6. Doṇasuttavaṇṇanā
36. Chaṭṭhe antarā ca ukkaṭṭhaṃ antarā ca setabyan ti ettha ukkaṭṭhāti ukkāhi dhārīyamānāhi māpitattā evaṃladdhavohāraṃ nagaraṃ .
Setabyan ti atīte kassapasammāsambuddhassa jātanagaraṃ .
Antarā saddo pana kāraṇakhaṇacittavemajjhavivarādīsu vattati .
‘‘ Tadantaraṃ ko jāneyya aññatra tathāgatā ’’ ti
M2.298 ( a . ni .6.44;10.75) ca ,‘‘ janāP3.76 saṅgamma mantenti , mañca tañca kimantaran ’’ ti ca ādīsu ( saṃ . ni .1.228) kāraṇe .
‘‘ Addasā maṃ , bhante , aññatarā itthī vijjantarikāya bhājanaṃ dhovantī ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.149) khaṇe .
‘‘ Yassantarato na santi kopā ’’ tiādīsu ( udā .20) citte .
‘‘ Antarāvosānamāpādī ’’ tiādīsu vemajjhe .
‘‘ Apicāyaṃ tapodā dvinnaṃ mahānirayānaṃ antarikāya āgacchatī ’’ tiādīsu ( pārā .231) vivare .
Svāyamidha vivare vattati .
Tasmā ukkaṭṭhāya ca setabyassa ca vivareti evamettha attho daṭṭhabbo .
Antarāsaddena pana yuttattā upayogavacanaṃ kataṃ .
Īdisesu ca ṭhānesu akkharacintakā ‘‘ antarā gāmañca nadiñca yātī ’’ tiV2.290 evaṃ ekameva antarāsaddaṃ payuñjanti , so dutiyapadenapi yojetabbo hoti , ayojiyamāne upayogavacanaṃ na pāpuṇāti .
Idha pana yojetvā eva vutto .
Addhānamaggappaṭipanno hotīti addhānasaṅkhātaṃ maggaṃ paṭipanno hoti , dīghamagganti attho .
Kasmā paṭipannoti ?
Taṃ divasaṃ kira bhagavā idaṃ addasa ‘‘ mayi taṃ maggaṃ paṭipanne doṇo brāhmaṇo mama padacetiyāni passitvā padānupadiko hutvā mama nisinnaṭṭhānaṃ āgantvā pañhaṃ pucchissati .
Athassāhaṃ ekaṃ saccadhammaṃ desessāmiP3.77 .
Brāhmaṇo tīṇi sāmaññaphalāni paṭivijjhitvā dvādasapadasahassaparimāṇaṃ doṇagajjitaṃ nāma vaṇṇaṃ vatvā mayi parinibbute sakalajambudīpe uppannaṃ mahākalahaṃ vūpasametvā dhātuyo bhājessatī ’’ ti .
Iminā kāraṇena paṭipanno .Doṇopi sudaṃ brāhmaṇoti doṇo brāhmaṇopi tayo vede paguṇe katvā pañcasate māṇavake sippaṃ vācento taṃdivasaṃ pātova uṭṭhāya sarīrapaṭijagganaṃ katvā satagghanakaṃ nivāsetvā pañcasatagghanakaṃ ekaṃsavaragataṃ katvā āmuttayaññasutto rattavaṭṭikā upāhanā ārohitvā pañcasatamāṇavakaparivāro tameva maggaṃ paṭipajji .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Pādesūti pādehi akkantaṭṭhānesu .
Cakkānīti lakkhaṇacakkāni .
Kiṃ pana bhagavato gacchantassa akkantaṭṭhāne padaṃ paññāyatīti ?
Na paññāyati
M2.299 .
Kasmā ?
Sukhumattā mahābalattā mahājanānuggahena ca .
Buddhānañhi sukhumacchavitāya akkantaṭṭhānaṃ tūlapicuno patiṭṭhitaṭṭhānaṃ viya hoti , padavaḷañjo na paññāyati .
Yathā ca balavato vātajavasindhavassa paduminipattepi akkantamattameva hoti , evaṃ mahābalatāya tathāgatena akkantaṭṭhānaṃ akkantamattameva hoti , na tattha padavaḷañjo paññāyati .
Buddhānañca anupadaṃ mahājanakāyoP3.78 gacchati , tassa satthu padavaḷañjaṃ disvā maddituṃ avisahantassa gamanavicchedo bhaveyya .
Tasmā akkantaakkantaṭṭhāne yopi padavaḷañjo bhaveyya , so antaradhāyateva .
Doṇo pana brāhmaṇo tathāgatassa adhiṭṭhānavasena passi .
Bhagavā hi yassa padacetiyaṃ dassetukāmo hoti , taṃ ārabbha ‘‘ asuko nāma passatū ’’ ti adhiṭṭhāti .
Tasmā māgaṇḍiyabrāhmaṇo viya ayampi brāhmaṇo tathāgatassa adhiṭṭhānavasena addasa .Pāsādikan ti pasādajanakaṃ .
Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Uttamadamathasamathamanuppattan ti ettha uttamadamatho nāma arahattamaggo , uttamasamatho nāma arahattamaggasamādhi , tadubhayaṃ pattanti attho
V2.291 .
Dantan ti nibbisevanaṃ .
Guttan ti gopitaṃ .
Saṃyatindriyan ti rakkhitindriyaṃ .
Nāgan ti chandādīhi agacchanato , pahīnakilese puna anāgacchanato , āguṃ akaraṇato , balavantaṭṭhenāti catūhi kāraṇehi nāgaṃ .Devo no bhavaṃ bhavissatīti ettha ‘‘ devo no bhavan ’’ ti ettāvatāpi pucchā niṭṭhitā bhaveyya , ayaṃ pana brāhmaṇo ‘‘ anāgate mahesakkho eko devarājā bhavissatī ’’ ti anāgatavasena pucchāsabhāgeneva kathento evamāha .
Bhagavāpissa pucchāsabhāgeneva kathento na kho ahaṃ , brāhmaṇa , devo bhavissāmīti āha .
Esa nayo sabbattha .
Āsavānan ti
P3.79 kāmāsavādīnaṃ catunnaṃ .
Pahīnāti bodhipallaṅke sabbaññutaññāṇādhigameneva pahīnā .Anupalitto lokenāti taṇhādiṭṭhilepānaṃ pahīnattā saṅkhāralokena anupalitto .
Buddhoti catunnaṃ saccānaṃ buddhattā buddho iti maṃ dhārehi .
Yenāti yena āsavena .
Devūpapatyassāti devūpapatti assa mayhaṃ bhaveyya .
Vihaṅgamoti ākāsacaro gandhabbakāyikadevo .
Viddhastāti
M2.300 vidhamitā .
Vinaḷīkatāti vigatanaḷā vigatabandhanā katā .Vaggūti sundaraṃ .
Toyena nupalippatīti udakato ratanamattaṃ accuggamma ṭhitaṃ saraṃ sobhayamānaṃ bhamaragaṇaṃ hāsayamānaṃ toyena na lippati .
Tasmā buddhosmi brāhmaṇāti desanāpariyosāne tīṇi maggaphalāni pāpuṇitvā dvādasahi padasahassehi doṇagajjitaṃ nāma vaṇṇaṃ kathesi , tathāgate ca parinibbute jambudīpatale uppannaṃ mahākalahaṃ vūpasametvā dhātuyo bhājesīti .