Catukkavāravaṇṇanā
324. Catukkesu
V0.168 sakavācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhātīti vacīdvārikaṃ padasodhammādibhedaṃ āpattiṃ āpajjitvā tiṇavatthārakasamathaṭṭhānaṃ gato parassa kammavācāya vuṭṭhātiP7.1329 .Paravācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhātīti pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge parassa kammavācāya āpajjati , puggalassa santike desento sakavācāya vuṭṭhāti .
Sakavācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhātīti vacīdvārikaṃ padasodhammādibhedaṃ āpattiṃ sakavācāya āpajjati , desetvā vuṭṭhahantopi sakavācāya vuṭṭhāti .
Paravācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhātīti yāvatatiyakaṃ saṅghādisesaṃ parassa kammavācāya āpajjati , vuṭṭhahantopi parassa parivāsakammavācādīhi vuṭṭhāti .
Tato paresu kāyadvārikaṃ kāyena āpajjati , desento vācāya vuṭṭhāti .
Vacīdvārikaṃ vācāya āpajjati , tiṇavatthārake kāyena vuṭṭhāti .
Kāyadvārikaṃ kāyena āpajjati , tameva tiṇavatthārake kāyena vuṭṭhāti .
Vacīdvārikaṃ vācāya āpajjati , tameva desento vācāya vuṭṭhāti .
Saṅghikamañcassa attano paccattharaṇena anattharato kāyasamphusane lomagaṇanāya āpajjitabbāpattiṃ sahagāraseyyāpattiñca pasutto āpajjati , pabujjhitvā pana āpannabhāvaṃ ñatvā desento paṭibuddho vuṭṭhāti .
Jagganto āpajjitvā pana tiṇavatthārakasamathaṭṭhāne sayanto paṭibuddho āpajjati pasutto vuṭṭhāti nāma .
Pacchimapadadvayampi vuttānusāreneva veditabbaṃ .
Acittakāpattiṃ
M0.168 acittako āpajjati nāma .Pacchā desento sacittako vuṭṭhāti .
Sacittakāpattiṃ sacittako āpajjati nāma .
Tiṇavatthārakaṭṭhāne sayanto acittako vuṭṭhāti .
Sesapadadvayampi vuttānusāreneva veditabbaṃ .
Yo sabhāgaṃ āpattiṃ deseti , ayaṃ desanāpaccayā dukkaṭaṃ āpajjanto pācittiyādīsu aññataraṃ deseti , tañca desento dukkaṭaṃ āpajjati .
Taṃ pana dukkaṭaṃ āpajjanto pācittiyādito vuṭṭhāti .
Pācittiyādito ca vuṭṭhahanto taṃ āpajjati .
Iti ekassa puggalassa ekameva payogaṃ sandhāya ‘‘ āpattiṃ āpajjanto desetī ’’ ti idaṃ catukkaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Kammacatukke pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissaggāpattiṃ kammena āpajjati , desento akammena vuṭṭhāti .
Vissaṭṭhiādikaṃ akammena āpajjati , parivāsādinā kammena vuṭṭhāti .
Samanubhāsanaṃ
V0.169 kammeneva āpajjati , kammena vuṭṭhāti .Sesaṃ akammena āpajjati , akammena vuṭṭhāti .
Parikkhāracatukke paṭhamo
P7.1330 sakaparikkhāro , dutiyo saṅghikova tatiyo cetiyasantako , catuttho gihiparikkhāro .Sace pana so pattacīvaranavakammabhesajjānaṃ atthāya āhaṭo hoti , avāpuraṇaṃ dātuṃ anto ṭhapāpetuñca vaṭṭati .
Sammukhācatukke pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissaggāpattiṃ saṅghassa sammukhā āpajjati , vuṭṭhānakāle pana saṅghena kiccaṃ natthīti parammukhā vuṭṭhāti .
Vissaṭṭhiādikaṃ parammukhā āpajjati , saṅghassa sammukhā vuṭṭhāti .
Samanubhāsanaṃ saṅghassa sammukhā eva āpajjati , sammukhā vuṭṭhāti .
Sesaṃ sampajānamusāvādādibhedaṃ parammukhāva āpajjati , parammukhāva vuṭṭhāti .
Ajānantacatukkaṃ acittakacatukkasadisaṃ .
Liṅgapātubhāvenāti sayitasseva bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā liṅgaparivatte jāte sahagāraseyyāpatti hoti idameva taṃ paṭicca vuttaṃ .
Ubhinnampi pana asādhāraṇāpatti liṅgapātubhāvena vuṭṭhāti .
Sahapaṭilābhacatukke yassa bhikkhuno liṅgaṃ parivattati , so saha liṅgapaṭilābhena paṭhamaṃ uppannavasena seṭṭhabhāvena ca purimaṃ purisaliṅgaṃ jahati , pacchime itthiliṅge patiṭṭhāti , purisakuttapurisākārādivasena pavattā kāyavacīviññattiyo paṭippassambhanti , bhikkhūti vā purisoti vā evaṃ pavattā paṇṇattiyo
M0.169 nirujjhanti , yāni bhikkhunīhi asādhāraṇāni chacattālīsa sikkhāpadāni tehi anāpattiyeva hoti .Dutiyacatukke pana yassā bhikkhuniyā liṅgaṃ parivattati , sā pacchāsamuppattiyā vā hīnabhāvena vā pacchimanti saṅkhyaṃ gataṃ itthiliṅgaṃ jahati , vuttappakārena purimanti saṅkhyaṃ gate purisaliṅge patiṭṭhāti .
Vuttaviparītā viññattiyo paṭippassambhanti , bhikkhunīti vā itthīti vā evaṃ pavattā paṇṇattiyopi nirujjhanti , yāni bhikkhūhi asādhāraṇāni sataṃ tiṃsañca sikkhāpadāni , tehi anāpattiyeva hoti .
Cattāro sāmukkaṃsāti cattāro mahāpadesā , te hi bhagavatā anuppanne vatthumhi sayaṃ ukkaṃsitvā ukkhipitvā ṭhapitattā ‘‘ sāmukkaṃsā ’’ ti vuccanti .
Paribhogāti ajjhoharaṇīyaparibhogā
V0.170 , udakaṃ pana akālikattā appaṭiggahitakaṃ vaṭṭati .Yāvakālikādīni appaṭiggahitakāni ajjhoharituṃ na vaṭṭanti .
Cattāri mahāvikaṭāni kālodissattā yathāvutte kāle vaṭṭanti .
Upāsako sīlavāti pañca vā dasa
P7.1331 vā sīlāni gopayamāno .Āgantukādicatukke sachattupāhano sasīsaṃ pāruto vihāraṃ pavisanto tattha vicaranto ca āgantukova āpajjati , no āvāsiko .
Āvāsikavattaṃ akaronto pana āvāsiko āpajjati , no āgantuko .
Sesaṃ kāyavacīdvārikaṃ āpattiṃ ubhopi āpajjanti , asādhāraṇaṃ āpattiṃ neva āgantuko āpajjati , no āvāsiko .
Gamiyacatukkepi gamiyavattaṃ apūretvā gacchanto gamiko āpajjati , no āvāsiko .
Āvāsikavattaṃ akaronto pana āvāsiko āpajjati , no gamiko .
Sesaṃ ubhopi āpajjanti , asādhāraṇaṃ ubhopi nāpajjanti .
Vatthunānattatādicatukke catunnaṃ pārājikānaṃ aññamaññaṃ vatthunānattatāva hoti , na āpattinānattatā .
Sabbāpi hi sā pārājikāpattiyeva .
Saṅghādisesādīsupi eseva nayo .
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca aññamaññaṃ kāyasaṃsagge bhikkhussa saṅghādiseso bhikkhuniyā pārājikanti evaṃ āpattinānattatāva hoti , na vatthunānattatā , ubhinnampi hi kāyasaṃsaggova vatthu .
Tathā ‘‘ lasuṇakkhādane bhikkhuniyā pācittiyaṃ , bhikkhussa dukkaṭan ’’ ti evamādināpettha nayena yojanā veditabbā .
Catunnaṃ pārājikānaṃ terasahi saṅghādisesehi saddhiṃ vatthunānattatā ceva āpattinānattatā
M0.170 ca .Evaṃ saṅghādisesādīnaṃ aniyatādīhi .
Ādito paṭṭhāya cattāri pārājikāni ekato āpajjantānaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ neva vatthunānattatā no āpattinānattatā .
Visuṃ āpajjantesupi sesā sādhāraṇāpattiyo āpajjantesupi eseva nayo .
Vatthusabhāgādicatukke bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca kāyasaṃsagge vatthusabhāgatā , no āpattisabhāgatā , catūsu pārājikesu āpattisabhāgatā , no vatthusabhāgatā .
Esa nayo saṅghādisesādīsu .
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesu vatthusabhāgatā ceva āpattisabhāgatā ca .
Esa nayo sabbāsu sādhāraṇāpattīsu .
Asādhāraṇāpattiyaṃ neva vatthusabhāgatā no āpattisabhāgatā .
Yo hi purimacatukke paṭhamo pañho , so idha dutiyo ;
yo ca tattha dutiyo , so idha paṭhamo .
Tatiyacatutthesu nānākaraṇaṃ natthi .
Upajjhāyacatukke saddhivihārikassa upajjhāyena kattabbavattassa akaraṇe āpattiṃ upajjhāyo
V0.171 āpajjati , no saddhivihāriko upajjhāyassa kattabbavattaṃ akaronto saddhivihāriko āpajjati , no upajjhāyo ;sesaṃ ubhopi
P7.1332 āpajjanti , asādhāraṇaṃ ubhopi nāpajjanti .Ācariyacatukkepi eseva nayo .
Ādiyantacatukke pādaṃ vā atirekapādaṃ vā sahatthā ādiyanto garukaṃ āpajjati , ūnakapādaṃ gaṇhāhīti āṇattiyā aññaṃ payojento lahukaṃ āpajjati .
Etena nayena sesapadattayaṃ veditabbaṃ .
Abhivādanārahacatukke bhikkhunīnaṃ tāva bhattagge navamabhikkhunito paṭṭhāya upajjhāyāpi abhivādanārahā no paccuṭṭhānārahā .
Avisesena ca vippakatabhojanassa bhikkhussa yo koci vuḍḍhataro .
Saṭṭhivassassāpi pārivāsikassa samīpagato tadahupasampannopi paccuṭṭhānāraho no abhivādanāraho .
Appaṭikkhittesu ṭhānesu vuḍḍho navakassa abhivādanāraho ceva paccuṭṭhānāraho ca .
Navako pana vuḍḍhassa neva abhivādanāraho na paccuṭṭhānāraho .
Āsanārahacatukkassa paṭhamapadaṃ purimacatukke dutiyapadena , dutiyapadañca paṭhamapadena atthato sadisaṃ .
Kālacatukke
M0.171 pavāretvā bhuñjanto kāle āpajjati no vikāle , vikālabhojanāpattiṃ vikāle āpajjati no kāle , sesaṃ kāle ceva āpajjati vikāle ca , asādhāraṇaṃ neva kāle no vikāle .Paṭiggahitacatukke purebhattaṃ paṭiggahitāmisaṃ kāle kappati no vikāle .
Pānakaṃ vikāle kappati , punadivasamhi no kāle .
Sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ kāle ceva kappati vikāle ca .
Attano attano kālātītaṃ yāvakālikādittayaṃ akappiyamaṃsaṃ uggahitakamappaṭiggahitakañca neva kāle kappati no vikāle .
Paccantimacatukke samudde sīmaṃ bandhanto paccantimesu janapadesu āpajjati , no majjhimesu ;
pañcavaggena gaṇena upasampādento guṇaṅguṇūpāhanaṃ dhuvanahānaṃ cammattharaṇāni ca majjhimesu janapadesu āpajjati no paccantimesu .
Imāni cattāri ‘‘ idha na kappantī ’’ ti vadantopi paccantimesu āpajjati ,‘‘ idha kappantī ’’ ti vadanto pana majjhimesu āpajjati .
Sesāpattiṃ ubhayattha āpajjati , asādhāraṇaṃ na katthaci āpajjati .
Dutiyacatukke pañcavaggena gaṇena upasampadādi catubbidhampi vatthu paccantimesu janapadesu kappati .
‘‘ Idaṃ kappatī ’’ ti
V0.172 dīpetumpi tattheva kappati no majjhimesu .‘‘ Idaṃ na kappatī ’’ ti dīpetuṃ pana majjhimesu janapadesu kappati no paccantimesu
P7.1333 .Sesaṃ ‘‘ anujānāmi bhikkhave pañca loṇānī ’’ tiādi anuññātakaṃ ubhayattha kappati .
Yaṃ pana akappiyanti paṭikkhittaṃ , taṃ ubhayatthāpi na kappati .
Antoādicatukke anupakhajja seyyādiṃ anto āpajjati no bahi , ajjhokāse saṅghikamañcādīni nikkhipitvā pakkamanto bahi āpajjati no anto , sesaṃ anto ceva bahi ca , asādhāraṇaṃ neva anto na bahi .
Antosīmādicatukke āgantuko vattaṃ apūrento antosīmāya āpajjati , gamiyo bahisīmāya musāvādādiṃ antosīmāya ca bahisīmāya ca āpajjati , asādhāraṇaṃ na katthaci .
Gāmacatukke antaragharapaṭisaṃyuttaṃ sekhiyapaññattiṃ gāme āpajjati no araññe .
Bhikkhunī aruṇaṃ uṭṭhāpayamānā araññe āpajjati no gāme .
Musāvādādiṃ gāme ceva āpajjati araññe ca , asādhāraṇaṃ na katthaci .
Cattāro
M0.172 pubbakiccāti ‘‘ sammajjanī padīpo ca udakaṃ āsanena cā ’’ ti idaṃ catubbidhaṃ pubbakaraṇanti vuccatīti vuttaṃ .‘‘ Chandapārisuddhiutukkhānaṃ bhikkhugaṇanā ca ovādo ’’ ti ime pana ‘‘ cattāro pubbakiccā ’’ ti veditabbā .
Cattāro pattakallāti uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā te āgatā honti , sabhāgāpattiyo na vijjanti , vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti , pattakallanti vuccatīti .
Cattāri anaññapācittiyānīti ‘‘ etadeva paccayaṃ karitvā anaññaṃ pācittiyan ’’ ti evaṃ vuttāni anupakhajjaseyyākappanasikkhāpadaṃ ‘‘ ehāvuso gāmaṃ vā nigamaṃ vā ’’ ti sikkhāpadaṃ , sañcicca kukkuccaupadahanaṃ , upassutitiṭṭhananti imāni cattāri .
Catasso bhikkhusammutiyoti ‘‘ ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā , aññaṃ navaṃ santhataṃ kārāpeyya aññatra bhikkhusammutiyā , tato ce uttari vippavaseyya aññatra bhikkhusammutiyā , duṭṭhullaṃ āpattiṃ anupasampannassa āroceyya aññatra bhikkhusammutiyā ’’ ti evaṃ āgatā terasahi sammutīhi muttā sammutiyo .
Gilānacatukke aññabhesajjena karaṇīyena lolatāya aññaṃ viññāpento gilāno āpajjati , abhesajjakaraṇīyena bhesajjaṃ viññāpento agilāno āpajjati , musāvādādiṃ ubhopi āpajjanti , asādhāraṇaṃ ubhopi nāpajjanti .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Catukkavāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Pañcakavāravaṇṇanā