Issues
Select Version
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

(17)2. Paṭipadāvaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

(17)2. Paṭipadāvaggo

1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā

161. DutiyassaV2.340 paṭhame sukhapaṭikkhepena dukkhā paṭipajjitabbato paṭipadā etissāti dukkhāpaṭipadā .
Asīghappavattitāya garubhāvena dandhā abhiññā etissāti dandhābhiññā . Imināva nayena sabbapadesu attho veditabbo .

2. Vitthārasuttavaṇṇanā

162. DutiyeM2.343 abhikkhaṇan ti abhiṇhaṃ .
Ānantariyan ti anantaravipākadāyakaṃ maggasamādhiṃ . Āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya . Pañcindriyānīti vipassanāpañcamakāni pañcindriyāni . Paññindriyan ti hi ettha vipassanāpaññāva paññindriyanti adhippetaṃ . Sesamettha pāḷivasena uttānameva .
Imāsaṃ pana paṭipadānaṃ ayaṃ āvibhāvakathā – idha bhikkhu pubbe akatābhiniveso pubbabhāge rūpapariggahe kilamati , arūpapariggahe kilamati , paccayapariggahe kilamati , tīsu addhāsu kilamati , maggāmagge kilamati . Evaṃ pañcasuP3.139 ṭhānesu kilamanto vipassanaṃ pāpuṇāti . Vipassanaṃ patvāpi udayabbayānupassane , bhaṅgānupassane , bhayatupaṭṭhāne , ādīnavānupassane , nibbidānupassane , muccitukamyatāñāṇe , saṅkhārupekkhāñāṇe , anulomañāṇe , gotrabhuñāṇeti imesu navasu vipassanāñāṇesupi kilamitvāva lokuttaramaggaṃ pāpuṇāti . Tassa so lokuttaramaggo evaṃ dukkhena garubhāvena sacchikatattā dukkhapaṭipado dandhābhiñño nāma jāto .
Yo pana pubbabhāge pañcasu ñāṇesu kilamanto aparabhāge navasu vipassanāñāṇesu akilamitvāva maggaṃ sacchikaroti , tassa so maggo evaṃ dukkhena agarubhāvena sacchikatattā dukkhapaṭipado khippābhiñño nāma jāto .
Iminā upāyena itarāpi dve veditabbā .
GoṇapariyesakaupamāhiV2.341 cetā vibhāvetabbā – ekassa hi purisassa cattāro goṇā palāyitvā aṭaviṃ paviṭṭhā . So sakaṇṭake sagahane vane te pariyesanto gahanamaggeneva kicchena kasirena gantvā gahanaṭṭhāneyeva nilīne goṇepi kicchena kasirena addasa . Eko kicchena gantvā abbhokāse ṭhite khippameva addasa . Aparo abbhokāsamaggena sukhena gantvā gahanaṭṭhāne nilīne kicchena kasirena addasa . Aparo abbhokāsamaggeneva sukhena gantvā abbhokāse ṭhiteyeva khippaṃ addasa . Tattha cattāro goṇā viya cattāro ariyamaggā daṭṭhabbā , goṇapariyesako puriso viya yogāvacaro , gahanamaggena kicchena kasirenaP3.140 gamanaṃ viya pubbabhāge pañcasu ñāṇesu kilamato dukkhāpaṭipadā . Gahanaṭṭhāne nilīnānaṃ kiccheneva dassanaṃ viya aparabhāge navasu ñāṇesu kilamantassaM2.344 ariyamaggānaṃ dassanaṃ . Iminā upāyena sesaupamāpi yojetabbā .

3. Asubhasuttavaṇṇanā

163. Tatiye asubhānupassī kāye viharatīti attano karajakāye ‘‘ yathā etaṃ , tathā idan ’’ ti iminā nayena bahiddhā diṭṭhānaṃ dasannaṃ asubhānaṃ upasaṃharaṇavasena asubhānupassī viharati , attano kāyaṃ asubhato paṭikūlato ñāṇena passatīti attho . Āhāre paṭikūlasaññīti navannaṃ pāṭikulyānaṃ vasena kabaḷīkārāhāre paṭikūlasaññī . Sabbaloke anabhiratisaññīti sabbasmimpi tedhātuke lokasannivāse anabhiratāya ukkaṇṭhitasaññāya samannāgato . Sabbasaṅkhāresu aniccānupassīti sabbepi tebhūmakasaṅkhāre aniccato anupassanto . Ettāvatā balavavipassanā kathitā .
Maraṇasaññāti maraṇaṃ ārabbha uppannasaññā . Ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hotīti niyakajjhatte suṭṭhu upaṭṭhitā hoti .
Sekhabalānīti sikkhanakānaṃ balāni . Sesamettha pāḷivasena uttānameva .
‘‘ Asubhānupassī ’’ tiādīni pana dukkhāya paṭipadāya dassanatthaṃ vuttāni , paṭhamajjhānādīni sukhāya . Asubhādīni hi paṭikūlārammaṇāni , tesu pana pakatiyāva sampiyāyamānaṃ cittaṃ allīyati . Tasmā tāni bhāvento dukkhapaṭipadaṃ paṭipanno nāma hoti .
Paṭhamajjhānādīni paṇītasukhāniP3.141 , tasmā tāni paṭipanno sukhapaṭipadaṃ paṭipanno nāma hoti .
Ayaṃ panettha sabbasādhāraṇā upamā – saṅgāmāvacarapuriso hi phalakakoṭṭhakaṃ katvā pañcāvudhāniV2.342 sannayhitvā saṅgāmaṃ pavisati , so antarā vissamitukāmo phalakakoṭṭhakaṃ pavisitvā vissamati ceva pānabhojanādīni ca paṭisevati . Tato puna saṅgāmaṃ pavisitvā kammaṃ karoti . Tattha saṅgāmo viya kilesasaṅgāmo daṭṭhabbo , phalakakoṭṭhako viya pañcanissayabalāni , saṅgāmapavisanapuriso viya yogāvacaro , pañcāvudhasannāho viya vipassanāpañcamāni indriyāni , saṅgāmaṃ pavisanakālo viya vipassanāya kammakaraṇakālo , vissamitukāmassa phalakakoṭṭhakaṃ pavisitvā vissamanapānabhojanāni paṭisevanakālo viyaM2.345 vipassanāya kammaṃ karontassa cittuppādassa nirassādakkhaṇe pañca balāni nissāya cittaṃ sampahaṃsanakālo , vissamitvā khāditvā pivitvā ca puna saṅgāmassa pavisanakālo viya pañcahi balehi cittaṃ sampahaṃsetvā puna vipassanāya kammaṃ karontassa vivaṭṭetvā arahattaggahaṇakālo veditabbo .
Imasmiṃ pana sutte balāni ceva indriyāni ca missakāneva kathitānīti .

4. Paṭhamakhamasuttavaṇṇanā

164. Catutthe akkhamāti anadhivāsikapaṭipadā .
Khamāti adhivāsikapaṭipadā . Damāti indriyadamanapaṭipadā . Samāti akusalavitakkānaṃ vūpasamanapaṭipadā .
Rosantaṃ paṭirosatīti ghaṭṭentaṃ paṭighaṭṭeti . BhaṇḍantaṃP3.142 paṭibhaṇḍatīti paharantaṃ paṭipaharati .
Pañcamachaṭṭhāni uttānatthāneva .
167. Sattame mahāmoggallānattherassa heṭṭhimā tayo maggā sukhapaṭipadā dandhābhiññā ahesuṃ , arahattamaggo dukkhapaṭipado khippābhiñño . Tasmā evamāha –
‘‘ yāyaṃ paṭipadā dukkhā khippābhiññā , imaṃ me paṭipadaṃ āgamma anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttan ’’ ti .

8. Sāriputtasuttavaṇṇanā

168. Aṭṭhame dhammasenāpatittherassa heṭṭhimā tayo maggā sukhapaṭipadā dandhābhiññā , arahattamaggoV2.343 sukhapaṭipado khippābhiñño . Tasmā ‘‘ yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā ’’ ti āha . Imesu pana dvīsupi suttesu missikāva paṭipadā kathitāti veditabbā .

9. Sasaṅkhārasuttavaṇṇanā

169. Navame paṭhamadutiyapuggalā sukkhavipassakā sasaṅkhārena sappayogena saṅkhāranimittaṃ upaṭṭhapenti .
Tesu eko vipassanindriyānaṃ balavattā idheva kilesaparinibbānena parinibbāyati , eko indriyānaṃ dubbalatāyaM2.346 idha asakkonto anantare attabhāve tadeva mūlakammaṭṭhānaṃ paṭilabhitvā sasaṅkhārena sappayogena saṅkhāranimittaṃ upaṭṭhapetvā kilesaparinibbānena parinibbāyati , tatiyacatutthā samathayānikā .
Tesaṃ eko asaṅkhārena appayogena indriyānaṃ balavattā idheva kilese khepeti , eko indriyānaṃ dubbalattā idha asakkonto anantare attabhāve tadeva mūlakammaṭṭhānaṃ paṭilabhitvā asaṅkhārena appayogena kilese khepetīti veditabbo .

10. Yuganaddhasuttavaṇṇanā

170. Dasame samathapubbaṅgaman ti samathaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
SoP3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .
Vipassanāpubbaṅgaman ti vipassanaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā samathaṃ bhāveti , pakatiyā vipassanālābhī vipassanāya ṭhatvā samādhiṃ uppādetīti attho .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
SoP3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .
Yuganaddhaṃ bhāvetīti yuganaddhaṃ katvā bhāveti . Tattha teneva cittena samāpattiṃ samāpajjitvā teneva saṅkhāre sammasituṃ na sakkā . Ayaṃ pana yāvatā samāpattiyo samāpajjati , tāvatā saṅkhāre sammasati . Yāvatā saṅkhāre sammasati , tāvatā samāpattiyo samāpajjati . Kathaṃ ? Paṭhamajjhānaṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati , saṅkhāre sammasitvā dutiyajjhānaṃ samāpajjati . Tato vuṭṭhāya puna saṅkhāre sammasati . Saṅkhāre sammasitvāV2.344 tatiyajjhānaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati . Evamayaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti nāma .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
SoP3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .
Dhammuddhaccaviggahitan ti samathavipassanādhammesu dasavipassanupakkilesasaṅkhātena uddhaccena viggahitaṃ , suggahitanti attho .
So , āvuso , samayoti iminā sattannaṃ sappāyānaṃ paṭilābhakālo kathito . Yaṃ taṃ cittan ti yasmiṃ samaye taṃ vipassanāvīthiṃ okkamitvā pavattaṃ cittaṃ . AjjhattamevaM2.347 santiṭṭhatīti vipassanāvīthiṃ paccottharitvāP3.144 tasmiṃyeva gocarajjhattasaṅkhāte ārammaṇe santiṭṭhati . Sannisīdatīti ārammaṇavasena sammā nisīdati . Ekodi hotīti ekaggaṃ hoti . Samādhiyatīti sammā ādhiyati suṭṭhapitaṃ hoti .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
SoP3.143 taṃ maggan ti ekacittakkhaṇikamaggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva āsevati bhāveti bahulīkarotīti vuccati .
Paṭipadāvaggo dutiyo .