Issues
Select Version
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

Channavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

9. Channavaggo

1. Palokadhammasuttavaṇṇanā

84. Aniccalakkhaṇameva kathitaṃ , tañca pariyāyena , aniccalakkhaṇe kathite itaralakkhaṇāni kathitāneva honti byabhicārabhāvato .

2. Suññatalokasuttavaṇṇanā

85. Attano idanti attaniyan ti āha ‘‘ attano santakenā ’’ ti .

3. Saṃkhittadhammasuttavaṇṇanā

86. Vuttanayeneva veditabban ti khandhiyavagge khandhavasena āgataṃ , idha āyatanavasenāti ayameva viseso .

4. Channasuttavaṇṇanā

87. Sabbanimittehi paṭisallīyati etenāti paṭisallānaṃ , phalasamāpatti .
JīvitahārakasatthaṃV2.15 jīvitassa haraṇato , sattānañca sasanato hiṃsanatoM2.296 .
Paricaritoti payirupāsito . Tena yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjinti dīpeti .
Anupavajjan ti parehi na upavaditabbaṃ . Taṃ panettha āyatiṃ appaṭisandhibhāvato hotīti āha ‘‘ appavattikan ’’ ti .
‘‘ Netaṃ mamā ’’ tiādīni vadanto arahatte pakkhipitvā kathesi .
Puthujjanabhāvameva dīpento vadati akatakiccabhāvadīpanena . Kiñcāpi thero pucchitaṃ pañhaṃ arahatte pakkhipitvā kathesi ,‘‘ na samanupassāmī ’’ ti pana vadanto kiñci nipphattiṃ na kathesi , tasmā ‘‘ idampi manasi kātabban ’’ ti idaṃ ānetvā sambandho .
Kilesapassaddhīti kilesapariḷāhavūpasamo .
Bhavatthāya puna bhavatthāya .
Ālayanikanti pariyuṭṭhāneti bhavantare apekkhāsaññite ālaye nikantiyā ca pariyuṭṭhānappattiyā .
Asati avijjamānāya .
Paṭisandhivasena aññabhavato idhāgamanaṃ āgati nāma . Cutivasena gamanan ti cavanavasena ito gati . Anurūpagamanaṃ gati nāma tadubhayaṃ na hoti .
Cutūpapāto aparāparabhavanavasena cuti , upapajjanavasena upapāto , tadubhayampi na hoti .
Evaṃ pana cutūpapāte asati nevidha na idha loke . Na huraṃ na paraloke hoti . Tato eva na ubhayattha hoti .
Ayameva anto ayaṃ idhaloke paraloke ca abhāvoyeva dukkhassa pariyosānaṃ .
Ayamevāti yathāvutto eva – ettha etasmiṃ pāṭhe paramparāgato pamāṇabhūto attho .
Ye panāti sammavādino sandhāya vadati . Antarābhavaṃ icchanti ‘‘ evaṃ bhavena bhavantarasambandho yujjeyyā ’’ ti . Niratthakaṃ antarābhavassa nāma kassaci abhāvato . Cutikkhandhānantarañhi paṭisandhikkhandhānaṃyeva pātubhāvo . Tenāha ‘‘ antarābhavassa … pe … paṭikkhittoyevā ’’ ti . Tattha bhāvoti atthitā . Abhidhamme kathāvatthuppakaraṇe ( kathā .505-507) paṭikkhittoyeva . Yadi evaṃ ‘‘ antarenā ’’ ti idaṃ kathanti āha ‘‘ antarenā ’’ tiādi . Vikappato aññaṃ vikappantaraṃ , tassa dīpanaṃ ‘‘ antarenā ’’ ti vacanaṃ . Na antarābhavadīpanaṃ tādisassa anupalabbhanato payojanābhāvato ca . Yattha hi vipākaviññāṇassa paccayo , tatthassa nissayabhūtassa vatthussa sahabhāvīnañcaM2.297 khandhānaṃ sambhavoti saddhiṃ attano nissayena viññāṇaṃ uppajjatevāti nāssa uppattiyā desadūratā veditabbā . ‘‘ Neva idha na huran ’’ ti vuttadvayato aparaṃ vikappena ‘‘ na ubhayan ’’ ti , tatthapi na hotiyevāti adhippāyo . ‘‘ Antarenā ’’ ti vā ‘‘ vinā ’’ ti iminā samānattho nipāto , tasmā nevidha , na huraṃ , ubhayaṃ vināpi nevāti attho .
ĀharītiV2.16 chinnavasena gaṇhi . Tenāha ‘‘ kaṇṭhanāḷaṃ chindī ’’ ti .
Pariggaṇhantoti sammasanto . Parinibbuto dīgharattaṃ vipassanāyaṃ yuttapayuttabhāvato .
‘‘ Anupavajjaṃ channena bhikkhunā satthaṃ āharitan ’’ ti , kathesīti asekkhakāle byākaraṇaṃ viya katvā kathesi .
Imināti ‘‘ upavajjakulānī ’’ ti iminā vacanena . Theroti sāriputtatthero . Evan ti evaṃ pubbakālesu saṃsaṭṭhavihārī hutvā ṭhito pacchā arahattaṃ pāpuṇissatīti āsaṅkanto pucchati .
Sesaṃ uttānameva .
Channasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5-6.
Puṇṇasuttādivaṇṇanā
88-89.
Tan ti cakkhurūpadvayaṃ . Tenāha ‘‘ cakkhuñceva rūpañcā ’’ ti .
Nandisamudayāti nandiyā samudayataṇhāya sesakāraṇehi nandiyā samuditi samodhānaṃ nandisamudayo , tasmā nandisamudayā . Tenāha ‘‘ taṇhāya samodhānenā ’’ ti . Pañcakkhandhasaṅkhātassa dukkhassa samodhānena samuditi pavattiyevāti saha samudayena dukkhassa dassitattā ‘‘ vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā ’’ ti vuttaṃ .
Nirodhūpāyena saddhiṃ nirodhassa dassitattā ‘‘ vivaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā ’’ ti .
Pucchānusandhiādīsu aññataro na hotīti āha – ‘‘ pāṭiyekko anusandhī ’’ ti .
Caṇḍāti kodhanā . Duṭṭhāti dosavantoti attho . Kibbisāti pāpā .
Kakkhaḷāti dāruṇā .
Ghaṭikamuggarenāti ekasmiṃ pakkhe ghaṭikaṃ dassetvā katena rassadaṇḍena .
Sattānaṃ sasanato satthaṃ , tato eva jīvitassa haraṇato hārakañcāti satthahārakaṃ .
Indriyasaṃvaro ‘‘ damo ’’ ti vutto manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ damanato . Paññā ‘‘ damo ’’ ti vuttā kilesavisevitānaṃ damanato vūpasamanato . Uposathakammaṃ ‘‘ damo ’’ tiM2.298 vuttaṃ kāyadvārādīhi uppajjanakaasamassa damanato . Khanti ‘‘ damo ’’ ti veditabbā akkhantiyā damanato vūpasamanato . Tenāha ‘‘ upasamoti tasseva vevacanan ’’ ti .
Etthāti sunāparantajanapade .
Ete dveti ayaṃ puṇṇatthero tassa kaniṭṭhoti ete dve bhātaro .
Āhacca aṭṭhāsi uḷāraṃ buddhārammaṇaṃ pītiṃ uppādetvā .
Satta sīhanāde naditvāti mammacchedakānampi akkosaparibhāsānaṃ khamane santosābhāvadīpanaṃ , pāṇippahārassa , leḍḍuppahārassa , daṇḍappahārassa , satthappahārassa , jīvitavoropanassa , khamane santosābhāvadīpanañcātiV2.17 evaṃ satta sīhanāde naditvā .
Catūsu ṭhānesu vasitattā pāḷiyaṃ vasanaṭṭhānaṃ anuddesikaṃ katvā ‘‘ sunāparantasmiṃ janapade viharati ’’ icceva vuttaṃ .
Catūsu ṭhānesu vasitattā pāḷiyaṃ vasanaṭṭhānaṃ anuddesikaṃ katvā ‘‘ sunāparantasmiṃ janapade viharati ’’ icceva vuttaṃ . Catūsu ṭhānesūti abbuhatthapabbate , samuddagirivihāre , mātulagirimhi , makuḷakārāmavihāreti imesu catūsu ṭhānesu .
Tan ti caṅkamaṃ āruyha koci bhikkhu caṅkamituṃ samattho natthi mahatā samuddaparissayena bhāvanāmanasikārassa anabhisambhuṇanato .
Uppātikan ti uppātakaraṃ mahāsaṅkhobhaṃ uṭṭhapetvā .
Sammukheti anilapadese .
Sammukheti anilapadese .
Paṭivedesun ti pavedesuṃ .
Āraddhakālato paṭṭhāyāti maṇḍalamāḷassa kātuṃ pathavīmitakālato pabhuti .
Saccabandhena pañcasatāni paripūretuṃ ‘‘ ekūnapañcasatānan ’’ ti vuttaṃ .
Gandhakuṭin ti jetavanamahāvihāre mahāgandhakuṭiṃ .
Saccabandhanāmoti saccabandhe pabbate ciranivāsitāya ‘‘ saccabandho ’’ tveva laddhanāmo .
Arahattaṃ pāpuṇīti pañcābhiññāparivāraṃ arahattaṃ adhigacchi . Tenāha ‘‘ maggenevassa abhiññā āgatā ’’ ti .
Tasmiṃ sannipatitā mahājanā keci sotāpannā , keci sakadāgāmino , keci anāgāmino , keci arahanto ahesuṃ . Tatthāpi keci tevijjā , keci chaḷabhiññā , keci paṭisambhidappattā ahesuṃ . Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ mahājanassa bandhanamokkho jāto ’’ ti . Ye pana tattha saraṇagamanapañcasīladasasīlasamādānena laddhānuggahā , tesaṃ devatānañca vasena ‘‘ mahantaṃ buddhakolāhalaṃ ahosī ’’ ti vuttaṃ .
AruṇaṃM2.299 pana mahāgandhakuṭiyaṃyeva uṭṭhapesi devatānuggahatthañceva kulānudayāya ca .
Apāyamagge otārito ‘‘ koci lokassa sajitā atthi , tassa vasena pavattisaṃhārā honti , tenevāyaṃ pajā sanāthā hoti , taṃ yuñjati ca tasmiṃ tasmiṃ kamme ’’ ti micchāgāhehi .
Paricaritabbaṃ yāci ‘‘ ettha mayā ciraṃ vasitabban ’’ ti .
Chaṭṭhan ti bāhiyasuttaṃ . Taṃ uttānameva heṭṭhā vuttanayattā . Puṇṇasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Chaṭṭhan ti bāhiyasuttaṃ . Taṃ uttānameva heṭṭhā vuttanayattā .

7-8.
Paṭhamaejāsuttādivaṇṇanā

90-91.
EjatiV2.18 chaḷārammaṇanimittaṃ kampatīti ejā . Tenāha ‘‘ calanaṭṭhenā ’’ ti .
Ābādhanaṭṭhena pīḷanaṭṭhena . Anto dosanaṭṭhenāti antocitte eva padussanaṭṭhena . Nikantanaṭṭhenāti chindanaṭṭhena .
Heṭṭhā gahitamevāti heṭṭhā maññitasamugghātasāruppasutte āgatameva .
Heṭṭhā gahitamevāti heṭṭhā maññitasamugghātasāruppasutte āgatameva .
Vuttanayameva maññitasamugghātasutte .

Paṭhamaejāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā . 9-10.
Paṭhamadvayasuttādivaṇṇanā

92-93.
Dvayan ti dukaṃ . Pāḷiyaṃ āmeḍitalopena niddesoti āha ‘‘ dve dve koṭṭhāse ’’ ti .
Evametan ti evaṃ aniccādibhāvena etaṃ cakkhurūpañcāti dvayaṃ .
Calatīti anavaṭṭhānena pacalati . Byathatīti jarāya maraṇena ca pavedhati .
Hetu ceva uppattinimittattā .
Sahagatīti sahappavatti , tāya gahetabbattā ‘‘ saṅgatī ’’ ti phasso vutto . Esa nayo sesapadadvayepi . Yasmā ca saṃgacchamānadhammavimuttā saṅgati nāma natthi , tathā sannipātasamavāyā , tesaṃ vasena nibbatto phasso tathā vuccatīti .
Sahagatīti sahappavatti , tāya gahetabbattā ‘‘ saṅgatī ’’ ti phasso vutto . Esa nayo sesapadadvayepi . Yasmā ca saṃgacchamānadhammavimuttā saṅgati nāma natthi , tathā sannipātasamavāyā , tesaṃ vasena nibbatto phasso tathā vuccatīti .
Sahagatīti sahappavatti , tāya gahetabbattā ‘‘ saṅgatī ’’ ti phasso vutto . Esa nayo sesapadadvayepi . Yasmā ca saṃgacchamānadhammavimuttā saṅgati nāma natthi , tathā sannipātasamavāyā , tesaṃ vasena nibbatto phasso tathā vuccatīti .
Tenāha ‘‘ iminā ’’ tiādi .
VatthūtiM2.300 cakkhu nissayapaccayādibhāvena . Ārammaṇan ti rūpaṃ ārammaṇapaccayādibhāvena . Sahajātā tayo khandhā vedanādayo , te sahajātādipaccayabhāvena . Ayaṃ hetūti ayaṃ tividho hetū .
Phassenātiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – yasmā rūpārammaṇe phasse attano phusanakiccaṃ karonte evaṃ vedanā anubhavanakiccaṃ , saññā sañjānanakiccaṃ karoti , tasmā ‘‘ phassena phuṭṭhamevā ’’ tiādivuttameva atthaṃ idāni puggalādhiṭṭhānena dassetuṃ ‘‘ phuṭṭho ’’ tiādi vuttaṃ .
Phassenātiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – yasmā rūpārammaṇe phasse attano phusanakiccaṃ karonte evaṃ vedanā anubhavanakiccaṃ , saññā sañjānanakiccaṃ karoti , tasmā ‘‘ phassena phuṭṭhamevā ’’ tiādivuttameva atthaṃ idāni puggalādhiṭṭhānena dassetuṃ ‘‘ phuṭṭho ’’ tiādi vuttaṃ .
Pañceva khandhā bhagavatā samatiṃsāya ākārehi vuttā .
Kasmāti āha ‘‘ kathan ’’ tiādi .
Rukkhasākhāsu rukkhavohāro viya ekekadhammepi khandhavohāro hotiyeva . Tenāha bhagavā – ‘‘ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho ’’ ti ( yama . khandhayamaka 2).
Paṭhamadvayasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā . Channavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .