Rūpāvacarārūpāvacaravipākavaṇṇanā
Mahaggatavipākānaṃ
M1.269 taṃtaṃkusalāgamanavaseneva jhānaṅgahāni , na pana bhāvanāvisesenāti tesaṃ pahānaṅgāni anuddhaṭāni .Upapattiyan ti upapattibhave .
Arūpāvacaravipākacittāni vuccantīti sambandho .
44. Kusalānugataṃ katvāti kusalānurūpaṃ kusalasadisaṃ katvā .
Yathā kāmāvacaravipākaṃ kusalato visadisampi katvā vibhattaṃ , evamakatvā kusalasadisameva katvāti atthaṃ vadanti .
Aṭṭhakathāyaṃ
V1.215 pana kusalānantaraṃ katvā mahaggatavipākānaṃ bhājitapāḷiṃ sandhāya ‘‘ kusalānugataṃ katvā bhājitan ’’ ti vuttaṃ .Pāḷiyañhi –
‘‘ Katame dhammā abyākatā ?
Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hotī ’’ tiādinā ( dha . sa .431)–
Kāmāvacaravipākaṃ vibhajitvā mahaggatavipākaṃ vibhajantena –
‘‘ Katame dhammā abyākatā ?
Yasmiṃ samaye rūpapattiyā maggaṃ bhāveti , vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ , tasmiṃ samaye phasso hoti … pe … avikkhepo hoti , ime dhammā kusalā , tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi … pe … paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ … pe … ime dhammā abyākatā ’’ ti ( dha . sa .498).
Evaṃ kusalaṃ uddisitvā tadanantaraṃ katvā mahaggataṃ vipākaṃ vibhattaṃ , tasmā yathā kāmāvacaravipākaṃ , evaṃ avibhajitvā
M1.270 idaṃ kusalānantaraṃ katvā vibhattanti imamatthaṃ jotetuṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kusalānugataṃ katvā ’’ ti vuttaṃ .Imināpi ca ācariyena parihāramukhena vakkhamānaatthavisesavacanicchāya tattha vuttanayeneva codanā katā .
Evañhi sati kusalānantaraṃyeva phalaṃ uppajjatīti ñāpanaṃ suṭṭhūpapannaṃ hotīti ayamettha amhākaṃ ācariyassa maggo .
Mahaggatan ti mahaggatavipākaṃ .
Tañhi idha adhigataṃ .
Kāmā … pe … yatoti yasmā kāmāvacarakusalaṃ asamānaphalaṃ hoti tihetukassa duhetukāhetukavipākānaṃ , duhetukassa ca ahetukavipākānampi jananato , na evamidaṃ , idaṃ pana ekanteneva sadisavipākajananato samānaphalameva , tasmāti attho .
Ettha ca ‘‘ kusalan ’’ ti avuttepi kāmāvacarapuññaṃvāti upamitattā upameyyassapi kusalabhāvo viññāyati .
Kasmā panetaṃ sadisavipākaṃ , na kāmāvacaraṃ viya visadisavipākampīti ?
Vuccate – kāmāvacarapuññañhi ācinanto rūpataṇhādinānāvatthukakāmataṇhūpanissayato
V1.216 ācinati , tasmā tadūpanissayakusalaṃ tadanurūpato nānāvatthukaṃ vipākaṃ janeti .Mahaggataṃ pana ācinanto ekavatthukāyeva bhavataṇhāya vasena ācinatīti tadanurūpato taṃ nānāvatthuṃ ajanetvā ekavatthumeva janetīti .
45-6.
Sabbathāti dhammato ārammaṇato paṭipadādito ca .
Tathā hi ye phassādayo kusale ca labbhanti , te vipākepi labbhanti , yasmiñca ārammaṇe kusalaṃ pavattati , tattheva idaṃ vipākampi .
Yāva paṭipadādayo kusalassa labbhanti , tāva imassa vipākassapīti .
Kāmaṃ yassa kassaci chāyā taṃtaṃvatthusadisāva , mahantassa pana kusalavipākassa mahantāhiyeva upamāhi
M1.271 bhavitabbanti ‘‘ gajādīnan ’’ tiādi vuttaṃ .Apare apare attabhāve bhavaṃ vedanamassāti aparāpariyavedanaṃ .
Yadi aparāpariyavedanaṃ na hoti , kathañcarahi imassa phaluppattīti āha ‘‘ jhānā aparihīnassā ’’ tiādi .
47. Kusalānantaran ti kusalabhavānantaraṃ .
Yasmiñhi bhave taṃ kusalaṃ kataṃ , so idha kusala-saddena upacārato gahito kammānantaraṃyeva phalassa asambhavato .
Na hi taṃ lokuttarakusalaṃ viya anantaraphalanipphādakaṃ , atha kho ekaccakāmāvacarakusalaṃ viya aparāpariyavedanaṃ ahutvā satipi anekeyeva kāmāvacarakamme mahogho viya parittaṃ udakaṃ tamajjhottharitvā attanoyeva vipākadānena ekantena anantarabhaveyeva phalaṃ nibbatteti .
Nanu ca aparihīnajjhānasseva kassaci nikantivasena kāmabhave paṭisandhi hoti .
Tathā hi tissamahābrahmā uparibrahmalokūpapattiyā bhāvitamaggo bhikkhūhi yācito tato cavitvā moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ aggahesīti vuttanti taṃ kathanti ?
Nikantibaleneva jhānaṃ parihāyatīti tato parihīnajjhāno nibbattatīti vadanti .
Apare pana ācariyā ‘‘ anīvaraṇāvatthāya nikantiyā jhānassa parihāni vīmaṃsitvā gahetabbā ’’ ti vatvā ‘‘ satipi mahaggatakammuno vipākaṃ paṭibāhanasamatthasseva parittakammassa abhāve ‘ ijjhati , bhikkhave , sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā ’ ti ( a . ni .8.35) vacanato kāmabhave cetopaṇidhi mahaggatakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā parittakammuno vipākassa okāsaṃ karotī ’’ ti vadanti , taṃ yuttaṃ .
Etassāti imassatthassa ñāpanatthanti sambandho .
48-9.
Evaṃ
M1.272 avisesena kusalasadisataṃ atidisitvā idāni visesaṃ dassetuṃ ‘‘ paṭipadākkamoV1.217 cevā ’’ tiādi vuttaṃ .Yathā hi dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ jhānaṃ uppādetvā punappunaṃ samāpajjantassa taṃ jhānaṃ taṃpaṭipadameva hoti , evaṃ tasmiṃ tasmiṃ aparihīne tassa tassa vipāko nibbattamāno taṃtaṃpaṭipadova bhavituṃ arahati .
Chandādhipateyyādibhāvo pana tasmiṃ khaṇe vijjamānānaṃ chandādīnaṃ adhipatipaccayabhāvena hoti , na āgamanavasena .
Tathā hi ekameva jhānaṃ nānakkhaṇesu nānādhipateyyaṃ hoti , tasmā vipākassa āgamanavasena chandādhipateyyāditā na gahitā .
Tenāha ‘‘ abhāvodhipatīnan ’’ ti .
Tadabhāvatova sarasato tassa hīnāditā na sambhavatīti sāpi jhānāgamanatova vuttā .
Rūpāvacarārūpāvacaravipākavaṇṇanā niṭṭhitā .