(17)2. Paṭipadāvaggo
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
161. Dutiyassa
V2.340 paṭhame sukhapaṭikkhepena dukkhā paṭipajjitabbato paṭipadā etissāti dukkhāpaṭipadā .Asīghappavattitāya garubhāvena dandhā abhiññā etissāti dandhābhiññā .
Imināva nayena sabbapadesu attho veditabbo .
2. Vitthārasuttavaṇṇanā
162. Dutiye
M2.343 abhikkhaṇan ti abhiṇhaṃ .Ānantariyan ti anantaravipākadāyakaṃ maggasamādhiṃ .
Āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya .
Pañcindriyānīti vipassanāpañcamakāni pañcindriyāni .
Paññindriyan ti hi ettha vipassanāpaññāva paññindriyanti adhippetaṃ .
Sesamettha pāḷivasena uttānameva .
Imāsaṃ pana paṭipadānaṃ ayaṃ āvibhāvakathā – idha bhikkhu pubbe akatābhiniveso pubbabhāge rūpapariggahe kilamati , arūpapariggahe kilamati , paccayapariggahe kilamati , tīsu addhāsu kilamati , maggāmagge kilamati .
Evaṃ pañcasu
P3.139 ṭhānesu kilamanto vipassanaṃ pāpuṇāti .
Vipassanaṃ patvāpi udayabbayānupassane , bhaṅgānupassane , bhayatupaṭṭhāne , ādīnavānupassane , nibbidānupassane , muccitukamyatāñāṇe , saṅkhārupekkhāñāṇe , anulomañāṇe , gotrabhuñāṇeti imesu navasu vipassanāñāṇesupi kilamitvāva lokuttaramaggaṃ pāpuṇāti .
Tassa so lokuttaramaggo evaṃ dukkhena garubhāvena sacchikatattā dukkhapaṭipado dandhābhiñño nāma jāto .Yo pana pubbabhāge pañcasu ñāṇesu kilamanto aparabhāge navasu vipassanāñāṇesu akilamitvāva maggaṃ sacchikaroti , tassa so maggo evaṃ dukkhena agarubhāvena sacchikatattā dukkhapaṭipado khippābhiñño nāma jāto .
Iminā upāyena itarāpi dve veditabbā .
Goṇapariyesakaupamāhi
V2.341 cetā vibhāvetabbā – ekassa hi purisassa cattāro goṇā palāyitvā aṭaviṃ paviṭṭhā .
So sakaṇṭake sagahane vane te pariyesanto gahanamaggeneva kicchena kasirena gantvā gahanaṭṭhāneyeva nilīne goṇepi kicchena kasirena addasa .
Eko kicchena gantvā abbhokāse ṭhite khippameva addasa .
Aparo abbhokāsamaggena sukhena gantvā gahanaṭṭhāne nilīne kicchena kasirena addasa .
Aparo abbhokāsamaggeneva sukhena gantvā abbhokāse ṭhiteyeva khippaṃ addasa .
Tattha cattāro goṇā viya cattāro ariyamaggā daṭṭhabbā , goṇapariyesako puriso viya yogāvacaro , gahanamaggena kicchena kasirenaP3.140 gamanaṃ viya pubbabhāge pañcasu ñāṇesu kilamato dukkhāpaṭipadā .
Gahanaṭṭhāne nilīnānaṃ kiccheneva dassanaṃ viya aparabhāge navasu ñāṇesu kilamantassaM2.344 ariyamaggānaṃ dassanaṃ .
Iminā upāyena sesaupamāpi yojetabbā .3. Asubhasuttavaṇṇanā
163. Tatiye asubhānupassī kāye viharatīti attano karajakāye ‘‘ yathā etaṃ , tathā idan ’’ ti iminā nayena bahiddhā diṭṭhānaṃ dasannaṃ asubhānaṃ upasaṃharaṇavasena asubhānupassī viharati , attano kāyaṃ asubhato paṭikūlato ñāṇena passatīti attho .
Āhāre paṭikūlasaññīti navannaṃ pāṭikulyānaṃ vasena kabaḷīkārāhāre paṭikūlasaññī .
Sabbaloke anabhiratisaññīti sabbasmimpi tedhātuke lokasannivāse anabhiratāya ukkaṇṭhitasaññāya samannāgato .
Sabbasaṅkhāresu aniccānupassīti sabbepi tebhūmakasaṅkhāre aniccato anupassanto .
Ettāvatā balavavipassanā kathitā .
Maraṇasaññāti maraṇaṃ ārabbha uppannasaññā .
Ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hotīti niyakajjhatte suṭṭhu upaṭṭhitā hoti .
Sekhabalānīti sikkhanakānaṃ balāni .
Sesamettha pāḷivasena uttānameva .
‘‘ Asubhānupassī ’’ tiādīni pana dukkhāya paṭipadāya dassanatthaṃ vuttāni , paṭhamajjhānādīni sukhāya .
Asubhādīni hi paṭikūlārammaṇāni , tesu pana pakatiyāva sampiyāyamānaṃ cittaṃ allīyati .
Tasmā tāni bhāvento dukkhapaṭipadaṃ paṭipanno nāma hoti .
Paṭhamajjhānādīni paṇītasukhāni
P3.141 , tasmā tāni paṭipanno sukhapaṭipadaṃ paṭipanno nāma hoti .Ayaṃ panettha sabbasādhāraṇā upamā – saṅgāmāvacarapuriso hi phalakakoṭṭhakaṃ katvā pañcāvudhāni
V2.342 sannayhitvā saṅgāmaṃ pavisati , so antarā vissamitukāmo phalakakoṭṭhakaṃ pavisitvā vissamati ceva pānabhojanādīni ca paṭisevati .
Tato puna saṅgāmaṃ pavisitvā kammaṃ karoti .
Tattha saṅgāmo viya kilesasaṅgāmo daṭṭhabbo , phalakakoṭṭhako viya pañcanissayabalāni , saṅgāmapavisanapuriso viya yogāvacaro , pañcāvudhasannāho viya vipassanāpañcamāni indriyāni , saṅgāmaṃ pavisanakālo viya vipassanāya kammakaraṇakālo , vissamitukāmassa phalakakoṭṭhakaṃ pavisitvā vissamanapānabhojanāni paṭisevanakālo viyaM2.345 vipassanāya kammaṃ karontassa cittuppādassa nirassādakkhaṇe pañca balāni nissāya cittaṃ sampahaṃsanakālo , vissamitvā khāditvā pivitvā ca puna saṅgāmassa pavisanakālo viya pañcahi balehi cittaṃ sampahaṃsetvā puna vipassanāya kammaṃ karontassa vivaṭṭetvā arahattaggahaṇakālo veditabbo .Imasmiṃ pana sutte balāni ceva indriyāni ca missakāneva kathitānīti .
4. Paṭhamakhamasuttavaṇṇanā
164. Catutthe akkhamāti anadhivāsikapaṭipadā .
Khamāti adhivāsikapaṭipadā .
Damāti indriyadamanapaṭipadā .
Samāti akusalavitakkānaṃ vūpasamanapaṭipadā .
Rosantaṃ paṭirosatīti ghaṭṭentaṃ paṭighaṭṭeti .
Bhaṇḍantaṃ
P3.142 paṭibhaṇḍatīti paharantaṃ paṭipaharati .Pañcamachaṭṭhāni uttānatthāneva .
167. Sattame mahāmoggallānattherassa heṭṭhimā tayo maggā sukhapaṭipadā dandhābhiññā ahesuṃ , arahattamaggo dukkhapaṭipado khippābhiñño .
Tasmā evamāha –
‘‘ yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā , imaṃ me paṭipadaṃ āgamma anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’’ ti .
8. Sāriputtasuttavaṇṇanā
168. Aṭṭhame dhammasenāpatittherassa heṭṭhimā tayo maggā sukhapaṭipadā dandhābhiññā , arahattamaggo
V2.343 sukhapaṭipado khippābhiñño .
Tasmā ‘‘ yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā ’’ ti āha .
Imesu pana dvīsupi suttesu missikāva paṭipadā kathitāti veditabbā .9. Sasaṅkhārasuttavaṇṇanā
169. Navame paṭhamadutiyapuggalā sukkhavipassakā sasaṅkhārena sappayogena saṅkhāranimittaṃ upaṭṭhapenti .
Tesu eko vipassanindriyānaṃ balavattā idheva kilesaparinibbānena parinibbāyati , eko indriyānaṃ dubbalatāya
M2.346 idha asakkonto anantare attabhāve tadeva mūlakammaṭṭhānaṃ paṭilabhitvā sasaṅkhārena sappayogena saṅkhāranimittaṃ upaṭṭhapetvā kilesaparinibbānena parinibbāyati , tatiyacatutthā samathayānikā .Tesaṃ eko asaṅkhārena appayogena indriyānaṃ balavattā idheva kilese khepeti , eko indriyānaṃ dubbalattā idha asakkonto anantare attabhāve tadeva mūlakammaṭṭhānaṃ paṭilabhitvā asaṅkhārena appayogena kilese khepetīti veditabbo .
10. Yuganaddhasuttavaṇṇanā
170. Dasame samathapubbaṅgaman ti samathaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
So
P3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .Vipassanāpubbaṅgaman ti vipassanaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā samathaṃ bhāveti , pakatiyā vipassanālābhī vipassanāya ṭhatvā samādhiṃ uppādetīti attho .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
So
P3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .Yuganaddhaṃ bhāvetīti yuganaddhaṃ katvā bhāveti .
Tattha teneva cittena samāpattiṃ samāpajjitvā teneva saṅkhāre sammasituṃ na sakkā .
Ayaṃ pana yāvatā samāpattiyo samāpajjati , tāvatā saṅkhāre sammasati .
Yāvatā saṅkhāre sammasati , tāvatā samāpattiyo samāpajjati .
Kathaṃ ?
Paṭhamajjhānaṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati , saṅkhāre sammasitvā dutiyajjhānaṃ samāpajjati .
Tato vuṭṭhāya puna saṅkhāre sammasati .
Saṅkhāre sammasitvā
V2.344 tatiyajjhānaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati .
Evamayaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti nāma .Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
So
P3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .Dhammuddhaccaviggahitan ti samathavipassanādhammesu dasavipassanupakkilesasaṅkhātena uddhaccena viggahitaṃ , suggahitanti attho .
So , āvuso , samayoti iminā sattannaṃ sappāyānaṃ paṭilābhakālo kathito .
Yaṃ taṃ cittan ti yasmiṃ samaye taṃ vipassanāvīthiṃ okkamitvā pavattaṃ cittaṃ .
Ajjhattameva
M2.347 santiṭṭhatīti vipassanāvīthiṃ paccottharitvāP3.144 tasmiṃyeva gocarajjhattasaṅkhāte ārammaṇe santiṭṭhati .
Sannisīdatīti ārammaṇavasena sammā nisīdati .
Ekodi hotīti ekaggaṃ hoti .
Samādhiyatīti sammā ādhiyati suṭṭhapitaṃ hoti .Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
So
P3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .Paṭipadāvaggo dutiyo .