Issues
Select Version
Catukkanipātapāḷi
Catukkanipātapāḷi

Vesārajjasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

8. Vesārajjasuttavaṇṇanā

8. AṭṭhameM2.253 vesārajjānīti ettha sārajjapaṭipakkho vesārajjaṃ , catūsu ṭhānesu sārajjābhāvaṃ paccavekkhantassa uppannasomanassamayañāṇassetaṃ nāmaṃ . Āsabhaṃ ṭhānan ti seṭṭhaṭṭhānaṃ uttamaṭṭhānaṃ . Āsabhā vā pubbabuddhā , tesaṃ ṭhānanti attho . Apica gavasatajeṭṭhako usabho , gavasahassajeṭṭhako vasabho . Vajasatajeṭṭhako vā usabho , vajasahassajeṭṭhako vasabhoP3.8 , sabbagavaseṭṭho sabbaparissayasaho seto pāsādiko mahābhāravaho asanisatasaddehipi asampakampiyo nisabho , so idha usabhoti adhippeto . Idampi hi tassa pariyāyavacanaṃ . Usabhassa idanti āsabhaṃ . Ṭhānan ti catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā vavatthānaṃ . Idaṃ pana āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ . Yatheva hi nisabhasaṅkhāto usabho catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati , evaṃ tathāgatopi catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiyo acalaṭṭhānena tiṭṭhati . Evaṃ tiṭṭhamānova taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti upagacchati na paccakkhāti , attani āropeti . Tena vuttaṃ ‘‘ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī ’’ ti . ParisāsūtiV2.246 aṭṭhasu parisāsu . Sīhanādaṃ nadatīti seṭṭhanādaṃ abhītanādaṃ nadati , sīhanādasadisaṃ vā nādaṃ nadati . Ayamattho sīhanādasuttena dassetabbo . Yathā vā sīho sahanato ca hananato ca sīhoti vuccati , evaṃ tathāgato lokadhammānaṃ sahanato parappavādānañca hananato sīhoti vuccati . Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ sīhanādaṃ . Tattha yathā sīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ nadati , evaṃ tathāgatasīhopi tathāgatabalehi samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso ‘‘ iti rūpan ’’ tiādinā nayena nānāvidhadesanāvilāsasampannaṃP3.9 sīhanādaṃ nadati . Tena vuttaṃ ‘‘ parisāsu sīhanādaṃ nadatī ’’ ti . BrahmacakkaṃM2.254 pavattetīti ettha brahman ti seṭṭhaṃ uttamaṃ visuddhaṃ . Cakkasaddo panāyaṃ – ‘‘ Sampattiyaṃ lakkhaṇe ca , rathaṅge iriyāpathe ; Dāne ratanadhammūra-cakkādīsu ca dissati ; Dhammacakke idha mato , tañca dvedhā vibhāvaye ’’. ‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , cakkāni , yehi samannāgatānaṃ devamanussānan ’’ tiādīsu ( a . ni .4.31) hi ayaṃ sampattiyaṃ dissati . ‘‘ Pādatalesu cakkāni jātānī ’’ ti ( dī . ni .2.35) ettha lakkhaṇe . ‘‘ Cakkaṃva vahato padan ’’ ti ( dha . pa .1) ettha rathaṅge . ‘‘ Catucakkaṃ navadvāran ’’ ti ( saṃ . ni .1.29) ettha iriyāpathe . ‘‘ Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo , cakkaṃ vattaya sabbapāṇinan ’’ ti ( jā .1.7.149) ettha dāne . ‘‘ Dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosī ’’ ti ( dī . ni .2.243; ma . ni .3.256) ettha ratanacakke . ‘‘ Mayā pavattitaṃ cakkan ’’ ti ( su . ni .562) ettha dhammacakke . ‘‘ Icchāhatassa posassa , cakkaṃ bhamati matthake ’’ ti ( jā .1.1.104;1.5.103) ettha uracakke . ‘‘ Khurapariyantena cepi cakkenā ’’ ti ( dī . ni .1.166) ettha paharaṇacakke . ‘‘ Asanivicakkan ’’ ti ( dī . ni .3.61; saṃ . ni .2.162) ettha asanimaṇḍale . IdhaP3.10 panāyaṃ dhammacakke mato . Taṃ panetaṃ dhammacakkaṃ duvidhaṃ hoti paṭivedhañāṇañca desanāñāṇañca . Tattha paññāpabhāvitaṃ attano ariyaphalāvahaṃ paṭivedhañāṇaṃ , karuṇāpabhāvitaṃ sāvakānaṃ ariyaphalāvahaṃ desanāñāṇaṃ . TatthaV2.247 paṭivedhañāṇaṃ uppajjamānaṃ uppannanti duvidhaṃ . Tañhi abhinikkhamanato yāva arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma . Tusitabhavanato vā yāva mahābodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma . Dīpaṅkarato paṭṭhāya vā yāva bodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma . Desanāñāṇampi pavattamānaṃ pavattanti duvidhaṃ . Tañhi yāva aññāsikoṇḍaññassa sotāpattimaggā pavattamānaṃ , phalakkhaṇe pavattaṃ nāma . Tesu paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ , desanāñāṇaṃ lokiyaṃ . Ubhayampi panetaṃ aññehi asādhāraṇaṃ , buddhānaṃyeva orasañāṇaṃ .
Sammāsambuddhassa te paṭijānatoti ‘‘ ahaṃ sammāsambuddho , sabbe dhammā mayā abhisambuddhā ’’ ti evaṃ paṭijānato tava . Anabhisambuddhāti ime nāmaM2.255 dhammā tayā anabhisambuddhā . Tatra vatāti tesu ‘‘ anabhisambuddhā ’’ ti evaṃ dassitadhammesu . Sahadhammenāti sahetunā sakāraṇena vacanena . Nimittametan ti ettha puggalopi dhammopi nimittanti adhippetoP3.11 . Taṃ puggalaṃ na passāmi , yo maṃ paṭicodessati . Taṃ dhammaṃ na passāmi , yaṃ dassetvā ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti maṃ paṭicodessatīti ayamettha attho .
Khemappattoti khemaṃ patto . Sesapadadvayaṃ imasseva vevacanaṃ . Sabbampetaṃ vesārajjañāṇameva sandhāya vuttaṃ . Dasabalassa hi ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti codakaṃ puggalaṃ vā codanākāraṇaṃ anabhisambuddhadhammaṃ vā apassato ‘‘ sabhāvabuddhoyeva vata samāno ahaṃ buddhosmīti vadāmī ’’ ti paccavekkhantassa balavataraṃ somanassaṃ uppajjati , tena sampayuttaṃ ñāṇaṃ vesārajjaṃ nāma . Taṃ sandhāya ‘‘ khemappatto ’’ tiādimāha . Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Antarāyikā dhammāti ettha pana antarāyaṃ karontīti antarāyikā . Te atthato sañcicca vītikkantā satta āpattikkhandhā . Sañcicca vītikkantaṃ hi antamaso dukkaṭadubbhāsitampi maggaphalānaṃ antarāyaṃ karoti . Idha pana methunadhammo adhippeto . Methunaṃ sevato hi yassa kassaci nissaṃsayameva maggaphalānaṃ antarāyo hoti .
Khemappattoti khemaṃ patto . Sesapadadvayaṃ imasseva vevacanaṃ . Sabbampetaṃ vesārajjañāṇameva sandhāya vuttaṃ . Dasabalassa hi ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti codakaṃ puggalaṃ vā codanākāraṇaṃ anabhisambuddhadhammaṃ vā apassato ‘‘ sabhāvabuddhoyeva vata samāno ahaṃ buddhosmīti vadāmī ’’ ti paccavekkhantassa balavataraṃ somanassaṃ uppajjati , tena sampayuttaṃ ñāṇaṃ vesārajjaṃ nāma . Taṃ sandhāya ‘‘ khemappatto ’’ tiādimāha . Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Antarāyikā dhammāti ettha pana antarāyaṃ karontīti antarāyikā . Te atthato sañcicca vītikkantā satta āpattikkhandhā . Sañcicca vītikkantaṃ hi antamaso dukkaṭadubbhāsitampi maggaphalānaṃ antarāyaṃ karoti . Idha pana methunadhammo adhippeto . Methunaṃ sevato hi yassa kassaci nissaṃsayameva maggaphalānaṃ antarāyo hoti .
Khemappattoti khemaṃ patto . Sesapadadvayaṃ imasseva vevacanaṃ . Sabbampetaṃ vesārajjañāṇameva sandhāya vuttaṃ . Dasabalassa hi ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti codakaṃ puggalaṃ vā codanākāraṇaṃ anabhisambuddhadhammaṃ vā apassato ‘‘ sabhāvabuddhoyeva vata samāno ahaṃ buddhosmīti vadāmī ’’ ti paccavekkhantassa balavataraṃ somanassaṃ uppajjati , tena sampayuttaṃ ñāṇaṃ vesārajjaṃ nāma . Taṃ sandhāya ‘‘ khemappatto ’’ tiādimāha . Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Yassa kho pana te atthāyāti rāgakkhayādīsu yassa atthāya . Dhammo desitoti asubhabhāvanādidhammo kathito . Tatra vata man ti tasmiṃ aniyyānikadhamme maṃ . Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .
Khemappattoti khemaṃ patto . Sesapadadvayaṃ imasseva vevacanaṃ . Sabbampetaṃ vesārajjañāṇameva sandhāya vuttaṃ . Dasabalassa hi ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti codakaṃ puggalaṃ vā codanākāraṇaṃ anabhisambuddhadhammaṃ vā apassato ‘‘ sabhāvabuddhoyeva vata samāno ahaṃ buddhosmīti vadāmī ’’ ti paccavekkhantassa balavataraṃ somanassaṃ uppajjati , tena sampayuttaṃ ñāṇaṃ vesārajjaṃ nāma . Taṃ sandhāya ‘‘ khemappatto ’’ tiādimāha . Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
VādapathātiV2.248 vādāyeva . Puthūti bahū . SitātiP3.12 upanibaddhā abhisaṅkhatā . Atha vā puthussitāti puthubhāvaṃ sitā upagatā , puthūhi vā sitātipi puthussitā . Yaṃ nissitāti etarahipi yaṃ vādapathaṃ nissitā . Na te bhavantīti te vādapathā na bhavanti bhijjanti vinassanti .
VādapathātiV2.248 vādāyeva . Puthūti bahū . SitātiP3.12 upanibaddhā abhisaṅkhatā . Atha vā puthussitāti puthubhāvaṃ sitā upagatā , puthūhi vā sitātipi puthussitā . Yaṃ nissitāti etarahipi yaṃ vādapathaṃ nissitā . Na te bhavantīti te vādapathā na bhavanti bhijjanti vinassanti .
VādapathātiV2.248 vādāyeva . Puthūti bahū . SitātiP3.12 upanibaddhā abhisaṅkhatā . Atha vā puthussitāti puthubhāvaṃ sitā upagatā , puthūhi vā sitātipi puthussitā . Yaṃ nissitāti etarahipi yaṃ vādapathaṃ nissitā . Na te bhavantīti te vādapathā na bhavanti bhijjanti vinassanti .
VādapathātiV2.248 vādāyeva . Puthūti bahū . SitātiP3.12 upanibaddhā abhisaṅkhatā . Atha vā puthussitāti puthubhāvaṃ sitā upagatā , puthūhi vā sitātipi puthussitā . Yaṃ nissitāti etarahipi yaṃ vādapathaṃ nissitā . Na te bhavantīti te vādapathā na bhavanti bhijjanti vinassanti .
Dhammacakkan ti desanāñāṇassapi paṭivedhañāṇassapi etaṃ nāmaṃ . Tesu desanāñāṇaṃ lokiyaṃ , paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ . Kevalīti sakalaguṇasamannāgato .
Dhammacakkan ti desanāñāṇassapi paṭivedhañāṇassapi etaṃ nāmaṃ . Tesu desanāñāṇaṃ lokiyaṃ , paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ . Kevalīti sakalaguṇasamannāgato .
Tādisan ti tathāvidhaṃ .
Tādisan ti tathāvidhaṃ .