3. Tikanipāto
1. Saṅkappavaggo
251. Saṅkapparāgajātakaṃ (3-1-1)
1.
Saṅkapparāgadhotena
T1.99V1.63M1.71 , vitakkanisitena ca ;Nālaṅkatena bhadrena [ nevālaṅkatabhadrena ( syā .)], usukārākatena ca [ na usukārakatena ca ( sī . syā . pī .)].
2.
Na kaṇṇāyatamuttena , nāpi morūpasevinā ;
Tenamhi hadaye viddho , sabbaṅgaparidāhinā .
3.
Āvedhañca na passāmi , yato ruhiramassave ;
Yāva ayoniso cittaṃ , sayaṃ me dukkhamābhatanti .
Saṅkapparāgajātakaṃ paṭhamaṃ .
252. Tilamuṭṭhijātakaṃ (3-1-2)
4.
Ajjāpi me taṃ manasi [ sarasi ( ka .)], yaṃ maṃ tvaṃ tilamuṭṭhiyā ;
Bāhāya maṃ gahetvāna , laṭṭhiyā anutāḷayi .
5.
Nanu jīvite na ramasi , yenāsi brāhmaṇāgato ;
Yaṃ maṃ bāhā gahetvāna , tikkhattuṃ anutāḷayi .
6.
Ariyo anariyaṃ kubbantaṃ [ kubbānaṃ ( sī . pī .), kubbaṃ ( syā .)], yo daṇḍena nisedhati ;
Sāsanaṃ taṃ na taṃ veraṃ , iti naṃ paṇḍitā vidūti .
Tilamuṭṭhijātakaṃ dutiyaṃ .
253. Maṇikaṇṭhajātakaṃ (3-1-3)
7.
Mamannapānaṃ
T1.100 vipulaṃ uḷāraṃ , uppajjatīmassa maṇissa hetu ;Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi , na cāpi te assamamāgamissaṃ .
8.
Susū
V1.64M1.72 yathā sakkharadhotapāṇī , tāsesi maṃ selaṃ yācamāno ;Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi , na cāpi te assamamāgamissaṃ .
9.
Na taṃ yāce yassa piyaṃ jigīse [ jigiṃse ( sī . syā . pī .)], desso hoti atiyācanāya ;
Nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena , adassanaṃyeva tadajjhagamāti .
Maṇikaṇṭhajātakaṃ tatiyaṃ .
254. Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ (3-1-4)
10.
Bhutvā tiṇaparighāsaṃ , bhutvā ācāmakuṇḍakaṃ ;
Etaṃ te bhojanaṃ āsi , kasmā dāni na bhuñjasi .
11.
Yattha posaṃ na jānanti , jātiyā vinayena vā ;
Bahuṃ [ pahū ( sī . pī .), pahuṃ ( syā . ka .)] tattha mahābramhe , api ācāmakuṇḍakaṃ .
12.
Tvañca
T1.101 kho maṃ pajānāsi , yādisāyaṃ hayuttamo ;Jānanto jānamāgamma , na te bhakkhāmi kuṇḍakanti .
Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ catutthaṃ .
255. Sukajātakaṃ (3-1-5)
13.
Yāva so mattamaññāsi , bhojanasmiṃ vihaṅgamo ;
Tāva addhānamāpādi , mātarañca aposayi .
14.
Yato ca kho bahutaraṃ , bhojanaṃ ajjhavāhari [ ajjhupāhari ( sī . pī .)];
Tato tattheva saṃsīdi , amattaññū hi so ahu .
15.
Tasmā mattaññutā sādhu , bhojanasmiṃ agiddhatā [ agiddhitā ( syā . ka .)];
Amattaññū hi sīdanti , mattaññū ca na sīdareti .
Sukajātakaṃ pañcamaṃ .
256. Jarūdapānajātakaṃ (3-1-6)
16.
Jarūdapānaṃ
M1.73 khaṇamānā , vāṇijā udakatthikā ;Ajjhagamuṃ ayasaṃ lohaṃ [ ajjhagaṃsu ayolohaṃ ( sī . syā . pī .)], tipusīsañca vāṇijā ;
Rajataṃ jātarūpañca , muttā veḷūriyā bahū .
17.
Te ca tena asantuṭṭhā , bhiyyo bhiyyo akhāṇisuṃ ;
Te tatthāsīviso [ tattha āsīviso ( ka .), tatthapāsīviso ( syā .)] ghoro , tejassī tejasā hani .
18.
Tasmā
T1.102V1.65 khaṇe nātikhaṇe , atikhātaṃ [ atikhaṇaṃ ( ka .)] hi pāpakaṃ ;Khātena ca [ khaṇena ca ( ka .), khaṇanena ( syā .)] dhanaṃ laddhaṃ , atikhātena [ atikhaṇena ( ka .)] nāsitanti .
Jarūdapānajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
257. Gāmaṇicandajātakaṃ (3-1-7)
19.
Nāyaṃ gharānaṃ kusalo , lolo ayaṃ valīmukho ;
Kataṃ kataṃ kho dūseyya , evaṃdhammamidaṃ kulaṃ .
20.
Nayidaṃ cittavato lomaṃ , nāyaṃ assāsiko migo ;
Siṭṭhaṃ [ satthaṃ ( sī . syā . pī .)] me janasandhena , nāyaṃ kiñci vijānati .
21.
Na mātaraṃ pitaraṃ vā , bhātaraṃ bhaginiṃ sakaṃ ;
Bhareyya tādiso poso , siṭṭhaṃ dasarathena meti .
Gāmaṇicanda [ gāmaṇicaṇḍa ( sī . pī .)] jātakaṃ sattamaṃ .
258. Mandhātujātakaṃ (3-1-8)
22.
Yāvatā candimasūriyā , pariharanti disā bhanti virocanā [ virocamānā ( ka .)];
Sabbeva dāsā mandhātu , ye pāṇā pathavissitā [ paṭhavinissitā ( sī . pī .), paṭhavissitā ( syā .)].
23.
Na kahāpaṇavassena , titti kāmesu vijjati ;
Appassādā dukhā kāmā , iti viññāya paṇḍito .
24.
Api
M1.74 dibbesu kāmesu , ratiṃ so nādhigacchati ;Taṇhakkhayarato
T1.103 hoti , sammāsambuddhasāvakoti .Mandhātujātakaṃ aṭṭhamaṃ .
259. Tirīṭavacchajātakaṃ (3-1-9)
25.
Nayimassa vijjāmayamatthi kiñci , na bandhavo no pana te sahāyo ;
Atha kena vaṇṇena tirīṭavaccho [ tirīṭivaccho ( syā . ka .)], tedaṇḍiko bhuñjati aggapiṇḍaṃ .
26.
Āpāsu [ āvāsu ( ka .)] me yuddhaparājitassa , ekassa katvā vivanasmi ghore ;
Pasārayī kicchagatassa pāṇiṃ , tenūdatāriṃ dukhasaṃpareto .
27.
Etassa
V1.66 kiccena idhānupatto , vesāyino visayā jīvaloke ;Lābhāraho tāta tirīṭavaccho , dethassa bhogaṃ yajathañca [ yajatañca ( sī . pī .), yajitañca ( syā .)] yaññanti .
Tirīṭavacchajātakaṃ navamaṃ .
260. Dūtajātakaṃ (3-1-10)
28.
Yassatthā
T1.104 dūramāyanti , amittamapi yācituṃ ;Tassūdarassahaṃ dūto , mā me kujjha [ kujjhi ( sī . pī .)] rathesabha .
29.
Yassa divā ca ratto ca , vasamāyanti māṇavā ;
Tassūdarassahaṃ dūto , mā me kujjha [ kujjhi ( sī . pī .)] rathesabha .
30.
Dadāmi
M1.75 te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ , gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena ;Dūto hi dūtassa kathaṃ na dajjaṃ , mayampi tasseva bhavāma dūtāti .
Dūtajātakaṃ dasamaṃ .
Saṅkappavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Usukāravaro tilamuṭṭhi maṇi , hayarāja vihaṅgama āsiviso ;
Janasandha kahāpaṇavassa puna , tiriṭaṃ puna dūtavarena dasāti .
2. Padumavaggo
261. Padumajātakaṃ (3-2-1)
31.
Yathā
T1.105 kesā ca massū ca , chinnaṃ chinnaṃ virūhati ;Evaṃ rūhatu te nāsā , padumaṃ dehi yācito .
32.
Yathā sāradikaṃ bījaṃ , khette vuttaṃ virūhati ;
Evaṃ rūhatu te nāsā , padumaṃ dehi yācito .
33.
Ubhopi palapantete [ vilapantete ( syā . ka .)], api padmāni dassati ;
Vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ , natthi nāsāya rūhanā ;
Dehi samma padumāni , ahaṃ yācāmi yācitoti .
Padumajātakaṃ paṭhamaṃ .
262. Mudupāṇijātakaṃ (3-2-2)
34.
Pāṇi
V1.67 ce muduko cassa , nāgo cassa sukārito ;Andhakāro ca vasseyya , atha nūna tadā siyā .
35.
Analā
M1.76 mudusambhāsā , duppūrā tā [ duppūrattā ( ka .)] nadīsamā ;Sīdanti naṃ viditvāna , ārakā parivajjaye .
36.
Yaṃ etā upasevanti , chandasā vā dhanena vā ;
Jātavedova saṃ ṭhānaṃ , khippaṃ anudahanti nanti .
Mudupāṇijātakaṃ dutiyaṃ .
263. Cūḷapalobhanajātakaṃ (3-2-3)
37.
Abhijjamāne
T1.106 vārismiṃ , sayaṃ [ ayaṃ ( ka .)] āgamma iddhiyā ;Missībhāvitthiyā gantvā , saṃsīdasi [ saṃsīdati ( ka .)] mahaṇṇave .
38.
Āvaṭṭanī mahāmāyā , brahmacariyavikopanā ;
Sīdanti naṃ viditvāna , ārakā parivajjaye .
39.
Yaṃ etā upasevanti , chandasā vā dhanena vā ;
Jātavedova saṃ ṭhānaṃ , khippaṃ anudahanti nanti .
Cūḷapalobhana [ cullapalobhana ( sī . syā . pī .)] jātakaṃ tatiyaṃ .
264. Mahāpanādajātakaṃ (3-2-4)
40.
Panādo nāma so rājā , yassa yūpo suvaṇṇayo ;
Tiriyaṃ soḷasubbedho [ soḷasapabbedho ( sī . pī .)], uddhamāhu [ uccamāhu ( sī . syā . pī .)] sahassadhā .
41.
Sahassakaṇḍo satageṇḍu [ satabhedo ( sī . pī .), satabheṇḍu ( sī . nissaya )], dhajāsu haritāmayo ;
Anaccuṃ tattha gandhabbā , cha sahassāni sattadhā .
42.
Evametaṃ [ evameva ( ka .)] tadā āsi , yathā bhāsasi bhaddaji ;
Sakko ahaṃ tadā āsiṃ , veyyāvaccakaro tavāti .
Mahāpanādajātakaṃ catutthaṃ .
265. Khurappajātakaṃ (3-2-5)
43.
Disvā
V1.68M1.77 khurappe dhanuveganunne , khaggeT1.107 gahīte tikhiṇe teladhote ;Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe , kasmā nu te nāhu chambhitattaṃ .
44.
Disvā khurappe dhanuveganunne , khagge gahīte tikhiṇe teladhote ;
Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe , vedaṃ alatthaṃ vipulaṃ uḷāraṃ .
45.
So vedajāto ajjhabhaviṃ amitte , pubbeva me jīvitamāsi cattaṃ ;
Na hi jīvite ālayaṃ kubbamāno , sūro kayirā sūrakiccaṃ kadācīti .
Khurappajātakaṃ pañcamaṃ .
266. Vātaggasindhavajātakaṃ (3-2-6)
46.
Yenāsi kisiyā paṇḍu , yena bhattaṃ na ruccati ;
Ayaṃ so āgato bhattā [ tāto ( sī . syā . pī .)], kasmā dāni palāyasi .
47.
Sace [ na kho ( syā . ka .)] panādikeneva , santhavo nāma jāyati ;
Yaso hāyati itthīnaṃ , tasmā tāta palāyahaṃ [ palāyihaṃ ( syā .), palāyitaṃ ( ka .)].
48.
Yassassinaṃ kule jātaṃ , āgataṃ yā na icchati ;
Socati
T1.108 cirarattāya , vātaggamiva bhaddalīti [ kundalīti ( sī . pī .), gadrabhīti ( syā .)].Vātaggasindhavajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
267. Kakkaṭakajātakaṃ (3-2-7)
49.
Siṅgīmigo
M1.78 āyatacakkhunetto , aṭṭhittaco vārisayo alomo ;Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi , mā heva maṃ pāṇasamaṃ jaheyya [ jaheyyā ( pī .) jahā ’ yye (?)].
50.
Ayya na taṃ jahissāmi , kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ [ kuñjara saṭṭhihāyana ( sī . pī .)];
Pathabyā cāturantāya , suppiyo hosi me tuvaṃ .
51.
Ye kuḷīrā samuddasmiṃ , gaṅgāya yamunāya [ nammadāya ( sī . pī .)] ca ;
Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho , muñca rodantiyā patinti .
Kakkaṭaka [ kuḷīra ( ka .)] jātakaṃ sattamaṃ .
268. Ārāmadūsakajātakaṃ (3-2-8)
52.
Yo
V1.69 ve sabbasametānaṃ , ahuvā seṭṭhasammato ;Tassāyaṃ edisī paññā , kimeva itarā pajā .
53.
Evameva tuvaṃ brahme , anaññāya vinindasi ;
Kathaṃ mūlaṃ adisvāna [ kathaṃhi mūlaṃ aditvā ( syā . pī .)], rukkhaṃ jaññā patiṭṭhitaṃ .
54.
Nāhaṃ
T1.109 tumhe vinindāmi , ye caññe vānarā vane ;Vissasenova gārayho , yassatthā rukkharopakāti .
Ārāmadūsakajātakaṃ aṭṭhamaṃ .
269. Sujātajātakaṃ (3-2-9)
55.
Na hi vaṇṇena sampannā , mañjukā piyadassanā ;
Kharavācā piyā hoti , asmiṃ loke paramhi ca .
56.
Nanu passasimaṃ kāḷiṃ , dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ ;
Kokilaṃ saṇhavācena , bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ .
57.
Tasmā
M1.79 sakhilavācassa , mantabhāṇī anuddhato ;Atthaṃ dhammañca dīpeti , madhuraṃ tassa bhāsitanti .
Sujātajātakaṃ navamaṃ .
270. Ulūkajātakaṃ (3-2-10)
58.
Sabbehi kira ñātīhi , kosiyo issaro kato ;
Sace ñātīhi anuññāto [ ñātīhanuññāto ( sī . pī .)], bhaṇeyyāhaṃ ekavācikaṃ .
59.
Bhaṇa samma anuññāto , atthaṃ dhammañca kevalaṃ ;
Santi hi daharā pakkhī , paññavanto jutindharā .
60.
Na me ruccati bhaddaṃ vo [ bhadante ( ka .)], ulūkassābhisecanaṃ ;
Akkuddhassa
T1.110 mukhaṃ passa , kathaṃ kuddho karissatīti .Ulūkajātakaṃ dasamaṃ .
Padumavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Padumuttama
V1.70 nāgasirivhayano , sa-mahaṇṇava yūpa khurappavaro ;Atha bhaddalī kuñjara rukkha puna , kharavāca ulūkavarena dasāti .
3. Udapānavaggo
271. Udapānadūsakajātakaṃ (3-3-1)
61.
Āraññikassa isino , cirarattaṃ tapassino ;
Kicchākataṃ udapānaṃ , kathaṃ samma avāhasi [ avāhayi ( sī . pī .), apāhasi ( syā .)].
62.
Esa dhammo siṅgālānaṃ , yaṃ pitvā ohadāmase ;
Pitupitāmahaṃ dhammo , na taṃ [ na naṃ ( sī . pī .)] ujjhātumarahasi .
63.
Yesaṃ
T1.111M1.80 vo ediso dhammo , adhammo pana kīdiso ;Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā , addasāma kudācananti .
Udapānadūsakajātakaṃ paṭhamaṃ .
272. Byagghajātakaṃ (3-3-2)
64.
Yena mittena saṃsaggā , yogakkhemo vihiyyati ;
Pubbevajjhābhavaṃ tassa , rukkhe akkhīva paṇḍito .
65.
Yena mittena saṃsaggā , yogakkhemo pavaḍḍhati ;
Kareyyattasamaṃ vuttiṃ , sabbakiccesu paṇḍito .
66.
Etha byagghā nivattavho , paccupetha [ paccametha ( sī . pī .)] mahāvanaṃ ;
Mā vanaṃ chindi nibyagghaṃ , byagghā māhesu nibbanāti .
Byagghajātakaṃ dutiyaṃ .
273. Kacchapajātakaṃ (3-3-3)
67.
Ko nu uddhitabhattova [ udditabhattova ( sī .), vaḍḍhitabhattova ( syā .)], pūrahatthova brāhmaṇo ;
Kahaṃ nu bhikkhaṃ acari , kaṃ saddhaṃ upasaṅkami .
68.
Ahaṃ
V1.71 kapismi dummedho , anāmāsāni āmasiṃ ;Tvaṃ maṃ mocaya bhaddante , mutto gaccheyya pabbataṃ .
69.
Kacchapā kassapā honti , koṇḍaññā honti makkaṭā ;
Muñca kassapa koṇḍaññaṃ , kataṃ methunakaṃ tayāti .
Kacchapajātakaṃ tatiyaṃ .
274. Lolajātakaṃ (3-3-4)
70.
Kāyaṃ balākā sikhinī , corī laṅghipitāmahā ;
Oraṃ
T1.112 balāke āgaccha , caṇḍo me vāyaso sakhā . 71.
Nāhaṃ balākā sikhinī , ahaṃ lolosmi vāyaso ;
Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ , passa lūnosmi āgato .
72.
Punapāpajjasī
M1.81 samma , sīlañhi tava tādisaṃ ;Na hi mānusakā bhogā , subhuñjā honti pakkhināti .
Lolajātakaṃ catutthaṃ .
275. Rucirajātakaṃ (3-3-5)
73.
Kāyaṃ balākā rucirā , kākanīḷasmimacchati ;
Caṇḍo kāko sakhā mayhaṃ , yassa [ tassa ( sī . pī .)] cetaṃ kulāvakaṃ .
74.
Nanu maṃ samma jānāsi , dija sāmākabhojana ;
Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ , passa lūnosmi āgato .
75.
Punapāpajjasī samma , sīlañhi tava tādisaṃ ;
Na hi mānusakā bhogā , subhuñjā honti pakkhināti .
Rucirajātakaṃ pañcamaṃ .
276. Kurudhammajātakaṃ (3-3-6)
76.
Tava saddhañca sīlañca , viditvāna janādhipa ;
Vaṇṇaṃ añjanavaṇṇena , kāliṅgasmiṃ nimimhase [ vinimhase ( syā .), vanimhase ( ka .)].
77.
Annabhaccā
T1.113 cabhaccā ca , yodha uddissa gacchati ;Sabbe te appaṭikkhippā , pubbācariyavaco idaṃ .
78.
Dadāmi
V1.72 vo brāhmaṇā nāgametaṃ , rājārahaṃ rājabhoggaṃ yasassinaṃ ;Alaṅkataṃ hemajālābhichannaṃ , sasārathiṃ gacchatha yena kāmanti .
Kurudhammajātakaṃ [ kurudhammajātakaṃ ( sī . syā . pī .)] chaṭṭhaṃ .
277. Romakajātakaṃ (3-3-7)
79.
Vassāni
M1.82 paññāsa samādhikāni , vasimha selassa guhāya romaka ;Asaṅkamānā abhinibbutattā [ abhinibbutacittā ( syā . ka .)], hatthatta [ hatthattha ( syā .)] māyanti mamaṇḍajā pure .
80.
Te dāni vakkaṅga kimatthamussukā , bhajanti aññaṃ girikandaraṃ dijā ;
Na nūna maññanti mamaṃ yathā pure , cirappavutthā atha vā na te ime .
81.
Jānāma taṃ na mayaṃ sampamūḷhā [ na maya ’ masma mūḷhā ( sī . pī .)], soyeva tvaṃ te mayamasma nāññe ;
Cittañca
T1.114 te asmiṃ jane paduṭṭhaṃ , ājīvikā [ ājīvaka ( sī . syā .), ājīvika ( pī .)] tena tamuttasāmāti .Romakajātakaṃ sattamaṃ .
278. Mahiṃsarājajātakaṃ (3-3-8)
82.
Kimattha [ kamattha ( sī . pī .)] mabhisandhāya , lahucittassa dubbhino [ dūbhino ( sī . pī .)];
Sabbakāmadadasseva [ duhasseva ( sī . syā . pī .), rahasseva ( ka .)], imaṃ dukkhaṃ titikkhasi .
83.
Siṅgena nihanāhetaṃ , padasā ca adhiṭṭhaha ;
Bhiyyo [ bhīyo ( sī .)] bālā pakujjheyyuṃ , no cassa paṭisedhako .
84.
Mamevāyaṃ maññamāno , aññepevaṃ [ aññampevaṃ ( sī . syā . pī .)] karissati ;
Te naṃ tattha vadhissanti , sā me mutti bhavissatīti .
Mahiṃsarājajātakaṃ [ mahisajātakaṃ ( sī . syā . pī .)] aṭṭhamaṃ .
279. Satapattajātakaṃ (3-3-9)
85.
Yathā
M1.83 māṇavako panthe , siṅgāliṃ vanagocariṃ ;Atthakāmaṃ pavedentiṃ [ pavadantiṃ ( pī .)], anatthakāmāti maññati ;
Anatthakāmaṃ satapattaṃ , atthakāmoti maññati .
86.
Evameva idhekacco , puggalo hoti tādiso ;
Hitehi vacanaṃ vutto , paṭigaṇhāti vāmato .
87.
Ye
T1.115V1.73 ca kho naṃ pasaṃsanti , bhayā ukkaṃsayanti vā [ ca ( sī . pī .)];Tañhi so maññate mittaṃ , satapattaṃva māṇavoti .
Satapattajātakaṃ navamaṃ .
280. Puṭadūsakajātakaṃ (3-3-10)
88.
Addhā hi nūna migarājā , puṭakammassa kovido ;
Tathā hi puṭaṃ dūseti , aññaṃ nūna karissati .
89.
Na me mātā vā pitā vā , puṭakammassa kovido ;
Kataṃ kataṃ kho dūsema , evaṃ dhammamidaṃ kulaṃ .
90.
Yesaṃ vo ediso dhammo , adhammo pana kīdiso ;
Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā , addasāma kudācananti .
Puṭadūsakajātakaṃ dasamaṃ .
Udapānavaggo [ araññavaggo ( sī . pī . ka .)] tatiyo .
Tassuddānaṃ –
Udapānavaraṃ vanabyaggha kapi , sikhinī ca balāka ruciravaro ;
Sujanādhiparomakadūsa puna , satapattavaro puṭakamma dasāti .
4. Abbhantaravaggo
281. Abbhantarajātakaṃ (3-4-1)
91.
Abbhantaro
T1.116M1.84 nāma dumo , yassa dibyamidaṃ phalaṃ ;Bhutvā dohaḷinī nārī , cakkavattiṃ vijāyati .
92.
Tvampi [ tvañca ( sī . pī .), tvaṃ hi ( ka .)] bhadde mahesīsi , sā cāpi [ cāsi ( sī . pī .)] patino piyā ;
Āharissati te rājā , idaṃ abbhantaraṃ phalaṃ .
93.
Bhatturatthe parakkanto , yaṃ ṭhānamadhigacchati ;
Sūro attapariccāgī , labhamāno bhavāmahanti .
Abbhantarajātakaṃ paṭhamaṃ .
282. Seyyajātakaṃ (3-4-2)
94.
Seyyaṃso
V1.74 seyyaso hoti , yo seyyamupasevati ;Ekena sandhiṃ katvāna , sataṃ vajjhe [ macce ( ka .), bajjhe ( ka . aṭṭha .)] amocayiṃ .
95.
[ kasmā … pe … saggaṃ na gaccheyya ( katthaci )] Tasmā sabbena lokena , sandhiṃ katvāna ekato [ ekako ( sī . syā . pī .)];
Pecca saggaṃ nigaccheyya [ kasmā … pe … saggaṃ na gaccheyya ( katthaci )], idaṃ suṇātha kāsiyā [ kāsayo ( sī . pī .)].
96.
Idaṃ vatvā mahārājā , kaṃso bārāṇasiggaho ;
Dhanuṃ kaṇḍañca [ tūṇiñca ( sī . pī .)] nikkhippa , saṃyamaṃ ajjhupāgamīti .
Seyyajātakaṃ dutiyaṃ .
283. Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ (3-4-3)
97.
Varaṃ
T1.117 varaṃ tvaṃ nihanaṃ pure cari , asmiṃ padese abhibhuyya sūkare ;So dāni eko byapagamma jhāyasi , balaṃ nu te byaggha na cajja vijjati .
98.
Ime
M1.85 sudaṃ [ imassu tā ( syā . ka .)] yanti disodisaṃ pure , bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu ;Te dāni saṅgamma vasanti ekato , yatthaṭṭhitā duppasahajjame [ duppasahajjime ( syā .)] mayā .
99.
Namatthu saṅghāna samāgatānaṃ , disvā sayaṃ sakhya vadāmi abbhutaṃ ;
Byagghaṃ migā yattha jiniṃsu dāṭhino , sāmaggiyā dāṭhabalesu muccareti .
Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ tatiyaṃ .
284. Sirijātakaṃ (3-4-4)
100.
Yaṃ ussukā saṅgharanti , alakkhikā bahuṃ dhanaṃ ;
Sippavanto asippā ca , lakkhivā tāni bhuñjati .
101.
Sabbattha
T1.118 katapuññassa , aticcaññeva pāṇino ;Uppajjanti bahū bhogā , appanāyatanesupi .
102.
Kukkuṭo [ kukkuṭa ( sī . pī .), kukkuṭā ( sī . nissaya , saddanīti )] maṇayo daṇḍo , thiyo ca puññalakkhaṇā ;
Uppajjanti apāpassa , katapuññassa jantunoti .
Sirijātakaṃ catutthaṃ .
285. Maṇisūkarajātakaṃ (3-4-5)
103.
Dariyā
V1.75 satta vassāni , tiṃsamattā vasāmase ;Haññāma [ hañchema ( sī . pī .), hañchāma (?)] maṇino ābhaṃ , iti no mantanaṃ ahu .
104.
Yāvatā maṇiṃ ghaṃsāma [ yāva yāva nighaṃsāma ( sī . pī .)], bhiyyo vodāyate maṇi ;
Idañca dāni pucchāma , kiṃ kiccaṃ idha maññasi .
105.
Ayaṃ maṇi veḷūriyo , akāco vimalo [ vipulo ( ka .)] subho ;
Nāssa sakkā siriṃ hantuṃ , apakkamatha sūkarāti .
Maṇisūkara [ maṇighaṃsa ( ka .)] jātakaṃ pañcamaṃ .
286. Sālūkajātakaṃ (3-4-6)
106.
Mā
M1.86 sālūkassa pihayi , āturannāni bhuñjati ;Appossukko bhusaṃ khāda , etaṃ dīghāyulakkhaṇaṃ .
107.
Idāni so idhāgantvā , atithī yuttasevako ;
Atha dakkhasi sālūkaṃ , sayantaṃ musaluttaraṃ .
108.
Vikantaṃ
T1.119 [ vikattaṃ ( sī .), vikantiyamānaṃ chindiyamānaṃti attho ] sūkaraṃ disvā , sayantaṃ musaluttaraṃ ;Jaraggavā vicintesuṃ , varamhākaṃ bhusāmivāti .
Sālūkajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
287. Lābhagarahajātakaṃ (3-4-7)
109.
Nānummatto nāpisuṇo , nānaṭo nākutūhalo ;
Mūḷhesu labhate lābhaṃ , esā te anusāsanī .
110.
Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ , dhanalābhañca brāhmaṇa ;
Yā vutti vinipātena , adhammacaraṇena [ adhammacariyāya ( sī . syā .)] vā .
111.
Api ce pattamādāya , anagāro paribbaje ;
Esāva jīvikā seyyo [ seyyā ( sī . syā . pī .)], yā cādhammena esanāti .
Lābhagarahajātakaṃ sattamaṃ .
288. Macchuddānajātakaṃ (3-4-8)
112.
Agghanti
V1.76 macchā adhikaṃ sahassaṃ , na so atthi yo imaṃ saddaheyya ;Mayhañca assu idha satta māsā , ahampi taṃ macchuddānaṃ kiṇeyyaṃ .
113.
Macchānaṃ bhojanaṃ datvā , mama dakkhiṇamādisi ;
Taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā , kataṃ apacitiṃ tayā .
114.
Paduṭṭhacittassa
T1.120M1.87 na phāti hoti , na cāpi taṃ [ naṃ ( sī . syā .)] devatā pūjayanti ;Yo bhātaraṃ pettikaṃ sāpateyyaṃ , avañcayī dukkaṭakammakārīti .
Macchuddānajātakaṃ aṭṭhamaṃ .
289. Nānāchandajātakaṃ (3-4-9)
115.
Nānāchandā mahārāja , ekāgāre vasāmase ;
Ahaṃ gāmavaraṃ icche , brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ .
116.
Putto ca ājaññarathaṃ , kaññā ca maṇikuṇḍalaṃ ;
Yā cesā puṇṇikā jammī , udukkhalaṃbhikaṅkhati .
117.
Brāhmaṇassa gāmavaraṃ , brāhmaṇiyā gavaṃ sataṃ ;
Puttassa ājaññarathaṃ , kaññāya maṇikuṇḍalaṃ ;
Yañcetaṃ puṇṇikaṃ jammiṃ , paṭipādethudukkhalanti .
Nānāchandajātakaṃ navamaṃ .
290. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ (3-4-10)
118.
Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ , sīlaṃ loke anuttaraṃ ;
Passa ghoraviso nāgo , sīlavāti na haññati .
119.
Sohaṃ sīlaṃ samādissaṃ , loke anumataṃ sivaṃ ;
Ariyavuttisamācāro
T1.121 , yena vuccati sīlavā . 120.
Ñātīnañca piyo hoti , mittesu ca virocati ;
Kāyassa bhedā sugatiṃ , upapajjati sīlavāti .
Sīlavīmaṃsakajātakaṃ dasamaṃ .
Abbhantaravaggo catuttho .
Tassuddānaṃ –
Duma
V1.77M1.88 kaṃsavaruttamabyagghamigā , maṇayo maṇi sālukamavhayano ;Anusāsaniyopi ca macchavaro , maṇikuṇḍalakena kirena dasāti .
5. Kumbhavaggo
291. Surāghaṭajātakaṃ (2-5-1)
121.
Sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ , kuṭaṃ laddhāna dhuttako ;
Yāva naṃ anupāleti , tāva so sukhamedhati .
122.
Yadā matto ca ditto ca , pamādā kumbhamabbhidā ;
Tadā naggo ca pottho ca , pacchā bālo vihaññati .
123.
Evameva yo dhanaṃ laddhā , pamatto [ amattā ( sī .), amatto ( pī .)] paribhuñjati ;
Pacchā
T1.122 tappati dummedho , kuṭaṃ bhitvāva [ kuṭaṃ bhinnova ( sī . pī .), kuṭabhinnova (?)] dhuttakoti .Surāghaṭa [ bhadraghaṭa ( sī . pī .), bhadraghaṭabhedaka ( syā .)] jātakaṃ paṭhamaṃ .
292. Supattajātakaṃ (3-5-2)
124.
Bārāṇasyaṃ [ bārāṇassaṃ ( sī . pī .)] mahārāja , kākarājā nivāsako [ nivāsiko ( sī . pī .)];
Asītiyā sahassehi , supatto parivārito .
125.
Tassa dohaḷinī bhariyā , suphassā bhakkhitumicchati [ macchamicchati ( sī . pī .)];
Rañño mahānase pakkaṃ , paccagghaṃ rājabhojanaṃ .
126.
Tesāhaṃ pahito dūto , rañño camhi idhāgato ;
Bhattu apacitiṃ kummi , nāsāyamakaraṃ [ makariṃ ( sī . nissaya )] vaṇanti .
Supattajātakaṃ dutiyaṃ .
293. Kāyanibbindajātakaṃ (3-5-3)
127.
Phuṭṭhassa
M1.89 me aññatarena byādhinā , rogena bāḷhaṃ dukhitassa ruppato ;Parisussati khippamidaṃ kaḷevaraṃ , pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ .
128.
Ajaññaṃ
V1.78 jaññasaṅkhātaṃ , asuciṃ sucisammataṃ ;Nānākuṇapaparipūraṃ , jaññarūpaṃ apassato .
129.
Dhiratthumaṃ
T1.123 āturaṃ pūtikāyaṃ , jegucchiyaṃ assuciṃ byādhidhammaṃ ;Yatthappamattā adhimucchitā pajā , hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyāti .
Kāyanibbinda [ kāyavicchanda ( sī .), kāyavicchinda ( pī .)] jātakaṃ tatiyaṃ .
294. Jambukhādakajātakaṃ (3-5-4)
130.
Koyaṃ bindussaro vaggu , saravantāna [ pavadantāna ( sī . pī .)] muttamo ;
Accuto jambusākhāya , moracchāpova kūjati .
131.
Kulaputtova jānāti [ kulaputto pajānāti ( syā . ka .)], kulaputtaṃ [ kulaputte ( sī . pī .)] pasaṃsituṃ ;
Byagghacchāpasarīvaṇṇa , bhuñja samma dadāmi te .
132.
Cirassaṃ vata passāmi , musāvādī samāgate ;
Vantādaṃ kuṇapādañca , aññamaññaṃ pasaṃsaketi .
Jambukhādakajātakaṃ catutthaṃ .
295. Antajātakaṃ (3-5-5)
133.
Usabhasseva te khandho , sīhasseva vijambhitaṃ ;
Migarāja namo tyatthu , api kiñci labhāmase .
134.
Kulaputtova jānāti , kulaputtaṃ pasaṃsituṃ ;
Mayūragīvasaṅkāsa , ito pariyāhi vāyasa .
135.
Migānaṃ
T1.124M1.90 siṅgālo [ kotthuko ( sī . pī .), koṭṭhuko ( syā .)] anto , pakkhīnaṃ pana vāyaso ;Eraṇḍo anto rukkhānaṃ , tayo antā samāgatāti .
Antajātakaṃ pañcamaṃ .
296. Samuddajātakaṃ (3-5-6)
136.
Ko nāyaṃ [ ko nvāyaṃ ( syā .)] loṇatoyasmiṃ , samantā paridhāvati ;
Macche makare ca vāreti , ūmīsu ca vihaññati .
137.
Anantapāyī sakuṇo , atittoti disāsuto ;
Samuddaṃ pātumicchāmi , sāgaraṃ saritaṃ patiṃ .
138.
So
V1.79 ayaṃ hāyati ceva , pūrate ca mahodadhi ;Nāssa nāyati pītanto , apeyyo kira sāgaroti .
Samuddajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
297. Kāmavilāpajātakaṃ (3-5-7)
139.
Ucce sakuṇa ḍemāna , pattayāna vihaṅgama ;
Vajjāsi kho tvaṃ vāmūruṃ , ciraṃ kho sā karissati [ sarissati ( ka .)].
140.
Idaṃ kho sā na jānāti , asiṃ sattiñca oḍḍitaṃ ;
Sā caṇḍī kāhati kodhaṃ , taṃ me tapati no idaṃ [ no idha ( sī . syā . pī .)].
141.
Esa
T1.125 uppalasannāho , nikkhañcussīsakohitaṃ [ nikkhamussīsake kataṃ ( sī . pī .), nikkhañcussīsake kataṃ ( syā .)];Kāsikañca muduṃ vatthaṃ , tappetu dhanikā piyāti [ dhanakāmiyāti ( syā . pī .), dhanakāmikāti ( sī .)].
Kāmavilāpajātakaṃ sattamaṃ .
298. Udumbarajātakaṃ (3-5-8)
142.
Udumbarā cime pakkā , nigrodhā ca kapitthanā ;
Ehi nikkhama bhuñjassu , kiṃ jighacchāya miyyasi .
143.
Evaṃ
M1.91 so suhito hoti , yo vuḍḍhamapacāyati ;Yathāhamajja suhito , dumapakkāni māsito .
144.
Yaṃ vanejo vanejassa , vañceyya kapino kapi ;
Daharo kapi [ daharopi taṃ na ( sī . pī .), daharopi na ( syā .)] saddheyya , na hi jiṇṇo jarākapīti .
Udumbarajātakaṃ aṭṭhamaṃ .
299. Komāraputtajātakaṃ (3-5-9)
145.
Pure tuvaṃ sīlavataṃ sakāse , okkantikaṃ [ okkandikaṃ ( sī . syā . pī .)] kīḷasi assamamhi ;
Karohare [ karohi re ( ka .)] makkaṭiyāni makkaṭa , na taṃ mayaṃ sīlavataṃ ramāma .
146.
Sutā
T1.126 hi mayhaṃ paramā visuddhi , komāraputtassa bahussutassa ;Mā dāni maṃ maññi tuvaṃ yathā pure , jhānānuyutto viharāmi [ jhānānuyuttā viharāma ( sī . pī .)] āvuso .
147.
Sacepi selasmi vapeyya bījaṃ , devo ca vasse na hi taṃ virūḷhe [ neva hi taṃ ruheyya ( sī . pī .), na hi taṃ virūhe (?)];
Sutā hi te sā paramā visuddhi , ārā tuvaṃ makkaṭa jhānabhūmiyāti .
Komāraputtajātakaṃ navamaṃ .
300. Vakajātakaṃ (3-5-10)
148.
Parapāṇarodhā
V1.80 [ parapāṇaghāte ( syā .), parapāṇarocaṃ ( ka .)] jīvanto , maṃsalohitabhojano ;Vako vataṃ samādāya , upapajji uposathaṃ .
149.
Tassa sakko vataññāya , ajarūpenupāgami ;
Vītatapo ajjhappatto , bhañji lohitapo tapaṃ .
150.
Evameva
M1.92 idhekacce , samādānamhi dubbalā ;Lahuṃ karonti attānaṃ , vakova ajakāraṇāti .
Vakajātakaṃ dasamaṃ .
Kumbhavaggo pañcamo .
Tassuddānaṃ –
Varakumbha
T1.127 supattasirivhayano , sucisammata bindusaro cusabho ;Saritaṃpati caṇḍi jarākapinā , atha makkaṭiyā vakakena dasāti .
Atha vagguddānaṃ –
Saṅkappo padumo ceva , udapānena tatiyaṃ ;
Abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ , tikanipātamhilaṅkatanti .
Tikanipātaṃ niṭṭhitaṃ .