Issues
Select Version
Abhidhammāvatāra-abhinavaṭīkā
Abhidhammāvatāra-abhinavaṭīkā

11. Ekādasamo paricchedo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

11. Ekādasamo paricchedo

Nibbānaniddesavaṇṇanā

768-9.
ĀditoV2.140 rūpānantaramuddiṭṭhaṃ yaṃ nibbānanti sambandho .
Tassa vibhāvanaṃ yathābalaṃ pavakkhāmīti sambandho .
Bhavābhavan ti bhavato bhavaṃ , khuddakaṃ , mahantaṃ vā bhavaṃ .
Vinanatoti saṃsibbanato .
Taṇhā hi saṃsāranāyikabhāvena bhavato bhavaṃ , sugatiduggativasena khuddakamahantaṃ bhavaṃ vā aparāparabhāvāya saṃsibbati , tunnakaraṇaṃ viya karoti .
Nikkhantattāti visaṃyogavasena nissaṭattā .
Maraṇapaṭipakkhatāya , amatasadisatāya vā amataṃ .
Sabbadukkhanissaṭattā paramaṃ sukhaṃ .
Sabbepi saṅkhārā samanti upasamanti anuppattidhammataṃ āpajjanti etenāti sabbasaṅkhārasamatho .
Khandhūpadhiādayo sabbepi upadhī upaddavā paṭinissajjīyanti etenāti sabbūpadhipaṭinissaggo .
Yasmā taṃ āgamma kāmataṇhādibhedā taṇhā sabbaso khayaṃ gacchati , virajjati , nirujjhatiM2.190 ca , tasmā taṇhākkhayo virāgo nirodhoti ca vuccati .
Apica rujjhanti ettha sattā kilesanigaḷabandhāti rodho , saṃsārassetaṃ adhivacanaṃ , tato nikkhantoti nirodho .
770. Adhigamāti tadanurūpāya paṭipattiyā ariyamaggena paṭivijjhanena .
Rāgakkhayādibhāvena sabbadukkhasantiyā paccayatāya , kilesasantāpābhāvena ca santilakkhaṇaṃ .
Accutirasan ti sabhāvāpariccajanato acavanasampattikaṃ .
Assāsakaraṇarasan ti assāsakaraṇakiccaṃ .
Tañhi pānabhojanādisuññe sabhayakantāre paribbhamanena parissantassa addhikapurisassa assāsajanakabhāvena upaṭṭhitaṃ vanantodakaṃ viya sabbaññubuddhānampi vacanapathātikkantamahādukkhabherave saṃsārakantāre paribbhamanena parissantassa yathānurūpaṃ paṭipattimaggaṃ paṭipannassa yogāvacarassa anādimati saṃsāre supinantenapi adiṭṭhapubbatāya dassanasamakālamevaV2.141 paramassāsaṃ janeti .
Khandhanimittavicittatāya aviggahaṃ hutvā gayhatīti animittapaccupaṭṭhānaṃ .
Sabbasaṅkhatanissaraṇupāyabhāvato nissaraṇaṃ paccupaṭṭhāpetīti nissaraṇapaccupaṭṭhānaṃ .
Evaṃ nibbānassa lakkhaṇādikaṃ dassetvā idāni vitaṇḍavādipakkhaṃ dassetvā pariharanto āha ‘‘ etthāhā ’’ tiādi , na paramatthato atthi aññatra paññattimattatoti adhippāyo .
Kuto panāyamabhinivesoti āha ‘‘ titthiyānaṃ … pe … nīyato ’’ ti .
Yathānurūpāya paṭipattiyāti sīlasamādhipaññāsaṅkhātaṃ sammāpaṭipattiyā .
Yathā hi cetoñāṇalābhino eva ariyā paresaṃ lokuttaracittaṃ jānanti , tatthāpi ca arahā eva sabbesaṃ cittaṃ jānāti , evaṃM2.191 nibbānampi sīlādisammāpaṭipattibhūtena upāyeneva upalabbhatīti ‘‘ natthī ’’ ti na vattabbaṃ ariyehi upalabbhanīyato .
Yathā hi jaccandhatemirikādīnaṃ adassanena ‘‘ sūriyādayo natthī ’’ ti na vattabbā cakkhumantānaṃ gocarabhāvena atthevāti siddhattā , evametampi bālaputhujjanassa adassanamattena ‘‘ natthī ’’ ti na vattabbaṃ .
Ariyānaṃ pana paññācakkhuno padeseneva upaṭṭhānato ekantena sampaṭicchitabbaṃ ‘‘ atthi nibbānan ’’ ti .
Ayamettha adhippāyo .
Atha rāgādīnaṃ khayamattameva nibbānanti ceti sambandho .
Āyasmatā … pe … therena dassitoti sambandho .
Rāgakkhayādidīpakaṃ suttaṃ neyyatthanti adhippāyena ‘‘ taṃ na ’’ iti paṭikkhepaṃ katvā ekaṃsena cetaṃ sampaṭicchitabbaṃ , itarathā yathārutavasena pāḷiyā atthe gayhamāne bahudosā āpajjantīti te dassetuṃ ‘‘ arahattassāpī ’’ tiādi vuttaṃ .
Arahattaṃ puṭṭhena tenevāyasmatā sāriputtattherenāti adhippāyo .
Tava matenāti sāsanayuttiṃ avicāretvā pāḷidassanamatteneva vippalapato tavajjhāsayena .
Na ca panetaṃ yuttaṃ , tathāpīti adhippāyo .
Lokuttaraphalacittassa rāgādīnaṃ khayamattatāpajjanaṃ na yuttaṃ tassa aggaphalassa catukkhandhabhāvena pāḷiyaṃ āgatattā .
Tasmāti yuttiṃ avicāretvā pāḷidassanamatteneva voharantassa aniṭṭhappasaṅgato .
Byañjanacchāyāyāti vimaddāsahabhūtāya saddatthamattacchāyāya .
Ubhinnan ti nibbānavasena , arahattavasena ca āgatānaṃ ubhinnaṃ suttānaṃ .
Atthoti adhippāyattho .
Ko pana so atthoti āha ‘‘ yassa panā ’’ tiādi .
Rāgādīnaṃ khayoti rāgādīnaṃ anuppādanirodho .
So dhammo akkhayopi samāno rāgādīnaṃ khayassa upanissayattā khayopacārena ‘‘ rāgādīnaṃ khayo nibbānan ’’ ti vuttoM2.192 ‘‘ tipusaṃ jaro , guḷo semho ’’ tiādīsu phalūpacārenaV2.142 vuttaṃ viyāti sambandho .
Kilesānaṃ anuppattinirodhakkhayassa maggassa ārammaṇabhūtaṃ nibbānaṃ atthato ‘‘ khayassa upanissayo ’’ ti vattabbataṃ labbhatīti āha ‘‘ khayassa upanissayattā ’’ ti .
Khayopacārenāti attano kāriyabhūtassa khayassa attani upacārena tassa nāmavasenāti vuttaṃ hoti .
Jarakāraṇaṃ tipusaṃ jaroti vutto , semhakāraṇaṃ guḷo semhoti vutto .
Khayanteti rāgādīnaṃ parikkhayāvasāne .
Khayoti vā maggo vuccati ‘‘ khaye ñāṇan ’’ tiādīsu ( dha . sa . dukamātikā 142) viya , tassa ante nirodhāvasāne uppannattā khayoti vuttaṃ phalūpacārena , samīpūpacārena vā .
Sabbe bālaputhujjanāpīti soṇasigālādayo sabbepi bālaputhujjanā samadhigata … pe … bhaveyyuṃ khaṇavasena rāgādīnaṃ khayassa tesampi atthitāya .
Tathā ca sati paṭipattiyā niratthakabhāvo āpajjeyyāti adhippāyo .
Rāgādikkhayānaṃ bahubhāvatoti rāgādīnaṃ viya tesaṃ khayānampi tabbikārabhāvena bahubhāvato .
Evañhi sati rāgassa khayo rāgakkhayo , na dosādīnaṃ , tathā dosakkhayopīti añño rāgakkhayo , añño dosakkhayo , añño mohakkhayoti tiṇṇaṃ akusalamūlānaṃ khayabhūtāni tīṇi nibbānāni , catunnaṃ upādānānaṃ khayabhūtāni cattārītiādinā bahūni nibbānāni nāma honti .
Idāni ādi-saddasaṅgahite dose dassetuṃ ‘‘ saṅkhatalakkhaṇan ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tīṇimāni , bhikkhave , saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇāni , uppādo paññāyati , vayo paññāyati , ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatī ’’ ti ( a . ni .3.47) vacanato vayasaṅkhāto khayo saṅkhatalakkhaṇaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘ saṅkhatalakkhaṇañca nibbānaṃ bhaveyyā ’’ ti .
‘‘ Jarāmaraṇaṃ , bhikkhave , aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannan ’’ ti ( saṃ . ni .2.20) vacanato āha ‘‘ saṅkhatapariyāpannan ’’ tiM2.193 .
Yaṃ pana saṅkhatapariyāpannaṃ , taṃ itarasaṅkhatadhammo viya aniccaṃ hoti paccayādhīnavuttitoti āha ‘‘ saṅkhatapariyāpannattā aniccan ’’ ti .
‘‘ Aniccā vata saṅkhārā ’’ ti ( dī . ni .2.221) hi vuttaṃ .
Ettāvatā ca kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yadi bhavato manorathaparipūraṇatthaṃ khayaṃ nibbānanti vadāma , asaṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇattā , saṅkhatapaṭipakkhassa saṅkhatapariyāpannattā sabbakālikabhāvena niccassa aniccatā , tato ca paramasukhassa dukkhatā ca āpajjeyyāti vuttaṃ hoti .
Ettāvatā bhaṅgakkhayassa nibbānadosaṃ dassetvā idāni anuppādakkhayassa tabbhāvaṃ nisedhetuṃ ‘‘ yadi khayo nibbānaṃ bhaveyyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Paṭhamamaggassa anantarapaccayabhūtaṃ ñāṇaṃ gotrabhuV2.143 nāma .
Sesamaggapurecaraṃ vodānaṃ nāma .
Phalasamāpattipurecaraṃ anulomaṃ nāma .
Taṃ pana saṅkhārārammaṇamevāti idha na gahitaṃ .
Bhadramukhāti parassa anunayavacanaṃ .
‘‘ Khīyantī ’’ ti vattamānaniddesena idāni khīyamānataṃ pucchati .
Esa nayo sesesupi .
Upadhāretvāti upaparikkhitvā .
‘‘ Gotrabhu … pe … mukhā ’’ ti pucchāya ‘‘ rāgādīnaṃ khayameva vadāmī ’’ ti tayā dinnapaṭivacanassa avirujjhanavasena satipurekkhāraṃ kathehīti adhippāyo .
Gotrabhucittādīnaṃ gotrabhuvodānamaggānaṃ .
Gotrabhukkhaṇe kilesānaṃ anuppādanirodhassa abhāvato āha ‘‘ rāgādayo khīyissantī ’’ ti .
Phalamevāti kilesānaṃ khīṇakāle uppajjamānaṃ phalacittameva .
Ārammaṇaṃ apassantoti gotrabhuādīnaṃ vattabbārammaṇaṃ apassanto .
Atha vā itaresaṃ ārammaṇabhāve sati gahetabbapaccayaṃ apassanto .
‘‘ Apicā ’’ tiādi pariyāyantarenapi anuppādanirodhassa nibbānabhāvanisedhanaṃ .
‘‘ Uppādīyatīti attho ’’ ti panaM2.194 maggassa uppattiyā kilesakkhayopi uppādito nāma hotīti katvā vuttaṃ .
Na hi itarathā khayassa uppādo nāma atthi .
Atha vā ‘‘ addhā so … pe … niruttaro bhavissatī ’’ ti ettakena ganthena khaṇanirodhassa ceva anuppādanirodhassa ca nibbānabhāve dosaṃ dassetvā idāni ‘‘ khaye ñāṇan ’’ tiādīsu ( dha . sa . dukamātikā 142) viya maggassāpi khayapariyāyattā ‘‘ rāgakkhayo ’’ tiādivacanamatteyeva samānabhāvena gahite maggassāpi nibbānabhāvappasaṅgaṃ , tathā ca sati aniṭṭhāpattiṃ sambhāvento āha ‘‘ apicā ’’ tiādi .
Evañhi sati ‘‘ uppādīyatī ’’ ti maggameva sandhāya tiṭṭhati .
Yadi maggassa nibbānabhāvappasaṅgo idha sambhāvito , evaṃ sati gotrabhussa maggārammaṇatādidosā vattabbāti ?
Saccaṃ vattabbā , ettakenāpi pana parassa vacanapaṭibāhanaṃ sakkā kātunti parihārantaradassane byāpāro katoti .
Yathānurūpāya paṭipattiyāti chavisuddhiparamparāsaṅkhātāya yathānulomapaṭipattiyā .
771. Assaddhoti pabuddhasaddho , maggāgatāya acalasaddhāya samannāgato , maggāgatasaddhāya hi samannāgato ākāse buddhavesaṃ māpetvāpi ‘‘ niccaṃ sukhaṃ attā ’’ ti vadantassa na saddahati seyyathāpi sūrambaṭṭhoti ( a . ni .1.255).
Akataññūti akataṃ nibbānaṃ jānātīti akataññū .
Sandhicchedoti bhavasandhānakarassa taṇhāpāpassa chindanena puna bhavapaṭisandhiyāpi chinnatāya paṭisandhiṃ khepetvā ṭhito .
Hatāvakāsoti khīṇapaṭisandhikattāyeva āyatiṃ katthaci okāsaloke adissamānattā vihatāvakāso .
Vantāsoti katthaci abhisaṅgābhāvatoV2.144 chaḍḍitataṇhoti attho .
Uttamaporisoti sadevaloke aggadakkhiṇeyyatāya visiṭṭho poriso .
DuppaṭividdhātiM2.195 paṭivijjhituṃ , paṭilabhituñca dukkarā .
Kāmādīnaṃ nissaraṇīyatāya nissaraṇīyā , yadidaṃ nekkhammaṃ , etaṃ kāmānaṃ nissaraṇanti sambandho .
Tattha kāmānaṃ nissaraṇan ti kāmehi niggamanaṃ , atha vā nissaranti niggacchanti ettha etenāti vā nissaraṇaṃ , kāmānaṃ nissaraṇaṭṭhānaṃ , nissaraṇupāyanti attho .
Nekkhamman ti paṭhamajjhānaṃ .
Tañhi kāmehi nikkhantanti ‘‘ nekkhamman ’’ ti idha gahitaṃ , aññattha pana pabbajjādayopi ‘‘ nekkhamman ’’ ti pavuccanti .
Vuttañhi –
‘‘ Pabbajjā paṭhamaṃ jhānaṃ , nibbānañca vipassanā ;
Sabbepi kusalā dhammā ,‘ nekkhamman ’ ti pavuccare ’’ ti .( itivu . aṭṭha .109; dī . ni . ṭī .2.360; a . ni . ṭī .2.3.66; visuddhi . mahā .1.56; netti . ṭī .76 missakahārasampātavaṇṇanā );
Arūpaṃ ākāsānañcāyatanaṃ .
Bhūtan ti vijjamānaṃ , khandhapañcakanti attho .
‘‘ Bhūtamidanti , sāriputta , samanupassāmī ’’ tiādīsu khandhapañcakaṃ ‘‘ bhūtan ’’ ti vuccati .
Attano kāraṇaṃ paṭicca samaṃ , sammā ca uppannanti paṭiccasamuppannaṃ .
Paṭhama … pe … bhaveyyāti saṅkhatanissaraṇabhāvena vuttassa nibbānassa abhāvappattiyā ca tadekayoganiddiṭṭhānaṃ yathākkamaṃ kāmarūpanissaraṇānaṃ paṭhamajjhānākāsānañcāyatanānampi abhāvoyeva āpajjeyya .
Idāni yathādhippetamatthaṃ āgamena dassetuṃ ‘‘ na tu khayo ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Atthi … pe … suphusitanti cā ’’ ti natthi nissaraṇaṃ loke , kiṃ vivekena kāmāpīti evaṃ mārena paṭibāhite .
‘‘ Atthi … pe … suphusitan ’’ ti nibbānaṃ patiṭṭhapentena āḷavakattherena vuttaṃ .
Suphusitan ti suṭṭhu phusitaṃ , sacchikatanti vuttaṃ hoti .
Ajātan tiādīni cattāri padāni aññamaññavevacanāni .
Atha vā vedanādayo viya hetupaccayasamavāyasaṅkhātāya kāraṇasāmaggiyā na jātaṃ na nibbattanti ajātaṃM2.196 .
Kāraṇena vinā sayameva ca na bhūtaṃ na pātubhūtaṃ na uppannanti abhūtaṃ .
Evaṃ ajātattā abhūtattā yena kenaci kāraṇena na katantiV2.145 akataṃ .
Jātabhūtakatabhāvo ca nāma rūpādīnaṃ saṅkhatadhammānaṃ hoti , na asaṅkhatasabhāvassa nibbānassāti dassanatthaṃ asaṅkhatan ti vuttaṃ .
Paṭilomato vā samecca sambhūya paccayehi katanti saṅkhataṃ , na tathā saṅkhataṃ , saṅkhatalakkhaṇarahitanti ca asaṅkhatan ti .
Evaṃ anekehi kāraṇehi nibbattitabhāve paṭisiddhe pakativādīnaṃ pakati viya siyā nu kho , ekeneva kāraṇena etaṃ katanti āsaṅkāya na kenaci katanti dassanatthaṃ ‘‘ akatan ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃ apaccayampi samānaṃ sayameva nu kho idaṃ bhūtaṃ pātubhūtanti āsaṅkāya tannivattanatthaṃ ‘‘ abhūtan ’’ ti vuttaṃ .
Ayañcetassa asaṅkhatākatābhūtabhāvo sabbena sabbaṃ ajātadhammattāti dassetuṃ ‘‘ ajātan ’’ ti vuttaṃ .
Asaṅkhatantīti iti -saddo ādiattho .
Tena –
‘‘ No cetaṃ , bhikkhave , abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ .
Nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , tasmā jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī ’’ ti ( udā .73)–
Evamādisuttapadaṃ saṅgaṇhāti .
Tenāha ‘‘ anekesu suttantesū ’’ ti .
Dhammena sadevakassa lokassa sāmī , dhammassa vā yathicchitaṃ desanato sāmī issaroti dhammasāmī .
Tathāgata-saddassa attho heṭṭhā kathitova .
Sammā sāmaṃ sabbadhamme abhisambuddho , sammā sayameva sammohaniddāvigamena paṭibuddho , buddhiyā vikasitavāti vā sammāsambuddho .
ParittattiketiM2.197 ‘‘ parittā dhammā , mahaggatā dhammā , appamāṇā dhammā ’’ ti ( dha . sa . tikamātikā 12) evaṃ parittādidhammavasena āgate parittattike .
Navattabbārammaṇattāti navattabbārammaṇattappasaṅgato .
Tenāha ‘‘ navattabbārammaṇapakkhaṃ bhajeyyun ’’ ti .
Rūpāvacarattikacatukkajjhānāti catukkanayena tikajjhānā , pañcakanayena catukkajjhānā .
Kusalakiriyānaṃ abhiññābhāvappattiyā parittādikepi ārabbha pavattanato ‘‘ catutthassa jhānassa vipāko ’’ ti āha .
Tasmāti yathāvuttayuttito ceva pāḷito ca .
Kiñca bhiyyoV2.146 – saṅkhatadhammārammaṇaṃ vipassanāñāṇaṃ , apica anulomabhāvappattaṃ kilese tadaṅgavasena pajahati , samucchedavasena pajahituṃ na sakkoti , tathā sammutisaccārammaṇaṃ paṭhamajjhānādikusalañāṇaṃ vikkhambhanavaseneva kilese pajahati , na samucchedavasena .
Iti saṅkhatadhammārammaṇassa , sammutisaccārammaṇassa ca ñāṇassa kilesānaṃ samucchedappahāne asamatthabhāvato tesaṃ samucchedappahānakarassa ariyamaggañāṇassa tadubhayaviparītabhāvena ārammaṇena bhavitabbaṃ , tañca nibbānameva .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Ñāṇaṃ yaṃ saṅkhatālambaṃ , paññattālambameva vā ;
Pāpe hanti na taṃ vatthuṃ , tadaññaṃ sampaṭicchiyan ’’ ti .
Rūpasabhāvābhāvatoti etena yathā rūpadhammānaṃ ruppanasabhāvo , paṭighātavantatā kalāpato vuttiyā padesasambandho sabhāvo , evaṃ nibbānassa katthaci paṭighāto , sappadesatā ca natthīti dasseti .
Na hi nibbānaṃ ‘‘ asukadisāya , asukapadese ’’ ti vā niddisīyati .
Papañcābhāvatoti taṇhāmānadiṭṭhipapañcehi saha avaṭṭhānavasena abhāvato , tesaṃ abhāvapaccayatāya ca .
TaṇhādiṭṭhimānāM2.198 hi saṃsāre satte papañcentīti papañcā nāma .
772-5.
Evaṃ nibbānaṃ yuttito , suttato ca sādhetvā idāni tassa pariyāyasandassanatthaṃ ‘‘ accantamanantan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha saṃsārappavattiyā pariyosānabhūtattā antaṃ .
Iminā anupādisesanibbānadhātu kathitāti vadanti , sopādisesanibbānadhātupi vaṭṭati , akatantipi paṭhanti .
So heṭṭhā vuttatthova .
Sauppādavayantābhāvena anantaṃ .
Kilesapariḷāhābhāvena , kilesakkhobhābhāvena ca santaṃ .
Palokitābhāvena apalokitaṃ .
Atittikarabhāvena paṇītaṃ .
Sabbadukkhahananato saraṇaṃ .
Kilesacorehi anupaddutattā nibbhayatāya khemaṃ .
Sabbupaddavanivāraṇato tāṇaṃ .
Jātiādidukkhehi anubandhassa allīyituṃ yuttaṭṭhānatāya leṇaṃ .
Yathāpaṭipannassa santidāyakattena paraṃ patiṭṭhābhāvato parāyaṇaṃ .
Sabbapīḷāvimuttatāya sivaṃ .
Upanissayahīnānaṃ sabbaññumukhato sutvāpi ṭhapetvā guṇavasena sabhāvato paṭivijjhituṃ dukkaratāya nipuṇaṃ .
Aviparītatāya saccaṃ .
Sabbadukkhaparikkhayakarattā dukkhakkhayaṃ .
Tejussadatāya santattaayoguḷe makkhikāhi viya catūhiV2.147 āsavehi ārammaṇakaraṇavasena pavattituṃ asakkuṇeyyatāya anāsavaṃ .
Mahākāruṇikassāpi dhammadesanāya appossukkabhāvāpādanena paṭivijjhituṃ dukkaratāya sududdasaṃ .
Lokuttaradhammesupi asaṅkhataguṇena visiṭṭhatāya paraṃ .
Saṃsāramahāsamuddassa tīrabhūtattā pāraṃ .
Maṃsacakkhuno , dibbacakkhuno vā agocaratāya anidassanaṃ .
Nidassanasaṅkhātāya upamāya abhāvato vā anidassanaṃ .
AvipariṇāmadhammattāM2.199 dhuvaṃ .
Tatoyeva paramapatiṭṭhābhāvato dīpaṃ .
Rogādipīḷābhāvato abyāpajjhaṃ .
Tatoyeva anītikaṃ .
Taṇhālayābhāvato anālayaṃ .
Saṅkhatāsaṅkhatesu asaṅkhatakoṭṭhāsabhūtattā , paramapatiṭṭhābhāvato vā padaṃ .
Avināsabhāvena accutaṃ .
Akkharaṇato avinassanato akkharaṃ .
Saṅkhatanissaṭattā vimutti .
Bhavabandhanavimuttihetutāya mokkhaṃ .
776-7.
Evan ti yathāvuttanayena .
Viññāyāti uggahaparipucchāvasena jānitvā .
Adhigamūpāyoti paṭivijjhanūpāyabhūtā tisso sikkhā .
Kātabboti paṭipajjitabbo .
Saddhaṃ , buddhiñca karoti vaḍḍhetīti saddhābuddhikaraṃ .
Tathāgatamateti tipiṭakabuddhavacane , catūsu saccesu vā .
Paññāya sambhūtaṃ , paññāya vā sambhavo etassāti paññāsambhavaṃ , tadeva sampasādanaṃ buddhādīsu adhimuccanaṃ , taṃ karotīti paññāsambhavasampasādanakaraṃ .
Atthabyañjanasālinan ti atimadhurehi atthabyañjanehi samannāgataṃ , atthabyañjanasāravantanti vā attho ra-kārassa la-kāraṃ katvā .
Sāraṃ jānantīti sāraññū , te vimhāpetīti sāraññuvimhāpanaṃ .
Niṭṭhan ti pariyosānaṃ , sutamayamūlakaṃ anupādāparinibbānanti adhippāyo .
Iti abhidhammatthavikāsiniyā nāma
Abhidhammāvatārasaṃvaṇṇanāya
Nibbānaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .