1. Avāriyavaggo
376. Avāriyajātakaṃ (6-1-1)
1.
Māsu
T1.187V1.116M1.137 kujjha bhūmipati , māsu kujjha rathesabha ;Kuddhaṃ appaṭikujjhanto , rājā raṭṭhassa pūjito .
2.
Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;
Sabbattha anusāsāmi , māsu kujjha [ māssu kujjhi ( sī . pī .)] rathesabha .
3.
Avāriyapitā nāma , ahu gaṅgāya nāviko ;
Pubbe janaṃ tāretvāna , pacchā yācati vetanaṃ ;
Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti , na ca bhogehi vaḍḍhati .
4.
Atiṇṇaṃyeva yācassu , apāraṃ tāta nāvika ;
Añño hi tiṇṇassa mano , añño hoti pāresino [ taresino ( sī . pī .), tiresino ( syā .)].
5.
Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;
Sabbattha anusāsāmi , māsu kujjhittha nāvika .
6.
Yāyevānusāsaniyā , rājā gāmavaraṃ adā ;
Tāyevānusāsaniyā , nāviko paharī mukhaṃ .
7.
Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā , gabbho ca patito chamā ;
Migova jātarūpena , na tenatthaṃ abandhi sūti [ avaḍḍhitunti ( sī . syā .), avaḍḍhi sūti (?)].
Avāriyajātakaṃ paṭhamaṃ .
377. Setaketujātakaṃ (6-1-2)
8.
Mā
T1.188 tāta kujjhi na hi sādhu kodho , bahumpi te adiṭṭhamassutañca ;Mātā pitā disatā [ disā tāta ( syā .), disā tā ( pī .)] setaketu , ācariyamāhu disataṃ pasatthā .
9.
Agārino
V1.117M1.138 annadapānavatthadā [ annapānavatthadā ( syā . ka .)], avhāyikā tampi disaṃ vadanti ;Esā disā paramā setaketu , yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti .
10.
Kharājinā jaṭilā paṅkadantā , dummakkharūpā [ dumukkharūpā ( sī . syā .), dummukkharūpā ( pī . ka .)] yeme jappanti mante ;
Kacci nu te mānusake payoge , idaṃ vidū parimuttā apāyā .
11.
Pāpāni kammāni katvāna rāja , bahussuto ce na [ bahussuto neva ( sī . syā .)] careyya dhammaṃ ;
Sahassavedopi na taṃ paṭicca , dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā .
12.
Sahassavedopi na taṃ paṭicca , dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā ;
Maññāmi
T1.189 vedā aphalā bhavanti , sasaṃyamaṃ caraṇameva [ caraṇaññeva ( sī . syā . pī .)] saccaṃ . 13.
Na heva vedā aphalā bhavanti , sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ ;
Kittiñhi pappoti adhicca vede , santiṃ puṇeti [ santaṃ pune ’ ti ( sī . pī .)] caraṇena dantoti .
Setaketujātakaṃ dutiyaṃ .
378. Darīmukhajātakaṃ (6-1-3)
14.
Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā , bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ ;
Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā , hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta .
15.
Gadhito
M1.139 [ gathito ( sī .)] ca ratto ca adhimucchito ca , kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ ;Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ , kāhāmi puññāni anappakāni .
16.
Yo atthakāmassa hitānukampino , ovajjamāno na karoti sāsanaṃ ;
Idameva seyyo iti maññamāno , punappunaṃ
T1.190 gabbhamupeti mando . 17.
So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti , subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ ;
Sattā sakāye na jahanti giddhā , ye honti kāmesu avītarāgā .
18.
Mīḷhena littā ruhirena makkhitā , semhena littā upanikkhamanti ;
Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade , sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ .
19.
Disvā vadāmi na hi aññato savaṃ , pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi ;
Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi , darīmukho nijjhāpayi sumedhanti .
Darīmukhajātakaṃ tatiyaṃ .
379. Nerujātakaṃ (6-1-4)
20.
Kākolā kākasaṅghā ca , mayañca patataṃ varā [ vara ( ka .) mayantipadassa hi visesanaṃ ];
Sabbeva sadisā homa , imaṃ āgamma pabbataṃ .
21.
Idha
V1.118 sīhā ca byagghā ca , siṅgālā ca migādhamā ;Sabbeva
T1.191 sadisā honti , ayaṃ ko nāma pabbato . 22.
Imaṃ
M1.140 nerūti [ nerunti ( sī . syā .)] jānanti , manussā pabbatuttamaṃ ;Idha vaṇṇena sampannā , vasanti sabbapāṇino .
23.
Amānanā yattha siyā , santānaṃ vā vimānanā ;
Hīnasammānanā vāpi , na tattha vasatiṃ vase [ vasatī vase ( syā .), vasa divase ( pī .)].
24.
Yatthālaso ca dakkho ca , sūro bhīru ca pūjiyā ;
Na tattha santo vasanti , avisesakare nare [ nage ( sī . syā . pī .)].
25.
Nāyaṃ neru vibhajati , hīnaukkaṭṭhamajjhime ;
Avisesakaro neru , handa neruṃ jahāmaseti .
Nerujātakaṃ catutthaṃ .
380. Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5)
26.
Āsāvatī nāma latā , jātā cittalatāvane ;
Tassā vassasahassena , ekaṃ nibbattate phalaṃ .
27.
Taṃ devā payirupāsanti , tāva dūraphalaṃ satiṃ ;
Āsīseva [ āsiṃseva ( sī . syā . pī .)] tuvaṃ rāja , āsā phalavatī sukhā .
28.
Āsīsateva [ āsiṃsetheva ( sī . syā . pī .)] so pakkhī , āsīsateva [ āsiṃsetheva ( sī . syā . pī .)] so dijo ;
Tassa cāsā [ tassevāsā ( syā .)] samijjhati , tāva dūragatā satī ;
Āsīseva tuvaṃ rāja , āsā phalavatī sukhā .
29.
Sampesi kho maṃ vācāya , na ca sampesi [ saṃsesi ( ka .)] kammunā ;
Mālā
T1.192 sereyyakasseva , vaṇṇavantā agandhikā . 30.
Aphalaṃ madhuraṃ vācaṃ , yo mittesu pakubbati ;
Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ , sandhi tenassa jīrati .
31.
Yañhi kayirā tañhi vade , yaṃ na kayirā na taṃ vade ;
Akarontaṃ bhāsamānaṃ , parijānanti paṇḍitā .
32.
Balañca vata me khīṇaṃ , pātheyyañca na vijjati ;
Saṅke pāṇūparodhāya , handa dāni vajāmahaṃ .
33.
Etadeva
V1.119M1.141 hi me nāmaṃ , yaṃ nāmasmi rathesabha ;Āgamehi mahārāja , pitaraṃ āmantayāmahanti .
Āsaṅkajātakaṃ pañcamaṃ .
381. Migālopajātakaṃ (6-1-6)
34.
Na me rucci migālopa , yassa te tādisī gatī ;
Atuccaṃ tāta patasi , abhūmiṃ tāta sevasi .
35.
Catukkaṇṇaṃva kedāraṃ , yadā te pathavī siyā ;
Tato tāta nivattassu , māssu etto paraṃ gami .
36.
Santi aññepi sakuṇā , pattayānā vihaṅgamā ;
Akkhittā vātavegena , naṭṭhā te sassatīsamā .
37.
Akatvā apanandassa [ aparaṇṇassa ( sī . syā . pī .)], pitu vuddhassa sāsanaṃ ;
Kālavāte
T1.193 atikkamma , verambhānaṃ vasaṃ agā [ gato ( sī .)]. 38.
Tassa puttā ca dārā ca , ye caññe anujīvino ;
Sabbe byasanamāpāduṃ , anovādakare dije .
39.
Evampi idha vuddhānaṃ , yo vākyaṃ nāvabujjhati ;
Atisīmacaro [ atisīmaṃ caro ( sī . syā . ka .)] ditto , gijjhovātītasāsano ;
Sabbe byasanaṃ papponti , akatvā buddhasāsananti .
Migālopajātakaṃ chaṭṭhaṃ .
382. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7)
40.
Kā nu kāḷena vaṇṇena , na cāpi [ na cāsi ( sī .)] piyadassanā ;
Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā , kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ .
41.
Mahārājassahaṃ dhītā , virūpakkhassa caṇḍiyā ;
Ahaṃ kāḷī alakkhikā , kāḷakaṇṇīti maṃ vidū ;
Okāsaṃ yācito dehi , vasemu tava santike .
42.
Kiṃsīle
M1.142 kiṃsamācāre , purise nivisase tuvaṃ ;Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi , kathaṃ [ yathā ( sī . pī .)] jānemu taṃ mayaṃ .
43.
Makkhī paḷāsī sārambhī , issukī maccharī saṭho ;
So mayhaṃ puriso kanto , laddhaṃ yassa vinassati .
44.
Kodhano
V1.120 upanāhī ca , pisuṇo ca vibhedako ;Kaṇḍakavāco [ aṇḍakavāco ( ka . sī . pī .)] pharuso , so me kantataro tato .
45.
Ajja
T1.194 suveti puriso , sadatthaṃ nāvabujjhati ;Ovajjamāno kuppati , seyyaṃ so atimaññati .
46.
Davappaluddho [ devappaluddho ( ka .), davappaladdho ( pī .)] puriso , sabbamittehi dhaṃsati ;
So mayhaṃ puriso kanto , tasmiṃ homi anāmayā .
47.
Apehi etto tvaṃ kāḷi , netaṃ amhesu vijjati ;
Aññaṃ janapadaṃ gaccha , nigame rājadhāniyo .
48.
Ahampi kho taṃ [ cetaṃ ( sī .)] jānāmi , netaṃ tumhesu vijjati ;
Santi loke alakkhikā , saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ ;
Ahaṃ devo ca me bhātā , ubho naṃ vidhamāmase .
49.
Kā nu dibbena vaṇṇena , pathabyā supatiṭṭhitā ;
Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā , kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ .
50.
Mahārājassahaṃ dhītā , dhataraṭṭhassa sirīmato [ dhataraṭṭhasirīmato ( syā . ka .)];
Ahaṃ sirī ca lakkhī ca , bhūripaññāti maṃ vidū ;
Okāsaṃ yācito dehi , vasemu tava santike .
51.
Kiṃsīle kiṃsamācāre , purise nivisase tuvaṃ ;
Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi , kathaṃ [ yathā ( sī . pī .)] jānemu taṃ mayaṃ .
52.
Yo
M1.143 cāpi sīte athavāpi uṇhe , vātātape ḍaṃsasarīsape ca ;Khudhaṃ [ khuddaṃ ( syā . ka .), khudaṃ ( pī .)] pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ , rattintivaṃ yo satataṃ niyutto ;
Kālāgatañca
T1.195 na hāpeti atthaṃ , so me manāpo nivise ca tamhi . 53.
Akkodhano mittavā cāgavā ca , sīlūpapanno asaṭhojubhūto [ asaṭho ujjubhūto ( pī .)];
Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco , mahattapattopi nivātavutti ;
Tasmiṃhaṃ [ tasmāhaṃ ( sī . pī .)] pose vipulā bhavāmi , ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ .
54.
Yo cāpi mitte athavā amitte , seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne ;
Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ , āvī raho saṅgahameva vatte [ vatto ( syā . ka .)].
Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci , matassa jīvassa ca tassa homi .
55.
Etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā , kantā sirī [ kantasiriṃ ( katthaci ), kantaṃ siriṃ ( syā .) aṭṭhakathāyaṃ dutiyatatiyapāṭhantarāni ] majjati appapañño ;
Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ , karīsaṭhānaṃva [ karīsajātaṃ va ( sī . syā .)] vivajjayāmi .
56.
Attanā
V1.121 kurute lakkhiṃ , alakkhiṃ kurutattanā ;Na
T1.196 hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā , añño aññassa kārakoti .Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ sattamaṃ .
383. Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8)
57.
Sucittapattachadana
M1.144 , tambacūḷa vihaṅgama ;Oroha dumasākhāya , mudhā bhariyā bhavāmi te .
58.
Catuppadī tvaṃ kalyāṇi , dvipadāhaṃ manorame ;
Migī pakkhī asaññuttā , aññaṃ pariyesa sāmikaṃ .
59.
Komārikā te hessāmi , mañjukā piyabhāṇinī ;
Vinda maṃ ariyena vedena , sāvaya maṃ yadicchasi .
60.
Kuṇapādini lohitape , cori kukkuṭapothini ;
Na tvaṃ ariyena vedena , mamaṃ bhattāramicchasi .
61.
Evampi caturā [ cāturā ( syā . ka .)] nārī , disvāna sadhanaṃ [ pavaraṃ ( sī . syā . pī .)] naraṃ ;
Nenti saṇhāhi vācāhi , biḷārī viya kukkuṭaṃ .
62.
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ , na khippamanubujjhati ;
Amittavasamanveti , pacchā ca anutappati .
63.
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ , khippameva nibodhati ;
Muccate
T1.197 sattusambādhā , kukkuṭova biḷāriyāti .Kukkuṭajātakaṃ aṭṭhamaṃ .
384. Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9)
64.
Dhammaṃ caratha ñātayo , dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo [ bhadda vo ( ka .)];
Dhammacārī sukhaṃ seti , asmiṃ loke paramhi ca .
65.
Bhaddako vatayaṃ pakkhī , dijo paramadhammiko ;
Ekapādena tiṭṭhanto , dhammamevānusāsati .
66.
Nāssa sīlaṃ vijānātha , anaññāya pasaṃsatha ;
Bhutvā aṇḍañca potañca [ chāpe ca ( sī . pī .)], dhammo dhammoti bhāsati .
67.
Aññaṃ bhaṇati vācāya , aññaṃ kāyena kubbati ;
Vācāya no ca kāyena , na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito .
68.
Vācāya
V1.122M1.145 sakhilo manoviduggo , channo kūpasayova kaṇhasappo ;Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu [ gāmanigamāsu sādhusammato ( sī .), gāmanigamasādhu ( pī .)], dujjāno purisena bālisena .
69.
Imaṃ
T1.198 tuṇḍehi pakkhehi , pādā cimaṃ viheṭhatha [ vipothatha ( pī .)];Chavañhimaṃ vināsetha , nāyaṃ saṃvāsanārahoti .
Dhammadhajajātakaṃ navamaṃ .
385. Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10)
70.
Sace brāhmaṇa gacchesi , sākete [ sāketaṃ ( sī . syā .)] ajjunaṃ [ añjhanaṃ ( sī . syā . pī .)] vanaṃ ;
Vajjāsi nandiyaṃ nāma , puttaṃ asmākamorasaṃ ;
Mātā pitā ca te vuddhā , te taṃ icchanti passituṃ .
71.
Bhuttā mayā nivāpāni , rājino pānabhojanaṃ ;
Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ [ avabhottaṃ ( ka .)], nāhaṃ brāhmaṇa mussahe .
72.
Odahissāmahaṃ passaṃ , khurappānissa [ khurappāṇissa ( sī .), khurapāṇissa ( pī .), khurappapāṇissa (?)] rājino ;
Tadāhaṃ sukhito mutto , api passeyya mātaraṃ .
73.
Migarājā pure āsiṃ , kosalassa niketane [ niketave ( sī . syā . pī .)];
Nandiyo nāma nāmena , abhirūpo catuppado .
74.
Taṃ maṃ vadhitumāgacchi , dāyasmiṃ ajjune vane ;
Dhanuṃ ārajjaṃ [ ārajjuṃ ( niyya ), adejjhaṃ ( sī . pī .) advedhābhāvaṃ ekībhāvanti attho ] katvāna , usuṃ sannayha [ sandhāya ( sī . pī .)] kosalo .
75.
Tassāhaṃ
M1.146 odahiṃ passaṃ , khurappānissa rājino ;Tadāhaṃ
T1.199 sukhito mutto , mātaraṃ daṭṭhumāgatoti .Nandiyamigarājajātakaṃ dasamaṃ .
Avāriyavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Atha kujjharathesabha ketuvaro , sadarīmukha neru latā ca puna ;
Apananda sirī ca sucittavaro , atha dhammika nandimigena dasāti .