Issues
Editor
Settings
Versions
Select Version
miuthi-မိုးထိ
မြန်မာဘာသာ
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā
(SN) Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā

Sabbavaggo

Author： _System_commentary_ @ Administrator

3. Sabbavaggo

1. Sabbasuttavaṇṇanā

23. Sabba-saddoM2.285 pakaraṇavasena katthaci sappadesepi pavattatīti tato nivattanatthaṃ anavasesavisayena sabba-saddena visesetvā vuttaṃ ‘‘ sabbasabban ’’ ti , sabbameva hutvā sabbanti attho . Āyatanabhāvaṃ sabbaṃ āyatanasabbaṃ , sesadvayepi eseva nayo . TassaV2.5 avisayābhāvato na addiṭṭhamidhatthi kiñcīti . Idhāti nipātamattaṃ , idha vā sadevake loke , dassanabhūtena ñāṇena adiṭṭhaṃ nāma kiñci natthīti attho . Yadi evaṃ anumānavisayaṃ nu kho kathanti āha ‘‘ atho aviññātan ’’ ti . Aññesaṃ apaccakkhampi aviññātaṃ tassa kiñci natthīti adiṭṭhaṃ aviññātaṃ natthi . Paccuppannaṃ atītameva ñeyyaṃ gahitaṃ , anāgataṃ nu kho kathanti āha – ‘‘ ajānitabban ’’ ti , tassa kiñci natthīti ānetvā sambandho . Jānituṃ ñātuṃ asakkuṇeyyaṃ nāma tassa kiñci natthīti dassento āha ‘‘ sabbaṃ abhiññāsī ’’ tiādi . Sakalassa sakkāyadhammassa pariggahitattā sakkāyasabbaṃ . Sabbadhammesūti pañcannaṃ dvārānaṃ ārammaṇabhūtesu sabbesu dhammesu . Yasmā chasupi ārammaṇesu gahitesu padesasabbaṃ nāma na hoti , tasmā ‘‘ pañcārammaṇamattan ’’ ti vuttaṃ . Padesasabbaṃ sakkāyasabbaṃ na pāpuṇāti tassa tebhūmakadhammesu ekadesassa asaṅgaṇhanato . Sakkāyasabbaṃ āyatanasabbaṃ na pāpuṇāti lokuttaradhammānaṃ asaṅgaṇhanato . Āyatanasabbaṃ sabbasabbaṃ na pāpuṇāti . Yasmā āyatanasabbena catubhūmakadhammāva pariggahitā , na lakkhaṇapaññattiyo , yasmā sabbasabbaṃ dassentena buddhañāṇavisayo dassito , tasmā ‘‘ sabbasabbaṃ na pāpuṇātī ’’ ti etthāpi ‘‘ kasmā … pe … natthitāyā ’’ ti sabbaṃ ñātārammaṇeneva pucchāvissajjanaṃ kataṃ . ‘‘ Āyatanasabbepi idha vipassanupagadhammāva gahetabbā abhiññeyyaniddesavasenapi sammasanacārasseva icchitattā ’’ ti vadanti .
Paṭikkhipitvāti ‘‘ idaṃ sabbaṃ nāma na hotī ’’ ti evaṃ paṭikkhipitvā .
Tassāti ‘‘ aññaṃ sabbaṃ paññāpessāmī ’’ ti vadantassa . Vācāya vattabbavatthumattakamevāti vañjhāputtagaganakusumādivācā viya etassa vācāya kevalaṃ vattabbavatthukameva bhaveyya , na attho , vacanamattakamevāti atthoM2.286 .
Atikkamitvāti anāmasitvā aggahetvā .
Taṃ kissa hetūti vighātāpajjanaṃ kena hetunā .
Yathā taṃ avisayasmin ti yathā aññopi koci avisaye vāyamanto , evanti attho .
Aṭṭhakathāyaṃ pana yasmā pāḷiyaṃ ‘‘ taṃ kissa hetū ’’ ti vuttakāraṇameva upanayanavasena dassetuṃ ‘‘ yathā tan ’’ tiādi vuttaṃ . Kāraṇopanayanañca kāraṇamevāti ‘‘ yathāti kāraṇavacanan ’’ ti vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ evaṃ imasmimpi avisaye ’’ tiādi .

Sabbasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 2. Pahānasuttavaṇṇanā

24. Sabbassāti dvārārammaṇehi saddhiṃ dvārappavattassa . Pahānāyāti tappaṭibaddhachandarāgapahānavasenaV2.6 pajahanāya .
Cakkhusamphassan ti cakkhusannissitaphassaṃ . Mūlapaccayan ti mūlabhūtaṃ paccayaṃ katvā , sahajātavedanāya cakkhusamphassapaccayabhāve vattabbameva natthi .
Eseva nayoti apadesena ‘‘ sotasamphassaṃ mūlapaccayaṃ katvā ’’ tiādinā vattabbanti dasseti .
Manoti bhavaṅgacittaṃ manodvārassa adhippetattā .
Ārammaṇan ti dhammārammaṇaṃ .
Sahāvajjanakajavanan ti sahamanodvārāvajjanakaṃ javanaṃ .
Taṃpubbakattā manoviññāṇaphassavedanānaṃ mūlapaccayabhūtā sabbesveva cakkhudvārādīsu vuttittā tadanurūpato ‘‘ bhavaṅgasahajāto samphasso ’’ ti vuttaṃ .
Sahāvajjanavedanāya javanavedanā ‘‘ vedayitan ’’ ti adhippetā , bhavaṅgasampayuttāya pana vedanāya gahaṇe vattabbameva natthi .
Bhavaṅgato amocetvā bhavaṅgacittena saddhiṃyeva āvajjanaṃ gahetvā manodvārāvajjanaṃ bhavaṅgaṃ daṭṭhabbaṃ .
Ārammaṇan ti dhammārammaṇaṃ .
Sahāvajjanakajavanan ti sahamanodvārāvajjanakaṃ javanaṃ .
Taṃpubbakattā manoviññāṇaphassavedanānaṃ mūlapaccayabhūtā sabbesveva cakkhudvārādīsu vuttittā tadanurūpato ‘‘ bhavaṅgasahajāto samphasso ’’ ti vuttaṃ .
Sahāvajjanavedanāya javanavedanā ‘‘ vedayitan ’’ ti adhippetā , bhavaṅgasampayuttāya pana vedanāya gahaṇe vattabbameva natthi .
Yā panettha desanāti yā ettha ‘‘ pahānāyā ’’ tiādinā pavattadesanā satthu anasiṭṭhi āṇā . Ayaṃ paṇṇatti nāma tassa tassa atthassa pakārato ñāpanato . Ettha sabbaggahaṇena sabbe sabhāvadhammā gahitā , paññatti pana katamāti vicāraṇāya taṃ dassetuṃ ‘‘ yā panetthā ’’ tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ .

Pahānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 3. Abhiññāpariññāpahānasuttavaṇṇanā

25. AbhiññātiM2.287 abhiññāya . Ya-kāralopavasenāyaṃ niddeso ‘‘ sayaṃ abhiññā ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.28,405; ma . ni .1.154) viya , tathā ‘‘ pariññā ’’ ti etthāpi . Sabban ti āyatanasabbaṃ . Tañhi abhiññeyyaṃ . Abhijānitvāti abhiññāya jānitvā . Parijānitvāti tīraṇapariññāya aniccādito parijānitvā . Pajahanatthāyāti pahānapariññāya anavasesato pajahanāya . Abhiññāpariññāpahānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Paṭhamaaparijānanasuttavaṇṇanā

26.‘‘ Abhijānan ’’ tiādinā ettha bhagavā paṭhamaṃ kaṇhapakkhaṃ dassetvā sukkapakkhaṃ dasseti veneyyajjhāsayavasena . Tenettha vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ .
Paṭhamaaparijānanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Dutiyaaparijānanasuttavaṇṇanā

27. CakkhuviññāṇaviññātabbadhammoV2.7 nāma rūpāyatanamevāti āha ‘‘ heṭṭhā gahitarūpamevā ’’ ti . Idha anāpāthagataṃ ‘‘ cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā ’’ ti vuttattā .
Heṭṭhā āpāthagatampi anāpāthagatampi gahitameva ‘‘ ye ca rūpā ’’ ti anavasesato vuttattā .
Te hi vedanāsaññāsaṅkhārakkhandhā saha cakkhuviññāṇena viññātabbattā . Tathā hi cakkhuviññāṇaṃ tehi ekuppādaṃ ekavatthukaṃ ekanirodhaṃ ekārammaṇameva .
Sesapadesūti sesesu ‘‘ yañca sotaṃ ye ca saddā ’’ tiādinā āgatesu kaṇhapakkhe pañcasu , sukkapakkhe chasupi padesu . Eseva nayoti yvāyaṃ ‘‘ heṭṭhā gahitarūpameva gaṇhitvā ’’ ti attho vutto . Eso eva tatthapi atthavaṇṇanānayo .
Dutiyaaparijānanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Ādittasuttavaṇṇanā

28. GayānāmikāyaM2.288 nadiyā avidūre pavatto gāmo gayā nāma , tassaṃ gayāyaṃ viharatīti samīpatthe cetaṃ bhummavacanaṃ . Gayāgāmassa hi āsanne gayāsīsanāmake piṭṭhipāsāṇe bhagavā tadā vihāsi . Tenāha ‘‘ bhagavā tattha viharatī ’’ ti .
Tatrāti ‘‘ bhikkhū āmantesī ’’ ti ye bhikkhū āmantesi , yathā cāyaṃ desanā tesaṃ sappāyā jātā , tatra tasmiṃ atthadvaye vibhāvetabbe ayaṃ anupubbikathā samudāgamato paṭṭhāya anupaṭipāṭikathā .
Itoti imasmā kappato . Kirāti anussavanatthe nipāto . Pāramitāparibhāvanāya paripākagate . Ñāṇeti bodhiñāṇe . Kaniṭṭhaputto vemātikabhātā bhagavato .
Veḷubhittikuṭikāhi parikkhipitvā bahiddhā , anto pana paṭasāṇīhi .
Sabbesaṃ sattānaṃ .
Puññacetanaṃ anto abbhantare paveseti .
Bhagavāpi tassa puttoti katvā ‘‘ aññe tayo puttā ’’ ti vuttaṃ .
Avippakiritvāti parājayena avippakiriya apalāyitvā .
Pidahīti dātuṃ na sakkomīti tathā akāsi .
Saccavāditāya gaṇhiṃsūti rājakulassa saccavāditāya attano varaṃ gaṇhiṃsu .
Vinivattitun ti paṭiññāya nivattituṃ .
Antarāti tumhehi paricchinnakālassa antarā eva matā .
Aṭṭhavīsatihatthaṭṭhānaṃ usabhaṃ nāma .
Usabhe aṭṭhavīsatihatthappamāṇe ṭhāne .
Dānagge byāvaṭoti pasuto .
SotiV2.8 bhagavā .
Tathārūpañhi buddhānaṃ desanāpāṭihāriyaṃ , yathā desanāya gahito attho paccakkhato vibhūto hutvā upaṭṭhāti .
Tenāha ‘‘ imesaṃ … pe … desessāmī ’’ ti .
Sanniṭṭhānan ti cirakālaparicitādittaaggikānaṃ ādittapariyāyadesanāva sappāyāti nicchayamakāsi .
Padittan ti padīpitaṃ ekādasahi aggīhi ekajālībhūtaṃ .
Tenāha ‘‘ sampajjalitan ’’ ti .
Dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ cakkhādīnaṃ ekādasahi aggīhi ādittabhāvena dukkhamatāya dukkhassa kathitattā .
Ādittasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Addhabhūtasuttavaṇṇanā
29. AdhisaddenaM2.289 samānattho addhasaddoti āha ‘‘ addhabhūtanti adhibhūtan ’’ tiādi . Sesaṃ vuttanayameva . Addhabhūtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā

30. Maññitaṃ nāma taṇhāmānadiṭṭhīhi gahetabbaṃ maññitaṃ . Sabbasmiṃ maññitanti sabbamaññitaṃ , tassa samugghāto setughāto , tadāvahaṃ sabbamaññitasamugghātasāruppaṃ . Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ maññitaṃ nāma cakkhādīsu eva uppajjati , nāññasmin ’’ ti dutiyanayo vutto . Anucchavikan ti anurūpaṃ avilomaṃ .
Idhāti idheva sāsane aññattha tadabhāvato .
‘‘ Taṇhā-mānadiṭṭhimaññitānan ’’ ti vuttaṃ maññitattayaṃ saparasantānesu paṭipakkhavasena yojetvā dassetuṃ ‘‘ cakkhuṃ ahanti vā ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha ‘‘ cakkhuṃ ahan ’’ ti iminā ajjhattavisayaṃ diṭṭhimaññitañca dasseti attābhinivesāhaṃkāradīpanato . ‘‘ Maman ’’ ti iminā taṇhāmaññitaṃ mānamaññitampi vā , pariggahamukhenapi seyyādito mānuppajjanato . Sesapadadvayepi iminā nayena maññitavibhāgo veditabbo .
Ahan ti attāva , so ca cakkhusmiṃ tadadhīnavuttittā ‘‘ paro ’’ ti na maññati . Mama kiñcanapalibodho cakkhusmiṃ sati labbhanato , asati na maññati tathāmaññitassa paccayaghātato . Sesapadadvayepi eseva nayo .
Ahaṃ cakkhuto niggatoti ‘‘ ahan ’’ ti vattabbo ayaṃ satto cakkhuto niggato tattha sukhumākārena upalabbhanato . Mama kiñcanapalibodho cakkhuto niggato tasmiṃ sati eva upalabbhanatoV2.9 . Sesadvayepi eseva nayo . Tattha paroti paro satto .
Mama cakkhūti na maññati yassa taṃ cakkhu , tassa ‘‘ ahan ’’ ti vattabbasseva abhāvato . Mamattabhūtan ti mama kāraṇaṃ .
Sesaṃ uttānameva .
Evametasmiṃ sutte cakkhurūpa-cakkhuviññāṇa-cakkhusamphassa-sukhadukkhādukkhamasukhavasena satta vārā cakkhudvāre , tathā sotadvārādīsūti cha sattakā dvecattālīsa . Puna sakkāyavasena ‘‘ sabbaṃ na maññatī ’’ tiādinā vuttaṃ , tena tecattālīsa . Puna tebhūmakavaṭṭaṃ ‘‘ loko ’’ ti gahetvā ‘‘ na kiñci loke upādiyatī ’’ tiM2.290 vuttaṃ , tena catucattālīsa honti . Evaṃ sabbathāpi catucattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitāti veditabbā . ‘‘ Catucattālīsādhikasatesū ’’ ti kesuci potthakesu likhanti , sā ca pamādalekhā .

Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 9. Paṭhamasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā

31. Upakārabhūtā tadāvahattā .
Tatoti maññitākārato . Tan ti maññanāvatthuṃ . Aññenākārenāti yathā maññati aniccādiākārato , aññena aniccādinā ākārena hoti .
Aññathābhāvaṃ vipariṇāman ti uppādavayatāya aññathābhāvaṃ jarāya maraṇena ca dvedhā vipariṇāmetabbaṃ . Taṃ upagamanena aññathābhāvī , evaṃbhūto hutvāpi jīraṇabhijjanasabhāvesu . Bhavesu satto loko uparipi bhavaṃyeva abhinandati .
Heṭṭhā gahitameva saṅkaḍḍhitvāti ‘‘ cakkhuṃ na maññatī ’’ tiādinā heṭṭhā gahitameva khandhadhātuāyatanāti khandhādipariyāyena ekato gahetvā punapi maññanāvatthuṃ dasseti .
Avasāne ‘‘ tato taṃ hotī ’’ ti vuttapadena saddhiṃ sabbavāresu aṭṭha aṭṭha hontīti ‘‘ aṭṭhacattālīsāya ṭhānesū ’’ ti vuttaṃ .

Paṭhamasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 10. Dutiyasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā

32. Dassetvāti ettha lakkhaṇe ayaṃ tvā -saddo , hetumhi vā . Anādisattasantānagatagāhattayalakkhitā hi satthu , tiparivaṭṭadesanā taṃnimittaṃ yāvadeva tappahānāya pavattitabhāvato .
Arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ saha vipassanāya cattāropi maggā kathitā ’’ ti .
Dutiyasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . Sabbavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .