyeva paññatti . Ettheva etehi āpatti hoti , na paccantimajanapadesu . Sesāni sabbāneva sabbatthapaññatti nāma .

SādhāraṇapaññattītiV0.139 bhikkhūnañceva bhikkhunīnañca sādhāraṇapaññatti ; suddhabhikkhūnameva hi suddhabhikkhunīnaṃ vā paññattaṃ sikkhāpadaṃ asādhāraṇapaññatti nāma hoti . Idaṃ pana bhikkhuṃ ārabbha uppanne vatthusmiṃ ‘‘ yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya , antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā ’’ ti bhikkhunīnampiP7.1303 paññattaṃ , vinītakathāmattameva hi tāsaṃ natthi , sikkhāpadaṃ pana atthi , tena vuttaṃ ‘‘ sādhāraṇapaññattī ’’ ti . Ubhatopaññattiya mpi eseva nayo . Byañjanamattameva hi ettha nānaṃ , bhikkhūnaṃ bhikkhunīnampi sādhāraṇattā sādhāraṇapaññatti , ubhinnampi paññattattā ubhatopaññattīti . Atthe pana bhedo natthi .

Nidānogadhan ti ‘‘ yassa siyā āpatti so āvikareyyā ’’ ti ettha sabbāpattīnaṃ anupaviṭṭhattā nidānogadhaṃ ; nidāne anupaviṭṭhanti attho .

Dutiyena uddesenāti nidānogadhaṃ nidānapariyāpannampi samānaṃ ‘‘ tatrime cattāroM0.139 pārājikā dhammā ’’ tiādinā dutiyeneva uddesena uddesaṃ āgacchati .

Catunnaṃ vipattīnan ti sīlavipattiādīnaṃ . Paṭhamā hi dve āpattikkhandhā sīlavipatti nāma , avasesā pañca ācāravipatti nāma . Micchādiṭṭhi ca antaggāhikadiṭṭhi ca diṭṭhivipatti nāma , ājīvahetu paññattāni cha sikkhāpadāni ājīvavipatti nāma . Iti imāsaṃ catunnaṃ vipattīnaṃ idaṃ pārājikaṃ sīlavipatti nāma hoti .

Ekena samuṭṭhānenāti dvaṅgikena ekena samuṭṭhānena . Ettha hi cittaṃ aṅgaṃ hoti , kāyena pana āpattiṃ āpajjati . Tena vuttaṃ ‘‘ kāyato ca cittato ca samuṭṭhātī ’’ ti .

Dvīhi samathehi sammatīti ‘‘ āpannosī ’’ ti sammukhā pucchiyamāno ‘‘ āma āpannomhī ’’ ti paṭijānāti , tāvadeva bhaṇḍanakalahaviggahā vūpasantā honti , sakkā ca hoti taṃ puggalaṃ apanetvā uposatho vā pavāraṇā vā kātuṃ . Iti sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi samathehi sammati , na ca tappaccayā koci upaddavo hoti . Yaṃ pana upari paññattivagge ‘‘ na katamena samathena sammatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ samathaṃ otāretvā anāpatti kātuṃ na sakkāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ .

Paññatti vinayoti ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ tiādinā nayena vuttamātikā paññatti vinayoti attho . Vibhattīti padabhājanaṃ vuccati ; vibhattīti hi vibhaṅgassevetaṃ nāmaṃ .

AsaṃvarotiV0.140 vītikkamo .

Saṃvaroti avītikkamo .

Yesaṃ vattatīti yesaṃ vinayapiṭakañca aṭṭhakathā ca sabbā paguṇāti attho . Te dhārentīti te etaṃ paṭhamapārājikaṃP7.1304 pāḷito ca atthato ca dhārenti ; na hi sakkā sabbaṃ vinayapiṭakaṃ ajānantena etassa attho jānitunti .

Kenābhatan ti idaṃ paṭhamapārājikaṃ pāḷivasena ca atthavasena ca yāva ajjatanakālaṃ kena ānītanti . Paramparābhatan ti paramparāya ānītaṃ .

3. Idāni yāya paramparāya ānītaṃ , taṃ dassetuṃ ‘‘ upāli dāsako cevā ’’ tiādinā nayena porāṇakehi mahātherehi gāthāyo ṭhapitāM0.140 .

Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ nidānavaṇṇanāyameva vuttaṃ .

Iminā nayena dutiyapārājikādipucchāvissajjanesupi vinicchayo veditabboti .

Mahāvibhaṅge paññattivāravaṇṇanā niṭṭhitā .

Katāpattivārādivaṇṇanā