1. Paṭhamauruvelasuttavaṇṇanā
21. Tatiyassa
V2.256P3.23 paṭhame uruvelāyan ti ettha uruvelāti mahāvelā , mahāvālikarāsīti attho .
Atha vā urūti vālukā vuccati , velāti mariyādā .
Velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Atīte kira anuppanne buddhe dasasahassā kulaputtā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃ padese viharantā ekadivasaṃ sannipatitvā katikavattaṃ akaṃsu –
‘‘ kāyakammavacīkammāni nāma paresampi pākaṭāni honti , manokammaṃ pana apākaṭaṃ .
Tasmā yo kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā vitakketi , tassa añño codako nāma natthi .
So attanāva attānaṃ codetvā pattapuṭena vālukaṃ āharitvā imasmiṃ ṭhāne ākiratu , idamassa daṇḍakamman ’’ ti .
Tato paṭṭhāya yo tādisaṃ vitakkaṃ vitakketi , so tattha pattapuṭena vālukaṃ ākirati , evaṃ tattha anukkamena mahāvālukarāsi jāto .
Tato naṃ pacchimā janatā parikkhipitvā cetiyaṭṭhānamakāsi , taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ uruvelāti mahāvelā , mahāvālikarāsīti attho ’’ ti .
Tameva sandhāya vuttaṃ –
‘‘ atha vā urūti vālukā vuccati , velāti mariyādā , velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evamettha attho daṭṭhabbo ’’ ti .Najjā nerañjarāya tīreti uruvelagāmaṃ nissāya nerañjarānadītīre viharāmīti dasseti .
Ajapālanigrodheti
P3.24 ajapālakā tassa nigrodhassaM2.264 chāyāya nisīdantipi tiṭṭhantipi , tasmā so ajapālanigrodhotveva saṅkhaṃ gato , tassa heṭṭhāti attho .
Paṭhamābhisambuddhoti sambuddho hutvā paṭhamameva .Udapādīti ayaṃ vitakko pañcame sattāhe udapādi .
Kasmā udapādīti ?
Sabbabuddhānaṃ āciṇṇattā ceva pubbāsevanatāya ca .
Tattha pubbāsevanāya pakāsanatthaṃ tittirajātakaṃ āharitabbaṃ .
Hatthivānaratittirā kira ekasmiṃ padese viharantā ‘‘ yo amhākaṃ mahallako , tasmiṃ sagāravā viharissāmā ’’ ti nigrodhaṃ dassetvā ‘‘ ko nu kho amhākaṃ mahallako ’’ ti vīmaṃsantā tittirassa mahallakabhāvaṃ ñatvā tassa jeṭṭhāpacāyanakammaṃ katvā aññamaññaṃ
V2.257 samaggā sammodamānā viharitvā saggaparāyaṇā ahesuṃ .
Taṃ kāraṇaṃ ñatvā rukkhe adhivatthā devatā imaṃ gāthamāha –
‘‘ Ye vuḍḍhamapacāyanti , narā dhammassa kovidā ;
Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā , samparāye ca suggatī ’’ ti .( jā .1.1.37);
Evaṃ ahetukatiracchānayoniyaṃ nibbattopi tathāgato sagāravavāsaṃ rocesi , idāni kasmā na rocessatīti .Agāravoti aññasmiṃ gāravarahito , kañci garuṭṭhāne aṭṭhapetvāti attho .
Appatissoti patissayarahito , kañci jeṭṭhakaṭṭhāne aṭṭhapetvāti attho .
Samaṇaṃ
P3.25 vā brāhmaṇaṃ vāti ettha samitapāpabāhitapāpāyeva samaṇabrāhmaṇā adhippetā .
Sakkatvā garuṃ katvāti sakkārañceva katvā garukārañca upaṭṭhapetvā .Sadevake loketiādīsu saddhiṃ devehi sadevake .
Devaggahaṇena cettha mārabrahmesu gahitesupi māro nāma vasavattī sabbesaṃ upari vasaṃ vatteti , brahmā nāma mahānubhāvo , ekaṅguliyā ekasmiṃ cakkavāḷasahasse ālokaṃ pharati , dvīhi dvīsu , dasahi aṅgulīhi dasasu cakkavāḷasahassesu ālokaṃ pharati .
So iminā sīlasampannataroti vattuṃ mā labhantūti samārake sabrahmaketi visuṃ vuttaṃ .
Tathā samaṇā nāma ekanikāyādivasena bahussutā sīlavanto paṇḍitā , brāhmaṇāpi vatthuvijjādivasena bahussutā paṇḍitā .
Te iminā sampannatarāti vattuṃ
M2.265 mā labhantūti sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāyāti vuttaṃ .
Sadevamanussāyāti idaṃ pana nippadesato dassanatthaṃ gahitameva gahetvā vuttaṃ .
Apicettha purimāni tīṇi padāni lokavasena vuttāni , pacchimāni dve pajāvasena .
Sīlasampannataran ti sīlena sampannataraṃ , adhikataranti attho .
Ettha ca sīlādayo cattāro dhammā lokiyalokuttarā kathitā , vimuttiñāṇadassanaṃ lokiyameva .
Paccavekkhaṇañāṇameva hetaṃ .Pāturahosīti ‘‘ ayaṃ satthā avīcito yāva bhavaggā sīlādīhi attanā adhikataraṃ apassanto ‘ mayā paṭividdhanavalokuttaradhammameva sakkatvā upanissāya viharissāmī ’ ti cinteti , kāraṇaṃ bhagavā cinteti , atthaṃ vuḍḍhiṃ visesaṃ
P3.26 cinteti , gacchāmissa ussāhaṃ janessāmī ’’ ti cintetvā purato pākaṭo ahosi , abhimukhe aṭṭhāsīti attho .Vihaṃsu
V2.258 viharanti cāti ettha yo vadeyya –
‘‘ viharantīti vacanato paccuppannepi bahū buddhā ’’ ti , so ‘‘ bhagavāpi bhante etarahi arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti iminā vacanena paṭibāhitabbo .
‘‘ Na me ācariyo atthi , sadiso me na vijjati ;
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ , natthi me paṭipuggalo ’’ ti .( mahāva .11; ma . ni .2.341)–
Ādīhi cassa suttehi aññesaṃ buddhānaṃ abhāvo dīpetabbo .Tasmāti yasmā sabbepi buddhā saddhammagaruno , tasmā .
Mahattamabhikaṅkhatāti mahantabhāvaṃ patthayamānena .
Saraṃ buddhāna sāsanan ti buddhānaṃ sāsanaṃ sarantena .
Yatoti yasmiṃ kāle .
Mahattena samannāgatoti rattaññumahattaṃ vepullamahattaṃ brahmacariyamahattaṃ lābhaggamahattanti iminā catubbidhena mahattena samannāgato .
Atha me saṅghepi gāravoti atha mayhaṃ saṅghepi gāravo jāto .
Kismiṃ pana kāle bhagavatā saṅghe gāravo katoti ?
Mahāpajāpatiyā dussayugadānakāle .
Tadā hi bhagavā attano upanītaṃ dussayugaṃ ‘‘ saṅghe , gotami , dehi , saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā ’’ ti vadanto saṅghe gāravaṃ akāsi nāma .