9. Taṇhāsuttavaṇṇanā
199. Navame jālinin ti jālasadisaṃ .
Yathā hi jālaṃ samantato saṃsibbitaṃ ākulabyākulaṃ , evaṃ taṇhāpīti jālasadisattā jālinīti vuttā .
Tayo vā bhave ajjhottharitvā ṭhitāya etissā tattha tattha attano koṭṭhāsabhūtaṃ jālaṃ atthītipi jālinī .
Saritan ti tattha tattha saritvā saṃsaritvā ṭhitaṃ .
Visaṭan ti patthaṭaṃ vikkhittaṃ .
Visattikan ti tattha tattha visattaṃ laggaṃ lagitaṃ .
Apica
P3.205 ‘‘ visamūlāti visattikā .
Visaphalāti visattikā ’’ tiādināpi ( mahāni .3; cūḷani . mettagūmāṇavapucchāniddeso 22) nayenettha attho daṭṭhabbo .
Uddhastoti upari dhaṃsito .
Pariyonaddhoti samantā veṭhito .
Tantākulakajātoti tantaṃ viya ākulajāto .
Yathā nāma dunnikkhittaṃ mūsikacchinnaṃ pesakārānaṃ tantaṃ tahiṃ tahiṃ ākulaṃV2.382 hoti ,‘‘ idaṃ aggaṃ idaṃ mūlan ’’ ti aggena vā aggaṃ , mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ hoti , evaṃ sattā imāya taṇhāyaM2.386 pariyonaddhā ākulabyākulā na sakkonti attano nissaraṇamaggaṃ ujuṃ kātuṃ .
Gulāguṇṭhikajātoti gulāguṇṭhikaṃ vuccati pesakārakañjiyasuttaṃ .
Gulā nāma sakuṇikā , tassā kulāvakotipi eke .
Yathā tadubhayampi ākulaṃ aggena vā aggaṃ , mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti purimanayeneva yojetabbaṃ .
Muñjapabbajabhūtoti muñjatiṇaṃ viya pabbajatiṇaṃ viya ca bhūto , tādiso jāto .
Yathā tāni tiṇāni koṭṭetvā katarajjuṃ jiṇṇakāle katthaci patitaṃ gahetvā tesaṃ tiṇānaṃ ‘‘ idaṃ aggaṃ idaṃ mūlan ’’ ti aggena vā aggaṃ , mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ .
Tampi ca paccattapurisakāre ṭhatvā sakkā bhaveyya ujuṃ kātuṃ , ṭhapetvā pana bodhisatte añño satto attano dhammatāya taṇhājālaṃ padāletvā attano nissaraṇamaggaṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi .
Evamayaṃ loko taṇhājālena pariyonaddho apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati .
TatthaP3.206 apāyoti niraya-tiracchānayoni-pettivisaya-asurakāyā .
Sabbepi hi te vaḍḍhisaṅkhātassa āyassa abhāvato apāyāti vuccanti .
Tathā dukkhassa gatibhāvato duggati .
Sukhasamussayato vinipatitattā vinipāto .
Itaro pana –
‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ;
Abbocchinnaṃ vattamānā , saṃsāroti pavuccati .
Taṃ sabbaṃ nātivattati nātikkamati , atha kho cutito paṭisandhiṃ paṭisandhito cutinti evaṃ punappunaṃ cutipaṭisandhiyo gaṇhamāno tīsu bhavesu catūsu yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu mahāsamudde vātakkhittanāvā viya yante yuttagoṇo viya ca paribbhamatiyeva .Ajjhattikassa upādāyāti ajjhattikaṃ khandhapañcakaṃ upādāya .
Idañhi upayogatthe sāmivacanaṃ .
Bāhirassa upādāyāti bāhiraṃ khandhapañcakaṃ upādāya , idampi upayogatthe sāmivacanaṃ .
Asmīti , bhikkhave , satīti , bhikkhave , yadetaṃ ajjhattaṃ khandhapañcakaṃ upādāya taṇhāmānadiṭṭhivasena samūhaggāhato asmīti hoti , tasmiṃ satīti attho .
Itthasmīti hotītiādīsu pana evaṃ samūhato ahanti gahaṇe sati tato anupanidhāya
M2.387 ca upanidhāya cātiV2.383 dvidhā gahaṇaṃ hoti .
Tattha anupanidhāyāti aññaṃ ākāraṃ anupagammaP3.207 sakabhāvameva ārammaṇaṃ katvā itthasmīti hoti , khattiyādīsu idaṃpakāro ahanti evaṃ taṇhāmānadiṭṭhivasena hotīti attho .
Idaṃ tāva anupanidhāya gahaṇaṃ .
Upanidhāya gahaṇaṃ pana duvidhaṃ hoti samato ca asamato ca .
Taṃ dassetuṃ evaṃsmīti aññathāsmīti ca vuttaṃ .
Tattha evaṃsmīti idaṃ samato upanidhāya gahaṇaṃ , yathāyaṃ khattiyo yathāyaṃ brāhmaṇo , evamahampīti attho .
Aññathāsmīti idaṃ pana asamato gahaṇaṃ , yathāyaṃ khattiyo yathāyaṃ brāhmaṇo , tato aññathā ahaṃ , hīno vā adhiko vāti attho .
Imāni tāva paccuppannavasena cattāri taṇhāvicaritāni .
Asasmīti satasmīti imāni pana dve yasmā atthīti asaṃ , niccassetaṃ adhivacanaṃ .
Sīdatīti sataṃ , aniccassetaṃ adhivacanaṃ .
Tasmā sassatucchedavasena vuttānīti veditabbāni .
Ito parāni san ti evamādīni cattāri saṃsayaparivitakkavasena vuttāni .
Santi hotīti evamādīsu ahaṃ siyanti hotīti evamattho veditabbo .
Adhippāyo panettha purimacatukke vuttanayeneva gahetabbo .
Apihaṃ san tiādīni pana cattāri api nāma ahaṃ bhaveyyanti evaṃ patthanākappanavasena vuttāni .
Tānipi purimacatukke vuttanayeneva veditabbāni .
Bhavissan tiādīniP3.208 pana cattāri anāgatavasena vuttāni .
Tesampi purimacatukke vuttanayeneva attho veditabbo .
Evamete –
‘‘ Dve diṭṭhisīsā sīsaññe , cattāro sīsamūlakā ;
Tayo tayoti etāni , aṭṭhārasa vibhāvaye .
Etesu hi asasmi , satasmīti ete dve diṭṭhisīsā nāma .
Asmi , santi , apihaṃ santi , bhavissanti ete cattāro suddhasīsā eva .
Itthasmītiādayo tayo tayoti dvādasa sīsamūlakā nāmāti evamete dve diṭṭhisīsā cattāro suddhasīsā dvādasa sīsamūlakāti aṭṭhārasa taṇhāvicaritadhammā veditabbā .
Imāni tāva ajjhattikassa upādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni .Bāhirassa upādāya taṇhāvicaritesupi eseva
M2.388 nayo .Imināti iminā rūpena vā … pe … viññāṇena vāti esa viseso veditabbo .
Sesaṃ tādisameva .
Iti evarūpāni atītāni chattiṃsāti ekamekassa puggalassa atīte addhani chattiṃsa .
Anāgatāni
V2.384 chattiṃsāti ekamekasseva puggalassa ca anāgate addhani chattiṃsa .
Paccuppannāni chattiṃsāti ekassa vā puggalassa yathāsambhavato bahūnaṃ vā paccuppanne addhani chattiṃsāva .
Sabbasattānaṃ pana niyameneva atīte addhani chattiṃsa , anāgate chattiṃsa , paccuppanne chattiṃsa .
Anantā hi asadisataṇhāmānadiṭṭhibhedā sattā .Aṭṭhasataṃ
P3.209 taṇhāvicaritaṃ hontīti ettha pana aṭṭhasatasaṅkhātaṃ taṇhāvicaritaṃ hotīti evamattho daṭṭhabbo .