(3) Pācittiyavaṇṇanā
476. Pañca pācittiyānīti pañca bhesajjāni paṭiggahetvā nānābhājanesu vā ekabhājane vā amissetvā ṭhapitāni honti , sattāhātikkame so bhikkhu pañca pācittiyāni sabbāni nānāvatthukāni ekakkhaṇe āpajjati ,‘‘ imaṃ paṭhamaṃ āpanno , imaṃ pacchā ’’ ti na vattabbo .
Nava pācittiyānīti yo bhikkhu nava paṇītabhojanāni viññāpetvā tehi saddhiṃ ekato ekaṃ kabaḷaṃ omadditvā mukhe pakkhipitvā paragaḷaṃ atikkāmeti , ayaṃ nava pācittiyāni sabbāni
V0.234 nānāvatthukāni ekakkhaṇe āpajjatiM0.231 ‘‘ imaṃ paṭhamaṃ āpanno , imaṃ pacchā ’’ ti na vattabbo .Ekavācāya deseyyāti ‘‘ ahaṃ , bhante , pañca bhesajjāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmetvā pañca āpattiyo āpanno , tā tumhamūle paṭidesemī ’’ ti evaṃ ekavācāya deseyya , desitāva honti , dvīhi tīhi vācāhi kiccaṃ nāma natthi .
Dutiyavissajjanepi ‘‘ ahaṃ , bhante , nava paṇītabhojanāni viññāpetvā bhuñjitvā nava āpattiyo āpanno , tā tumhamūle paṭidesemī ’’ ti vattabbaṃ .
Vatthuṃ kittetvā deseyyāti ‘‘ ahaṃ , bhante , pañca bhesajjāni paṭiggahetvā sattāhaṃ atikkāmesiṃ , yathāvatthukaṃ taṃ tumhamūle paṭidesemī ’’ ti evaṃ vatthuṃ kittetvā deseyya , desitāva honti āpattiyo , āpattiyā nāmaggahaṇena kiccaṃ natthi .
Dutiyavissajjanepi ‘‘ ahaṃ , bhante , nava paṇītabhojanāni viññāpetvā bhutto , yathāvatthukaṃ taṃ tumhamūle paṭidesemī ’’ ti vattabbaṃ .
Yāvatatiyake tissoti ukkhittānuvattikāya pārājikaṃ bhedakānuvattakānaṃ kokālikādīnaṃ saṅghādisesaṃ , pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge caṇḍakāḷikāya ca bhikkhuniyā pācittiyanti imā yāvatatiyakā tisso āpattiyo .
Cha vohārapaccayāti payuttavācāpaccayā cha
P7.1386 āpattiyo āpajjatīti attho .
Kathaṃ ?
Ājīvahetu ājīvakāraṇā pāpiccho icchāpakato asantaṃ abhūtaṃ uttarimanussadhammaṃ ullapati , āpatti pārājikassa .
Ājīvahetu ājīvakāraṇā sañcarittaṃ samāpajjati , āpatti saṅghādisesassa .
Ājīvahetu ājīvakāraṇā yo te vihāre vasati so arahāti vadati , āpatti thullaccayassa .
Ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhu paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati , āpatti pācittiyassa .
Ājīvahetu ājīvakāraṇā bhikkhunī paṇītabhojanāni attano atthāya viññāpetvā bhuñjati , āpatti pāṭidesanīyassa .
Ājīvahetu ājīvakāraṇā sūpaṃ vā odanaṃ vā agilāno attano atthāya viññāpetvā bhuñjati , āpatti dukkaṭassāti .Khādantassa tissoti manussamaṃse thullaccayaṃ , avasesesu akappiyamaṃsesu dukkaṭaṃ , bhikkhuniyā lasuṇe pācittiyaṃ .
Pañca bhojanapaccayāti avassutā avassutassa purisassa hatthato bhojanaṃ gahetvā tattheva
M0.232 manussamaṃsaṃ lasuṇaṃ attano atthāya viññāpetvā gahitapaṇītabhojanāni avasesañca akappiyamaṃsaṃ pakkhipitvā vomissakaṃ omadditvā ajjhoharamānāV0.235 saṅghādisesaṃ , thullaccayaṃ , pācittiyaṃ , pāṭidesanīyaṃ , dukkaṭanti imā pañca āpattiyo bhojanapaccayā āpajjati .Pañca ṭhānānīti ‘‘ ukkhittānuvattikāya bhikkhuniyā yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya appaṭinissajjantiyā ñattiyā dukkaṭaṃ , dvīhi kammavācāhi thullaccayaṃ , kammavācāpariyosāne āpatti pārājikassa , saṅghabhedāya parakkamanādīsu saṅghādiseso , pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge pācittiyan ’’ ti evaṃ sabbā yāvatatiyakā pañca ṭhānāni gacchanti .
Pañcannañceva āpattīti āpatti nāma pañcannaṃ sahadhammikānaṃ hoti , tattha dvinnaṃ nippariyāyena āpattiyeva , sikkhāmānasāmaṇerisāmaṇerānaṃ pana akappiyattā na vaṭṭati .
Iminā pariyāyena tesaṃ āpatti na desāpetabbā , daṇḍakammaṃ pana tesaṃ kātabbaṃ .
Pañcannaṃ adhikaraṇena cāti adhikaraṇañca pañcannamevāti attho .
Etesaṃyeva hi pañcannaṃ pattacīvarādīnaṃ atthāya vinicchayavohāro adhikaraṇanti vuccati , gihīnaṃ pana aḍḍakammaṃ nāma hoti .
Pañcannaṃ vinicchayo hotīti pañcannaṃ sahadhammikānaṃyeva vinicchayo nāma
P7.1387 hoti .
Pañcannaṃ vūpasamena cāti etesaṃyeva pañcannaṃ adhikaraṇaṃ vinicchitaṃ vūpasantaṃ nāma hotīti attho .
Pañcannañceva anāpattīti etesaṃyeva pañcannaṃ anāpatti nāma hotīti attho .
Tīhi ṭhānehi sobhatīti saṅghādīhi tīhi kāraṇehi sobhati .
Katavītikkamo hi puggalo sappaṭikammaṃ āpattiṃ saṅghamajjhe gaṇamajjhe puggalasantike vā paṭikaritvā abbhuṇhasīlo pākatiko hoti , tasmā tīhi ṭhānehi sobhatīti vuccati .Dve kāyikā rattin ti bhikkhunī rattandhakāre purisassa hatthapāse ṭhānanisajjasayanāni kappayamānā pācittiyaṃ , hatthapāsaṃ vijahitvā ṭhānādīni kappayamānā dukkaṭanti dve kāyadvārasambhavā āpattiyo rattiṃ āpajjati .
Dve kāyikā divāti eteneva upāyena divā paṭicchanne okāse dve āpattiyo āpajjati .
Nijjhāyantassa ekā āpattīti ‘‘ na ca , bhikkhave , sārattena mātugāmassa aṅgajātaṃ upanijjhāyitabbaṃ
M0.233 .
Yo upanijjhāyeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pārā .266) nijjhāyantassa ayamekā āpatti .
Ekā piṇḍapātapaccayāti ‘‘ na ca , bhikkhave , bhikkhādāyikāya mukhaṃ oloketabban ’’ ti ( cūḷava .366) ettha dukkaṭāpatti , antamaso yāguṃ vā byañjanaṃ vā dentassa sāmaṇerassāpi hi mukhaṃ ullokayatoV0.236 dukkaṭameva .
Kurundiyaṃ pana ‘‘ ekā piṇḍapātapaccayāti bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .Aṭṭhānisaṃse sampassan ti kosambakakkhandhake vuttānisaṃse .
Ukkhittakā tayo vuttāti āpattiyā adassane appaṭikamme pāpikāya ca diṭṭhiyā appaṭinissaggeti .
Tecattālīsa sammāvattanāti tesaṃyeva ukkhittakānaṃ ettakesu vattesu vattanā .
Pañcaṭhāne musāvādoti pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyadukkaṭasaṅkhāte pañcaṭṭhāne musāvādo gacchati .
Cuddasa paramanti vuccatīti dasāhaparamādinayena heṭṭhā vuttaṃ .
Dvādasa pāṭidesanīyāti bhikkhūnaṃ cattāri bhikkhunīnaṃ aṭṭha .
Catunnaṃ desanāya cāti catunnaṃ accayadesanāyāti attho .
Katamā pana sāti ?
Devadattena payojitānaṃ abhimārānaṃ accayadesanā , anuruddhattherassa upaṭṭhāyikāya accayadesanā , vaḍḍhassa licchavino accayadesanā , vāsabhagāmiyattherassa ukkhepanīyakammaṃ katvā āgatānaṃ bhikkhūnaṃ accayadesanāti ayaṃ catunnaṃ accayadesanā
P7.1388 nāma .Aṭṭhaṅgiko musāvādoti ‘‘ pubbevassa hoti musā bhaṇissan ’’ ti ādiṃ katvā ‘‘ vinidhāya saññan ’’ ti pariyosānehi ( pāci .4-5; pari .459) aṭṭhahi aṅgehi aṭṭhaṅgiko .
Uposathaṅgānipi pāṇaṃ na hanetiādinā nayena vuttāneva .
Aṭṭha dūteyyaṅgānīti ‘‘ idha , bhikkhave , bhikkhu sotā ca hoti sāvetā cā ’’ tiādinā ( cūḷava .347) nayena saṅghabhedake vuttāni .
Aṭṭha titthiyavattāni mahākhandhake vuttāni .
Aṭṭhavācikā upasampadāti bhikkhunīnaṃ upasampadaṃ sandhāya vuttaṃ .
Aṭṭhannaṃ paccuṭṭhātabban ti bhattagge aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ itarāhi paccuṭṭhāya āsanaṃ dātabbaṃ
M0.234 .
Bhikkhunovādako aṭṭhahīti aṭṭhahaṅgehi samannāgato bhikkhu bhikkhunovādako sammannitabbo .Ekassa chejjan ti gāthāya navasu janesu yo salākaṃ gāhetvā saṅghaṃ bhindati , tasseva chejjaṃ hoti , devadatto viya pārājikaṃ āpajjati .
Bhedakānuvattakānaṃ catunnaṃ thullaccayaṃ kokālikādīnaṃ
V0.237 viya , dhammavādīnaṃ catunnaṃ anāpatti .
Imā pana āpattiyo ca anāpattiyo ca sabbesaṃ ekavatthukā saṅghabhedavatthukā eva .Nava āghātavatthūnīti gāthāya navahīti navahi bhikkhūhi saṅgho bhijjati .
Ñattiyā karaṇā navāti ñattiyā kātabbāni kammāni navāti attho .
Sesaṃ uttānameva .